|
Персона
 «Контактра» халӑх тетелӗнчи сӑн Елчӗк районӗнчи Аслӑ Таяпа ялӗнче ҫуралса ӳснӗ Владимир Тяптушкин кинора мӗнле ӳкерӗнме пуҫалнине «Сноска» проекта панӑ интервьюра каласа кӑтартнӑ. Ача чухне вӑл сӑвӑсем вуланӑ, КВНа хутшӑннӑ. 9-мӗш класс хыҫҫӑн культура училищне вӗренме кӗнӗ, кайран Мускава кайнӑ. ВГИКа вӗренме кӗнӗ чухне ӑна чӑвашла юрлама ыйтнӑ. Владимир анне пирки юрлама тытӑннӑ. Анчах юрӑ сӑмахӗсене веҫех пӗлмен – шухӑшласа кӑларма тивнӗ. Паллах, комисси членӗсем ӑнланман. Ӑна вӗренме илнӗ. Каярахпа вӑл Щепкӑна вӗренме кӗнӗ. Халӗ пирӗн ентеш Пӗчӗк театрта вылять. Владимир «Ландыши» сериалта Демьян рольне выляса чапа тухнӑ. Проекта вӑл ӑнсӑртран лекнӗ – «Мосфильмра» пӗлӗш кастинг-директора тӗл пулнӑ. Владимир Тяптушкин тӑван тӑрӑхне килсех ҫӳрет, унӑн юратнӑ вырӑнӗ – Аслӑ Таяпа. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Республикӑра
 Яндекс Карты сайтри сӑн Республикӑри 18 шкулпа ача пахчи 500-шер пин тенкӗлӗх грант илнӗ Правительство председателӗ Сергей Артамонов авӑн уйӑхӗн 23-мӗшӗнче хушӑва алӑ пуснӑ. ЧР Министрсен Кабинечӗн пресс-служби пӗлтернӗ тӑрӑх, грантсен пӗтӗмӗшле виҫи — 9 млн тенкӗ. Вӗсене ҫӗнӗ методикӑсем, проектсем кӗртнӗ тата вӗренӳ ӗҫӗнче пысӑк кӑтартусемпе палӑрнӑ 18 учреждение параҫҫӗ. 4,5 млн тенке Шупашкар хули тивӗҫнӗ. Укҫана Ачасемпе ҫамрӑксен пултарулӑх пултарулӑх керменӗ, 3-мӗш лицей, 4-мӗш гимнази, 6-мӗш, 49-мӗш, 78-мӗш, 125-мӗш ,204-мӗш, 208-мӗш ача пахчисен хушшинче валеҫӗҫ. 1 млн тенкӗ Ҫӗнӗ Шупашкара яраҫҫӗ: 5-мӗш ача пахчине тата 11-мӗш шкула. Улатӑрти 6-мӗш гимназие, Элӗкри И.Я.Яковлев ячӗллӗ вӑтам шкула, Патӑрьел округӗнчи Шӑнкӑртамри 1-мӗш вӑтам шкула, Канашри 17-мӗш ача пахчине, Хӗрлӗ Чутай округӗнчи Атнар вӑтам шкулне, Ҫӗрпӳ округӗнчи 6-мӗш ача пахчине тата Ҫӗмӗрлери 1-мӗш ача пахчине 500-шер тенкӗ параҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Культура
 Авӑн уйӑхӗн 23-мӗшӗнче К. В. Иванов ячӗллӗ Литература музейӗнче «Паттӑр поэтӑн ячӗ вилӗмсӗр» литература уявӗ иртрӗ. Ӑна Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче фашистсен концлагерӗнчен ҫӑлӑнасшӑн пуҫ хунӑ Иван Викторович Викторов поэт ҫуралнӑранпа 125 ҫул ҫитнине халалларӗҫ. Унта чӑваш халӑх поэчӗсем Юрий Сементерпе Раиса Сарпи, Чӑваш кӗнеке издательствин ача-пӑча литературин редакторӗ Ольга Федорова, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӑслӑлӑхҫи Геннадий Дегтярёв, писательсемпе поэтсем, Чӑваш наци телевиденийӗпе радиовӗн журналисчӗсем Валентина Беловӑпа Мальвина Петрова, Чӑваш наци конгресӗн чӑваш чӗлхипе литературине вӗрентекенсен пӗрлешӗвӗпе вӗренӳ комитечӗн пайташӗсем, И. Я. Яковлев ячӗллӗ ЧППУ студенчӗсемпе преподавателӗсем, Шупашкар хулин А. А. Архипов ячӗллӗ кадет шкулӗн вӗренекенӗсемпе вӗрентекенӗсем, Иван Викторов ентешӗсем — Ҫӗрпӳ округӗн Кӑнар ял тӑрӑхӗн культурӑпа библиотека ӗҫченӗсем, Шупашкар хулин поэзие юратаканӗсем пухӑнчӗҫ. Уява Литература музейӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Галина Еливанова ертсе пычӗ. Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ учителӗ Геронтий Никифоров Иван Викторов ҫыравҫӑн вӑрҫӑри паттӑрлӑхне уҫса пачӗ, Мальвина Петрова И. |
|
Ял хуҫалӑхӗ
 cap.ru сайтри сӑн Республикӑра вырма ӗҫӗ хӗрсе пырать. Аграрисем 207,4 пин гектар ҫинчи тырра вырса пӗтернӗ, плана 85% пурнӑҫланӑ. Пӗтӗмпе 683 пин тонна тырӑ тус аилнӗ. Чӑваш Енӗн вице-премьерӗ – ял хуҫалӑх министрӗ Андрей Макушев палӑртнӑ тӑрӑх, ял хуҫалӑх техникисем халӗ чарӑнмасӑр тенӗ пек ӗҫлеҫҫӗ, механизаторсем хирте иртен пуҫласа каҫчен тӑрӑшаҫҫӗ. Ҫутҫанталӑк лайӑх пулнӑ чухне республикӑра кунсерен вӑтамран 11 пин гектар ытла тыр-пул вырнӑ. Округсен хушшинче Красноармейски округӗ тухӑҫлӑхӗпе (39,5 ц/га), Елчӗк округӗ вал пухӑвӗпе (71,7 пин тонна), Патӑрьел округӗ вырма хӑвӑртлӑхӗпе (кунта 95% ытла лаптӑка вырнӑ) лидерсем пулса тӑнӑ. Тырӑ вырнӑпа пӗрлех ытти ял хуҫалӑх культурисене те пуҫтарса кӗртеҫҫӗ. Ҫӗр улмие 1 256 га лаптӑк ҫинче 36,1 пин тонна яхӑн пухнӑ, вӑтам тухӑҫлӑхӗ 287,6 ц/га. Уҫӑ вырӑнти пахча ҫимӗҫе 231 га лаптӑк ҫинчен пуҫтарнӑ, 5,4 пин тонна пухнӑ, вӑтам тухӑҫлӑхӗ 236 ц/га. Техника культурисене 12,1 пин га ытла лаптӑк ҫинчен пуҫтарнӑ. Патӑрьел округӗнче 95 га сахар кӑшманӗ кӑланӑ, пӗтӗмпе 4,3 пин тонна пухнӑ. Ҫӗрпӳ тата Тӑвай округӗсенче соя пуҫтарма пуҫланӑ: 124 га лаптӑкран 271 тонна пухнӑ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Ӳнер
 Александр Насекин ӳнерҫе литература тата искусство епатшалӑх премине тивӗҫнӗ. Кун ҫинчен республика правительствин пресс-служби пӗлтерет. Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ ӳнерҫи Александр Насекин 2025 ҫулшӑн литература тата искусство облаҫӗнчи Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗн лауреачӗ пулса тӑнӑ. Ӑна премипе «Суварсем» мифологи серийӗшӗн — акрил сӑррисемпе ӳкернӗ вунӑ оригиналлӑ ӗҫ — панӑ. Ҫак картинӑсенче ӳнерҫӗ суварсен авалхи культурине хисепленине кӑтартнӑ. Хӑйӗн ӗҫӗсенче автор халӑхӑн пуян музыкипе поэзийӗ тата ӳнер йӑлисем ӗмӗрсен хушшинче мӗнле упраннине кӑтартать. Александр Насекин каланӑ тӑрӑх, «Суварсем» серие вӑл хӑвӑрт хатӗрленӗ. Вӑл ӗҫе ҫурла уйӑхӗнче пуҫланӑ та Ҫӗнӗ ҫул тӗлне вунӑ картина ҫырнӑ. Автор куракансене картинӑсем тӗлӗшпе хӑйсене шухӑшлама сӗнет. «Эпӗ ҫын килсе, пӑхса, курса хӑйӗн шухӑшне, хӑйӗн сюжетне тупнине кӑмӑллататӑп», — тенӗ вӑл. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Пӑтӑрмахсем
 Шупашкар хулинче ҫул-йӗр ҫинче пысӑк инкек пулнӑ: автокран 41 ҫулти хӗрарӑма вилмеллех таптаса кайнӑ. Ку паян 10:15 сехетре Ленин Комсомолӗн урамӗнче пулнӑ. Хӗрарӑм хӗрачапа пӗрле «зебра» урлӑ каҫнӑ, унта светофор ҫук. Ҫав вӑхӑтра вӗсем ҫине автокран пырса кӗнӗ. Водитель таптаса кайсан кӑна чарӑннӑ. Хӗрача тӗлӗнмелле майпа чӗрӗ юлнӑ, ӑна тухтӑрсем вырӑнта пулӑшу панӑ, пульницӑна илсе кайман. Хӗрарӑм вара вӑйлӑ суранланнӑ, вӑл васкавлӑ медпулӑшу киличченех вилнӗ. Халӗ йӗрке хуралҫисем ӗҫ-пуҫа уҫӑмлатаҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Кӑсӑклӑ
Чӑваш чӗлхи
Шупашкарпа Шупашкар районӗнчи садсен ячӗсене тишкерсе тухас терӗм. Ытларах енӗпе вӗсем вырӑсла. Анчах вӗсен хушшинче чӑвашлисем те тӗл пулаҫҫӗ. Чӑн та чӑвашла ят парассине тишкерме питӗ кӑсӑклӑ. Хальхи вӑхӑтра эпир ытларах енӗпе ача пахчисене мӗнле ят панине пӑхатпӑр. Ытларах енӗпе ӗнтӗ вырӑсла ятсем параҫҫӗ, анчах чӑвашлисем те тӗл пулаҫҫӗ. Коллективлӑ садсене ытларах енӗпе совет саманинче йӗркеленӗ. Ҫавӑнпа та ку Вӑрятсем XX ӗмӗр вӗҫӗнче чӑваш чӗлхине мӗнле хакланине палӑртать. Ку ятсем паянхи кунччен те пурӑнаҫҫӗ, ҫавна май республикӑри пурнӑҫа витӗм кӳреҫҫӗ. Чи малтанах «Хевел» ятлине асӑрхама пулать. Вӑл Шупашкарта Ҫурҫӗр-Анӑҫ микрорайонта вырнаҫнӑ. Унпа юнашар вырнаҫнисем: «Журналист», «Лесное», «Рассвет». Кӑнтӑртарах «Колос», «Чапаевец», «Волга», «Солнечный», «Янтарь», «Олимпийский», «Урожайный-1», «Виктория-4» асӑрхама пулать. Кунта дачӑсем, ытларах енӗпе ҫырма-ҫатрасенче вырнаҫнӑскерсем, питӗ пысӑк лаптӑксене йышӑнаҫҫӗ. Апла пулин те, вырӑсла ятсене пӑхсан, мӗнле ят парасси тӗлӗшпе йывӑрлӑх сиксе тухнӑ пулас, ҫавна май «Виктория-4» евӗр ят та йӗркеленнӗ. |
|
Тӗнчере
 Ҫалкуҫ: mcconnellwilliamk2ja.web.app Parker Solar Probe космос зондӗ Хӗвел патне рекордлӑ ҫывӑха ҫитнӗ. Орбитӑри черетлӗ 29-мӗш ҫаврӑнӑвӗ вӑхӑтӗнче аппарат пирӗн Хӗвелӗн полюс тӑрӑхӗсен ҫийӗн 6,1 млн км инҫӗшре вӗҫсе иртнӗ. Ҫакӑн чухне унӑн хӑвӑртлӑхӗ 192 км/с ытла пулнӑ, ҫапла вара Parker ҫын тунӑ космос аппарачӗсен хушшинче чи хӑвӑртли шутланать. Зонда Хӗвел коронипе фотосферине тӗпчеме хатӗрленӗ. Ӑна питӗ пысӑк температурӑра тата хӑватлӑ радиациллӗ условисенче ӗҫлемешкӗн шутласа кӑларнӑ. Хӗвелӗн ҫунтарса яракан шӑрӑхӗнчен сыхланма ятарлӑ экранпа усӑ кураҫҫӗ. Хальхи вӑхӑтра зонд стационарлӑ орбитӑра вӗҫет, вӑл Хӗвел патне вӑхӑт-вӑхӑтпа ҫывхарать та унтан каялла чакать. Ку мисси чи кӗске тапхӑра илсен те 2029 ҫулччен тӑсӑлӗ тесе палӑртаҫҫӗ. Parker-а каярах ҫавах Хӗвел фотосфери ҫӑтса ярӗ, унта вӑл молекулӑсем ҫине арканса пӗтӗ. Унӑн приборӗсем ҫак пулӑм ҫинчен Ҫӗр ҫине уникаллӑ даннӑйсем ярса памалӑх ҫителӗклӗ ӗҫлӗҫ тесе шанасси кӑна юлать. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Спорт
 «Контактра» халӑх тетелӗнчи сӑн Савӑнӑҫлӑ хыпар пӗлтеретпӗр: Чӑваш Енри спортменсем Турцири Стамбултан медальсемпе таврӑннӑ. Ҫак кунсенче Турцире пауэрлифтинг енӗпе Ази первенстви иртнӗ. Пирӗн республикӑри спортсменсем унта хутшӑнса птӗ лайӑх кӑтартусемпе палӑрнӑ. Варвара Зайцева ав 47 килограмм тайманнисен виҫе категорийӗнче вӑй виҫнӗ. Юниоркӑсен хушшинче вӑл кӗмӗл медаль ҫӗнсе илнӗ. Тӗнче класлӑ Раҫҫей спорт мастерӗ Анастасия Лоренц вара 57 килограмм тайманнисен йышӗнче тупӑшнӑ, вӑл 1-мӗш вырӑна тухнӑ. Ентешӗмӗрсене медальсем ҫӗнсе илнӗ ятпа саламлатпӑр! Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Республикӑра
 «Контактра» халӑх тетелӗнчи сӑн Ҫак кунсенче Чӑваш Енре чи лайӑх таксиста палӑртнӑ. Ку ята кӑҫал каӳм тивеҫнӗ-ха? Ҫӗнтерӳҫӗ Дмитрий Осипов пулса тӑнӑ. «Раҫҫейри чи лайӑх таксист» конкурсӑн регионти тапхӑрӗ Шупашкар хулинче иртнӗ. Унта 22 ҫын хутшӑнма кӑмӑл тунӑ, вӗсенчен пӗри – хӗрарӑм. Конкурса хутшӑнакансем ҫул-йӗр правилисене тата саккунсене мӗнле пӗлнине кӑтартнӑ. Унтан вӗсене 9 тӗрлӗ хӑнӑхтару пурнӑҫлама хушнӑ. Ҫак шутра таксистсем ача креслине тӗрӗс тата хӑвӑрт вырнаҫтарса кӑтартнӑ. Ӑмӑртура мала тухнӑ Дмитрий Осипова 15 пин тенкӗлӗх сертификатпа чысланӑ. Унӑн ӑмӑртӑвӗ кунпа вӗҫленмен-ха, чи лайӑх таксистӑн республика чысне Раҫҫей шайӗнчи ӑмӑртура хӳтӗлеме тивӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
+16.3 °C
