Шыв калӑпӑшӗн рейтингӗ. Ҫӑлкуҫ: World Visualized

Пӗтӗм тӗнче банкӗн кӑтартӑвӗсем тӑрӑх, Раҫҫей тӑварсӑр шыв калӑпӑшӗпе тӗнчере иккӗмӗш вырӑнта тӑрать. Пирӗн ҫӗршывра 4 312 миллиард кубометр шыв упранать. Пӗрремӗш вырӑна Бразили йышӑнать — вӗсен 5 661 миллиард кубометр.

Анчах та нумай шыв пурри кӑна ҫителӗклӗ мар. Раҫҫейри калӑпӑшӑн ытларах пайӗ Ҫӗпӗрте, ҫын сахал пурӑнакан тӑрӑхра, вырнаҫнӑ. Ҫавна май хуласемпе промышленность валли шывпа усӑ курас енӗпе йывӑрлӑх сиксе тухать.

Пӗтӗм тӗнче банкӗ асӑрхаттарнӑ тӑрӑх, 2030 ҫул тӗлне тӗнчере шыв калӑпӑшӑн кирлӗ шайӗпе тивӗҫтерме пултарнин шайӗ 40% таран ҫитме пултарӗ. Халӑх йышӗ ӳсни, хуласем аталанни тата ял хуҫалӑхӗ сарӑлни — шыв ҫитменнин тӗп сӑлтавӗсем. Климат улшӑнӑвӗ те лару-тӑрӑва йывӑрлатать.

Ҫавӑнпа шыв ресурсӗсемпе тӗрӗс усӑ курма вӗренесси, инфраструктурӑна аталантарасси пӗлтерӗшлӗ вырӑн йышӑнать.

Ҫӑлкуҫ: ИИ ӑсталанӑ

Пурнӑҫ элеменчӗсене хамӑрӑн кил таран илсе килсе пама ыйтас кӑмӑл пур-и? Ҫапла пулсан, Рюгу астероид пирӗн пата вӗҫсе килессе кӑна кӗтмалле. Тӗнче уҫлӑхӗнче вӗҫекен ҫак япалара тупнӑ тӗпчев материалӗсенче Хоккайдо университечӗн (Япони) ӑсчахӗсем пурӗ пилӗк нуклеотид тупнӑ. Вӗсем ДНК, РНК тата пурнӑҫӑн ытти пайӗсен никӗсӗ шутланаҫҫӗ.

Японири «Хаябуса-2» космос аппарачӗ Рюгу ҫине 2018 ҫулта ҫитнӗ. Ҫак астероидӑн хӑш-пӗр пайӗсене вӑл илнӗ те 2020 ҫулта Ҫӗр ҫине ҫитернӗ. Ҫав вӑхӑтранпа тӗпчевҫӗсем Ҫӗр чӑмӑрӗн тулашӗнчи материалсене тӗпчеҫҫӗ.

Ҫӗнӗ ӑслӑлӑх статйин авторӗсем икӗ тӗпчев материалне тишкернӗ. Пӗрине астероид ҫийӗнчен илнӗ пулнӑ, теприне — унӑн ҫийӗ айӗнчен.

Вӗсем пӗлтернӗ тӑрӑх, икӗ пайра та пӗтӗм пилӗк азот никӗсӗ тӗл пулать. Ҫак ҫыхӑнусем сахӑрпа тата фосфор йӳҫекӗпе пӗрлешсен нуклеин йӳҫекӗсем йӗркелеҫҫӗ, шӑпах хайхи ДНК тата РНК текеннисене.

«Хӗвел системинчи астероидсенче ДНК хатӗрлеме май паракан пайсем пур пулсан, миллиард ҫул каялла вӗсем Ҫӗр ҫине лексе пурнӑҫ пуҫлас енӗпе пулӑшу кӳме пултарнӑ», — пӗлтерет хӑйен шухӑшне ҫак тӗпчев ӗҫне хатӗрленӗ авторсенчен пӗри Ясухиро Оба.

Малалла...

«Контактри» сӑн

Канаш округӗнче пурӑнакан Алексеевсем ылтӑн туйне хӑйне евӗр паллӑ тума шухӑшланӑ. Вӗсем ЗАГСа юбилярсен Хисеп кӗнекине алӑ пусма чӑваш тумӗ тӑхӑнса пынӑ.

Вӗсен шухӑшне ҫывӑх ҫыннисемпе тӑванӗсем те ырланӑ – хӑшӗ-пӗри ЗАГС чӑваш тумӗпе пынӑ.

Владимир Ивановичпа Зоя Степановна виҫӗ ача ҫуратса ӳстернӗ: Сергей, Марина тата Татьяна. Халӗ вӗсем 6 мӑнукпа савӑнса пурӑнаҫҫӗ.

Сергей Иванович ПМК-541 предпряитире ӗҫленӗ. Зоя Степановна вара Горький чукун ҫулӗ ҫумӗнчи ОРСра поварта тӑрӑшнӑ. Пӗр-пӗрне ӑнланса пурӑнаҫҫӗ вӗсем.

yaplakal.com сайтри сӑн

«Ҫанталӑк 21» сайт пӗлтернӗ тӑрӑх, ку эрнере те ака уйӑхӗнчи пек ӑшӑ та типӗ ҫанталӑк пулӗ. Кӑнтӑрласерен термометр 5-10 градус ӑшӑ кӑтартӗ. Ку ака уйӑхӗн 12-мӗшӗнчи климат нормипе килӗшсе тӑрать. Ҫӗрлесерен вара шӑнтӗ. Ҫавна май ҫулсем пӑрлак пулӗҫ, хӑш-пӗр ҫӗрте тӗтре карса илӗ. Эрне тӑршшӗпех ҫил тӳлек вӗрӗ. Кӗҫнерникун республикӑна пӗрремӗш ҫурхи ҫумӑр ҫитӗ, анчах питех вӑйлӑ ҫумӗ.

Паянхи куна илес тӗк, юр хулӑнӑшӗ 62 санттиметрпа танлашать. Ку иртнӗ эрнерипе танлаштарсан, 13 сантиметр пӗчӗкрех.

«Яндекс. Куҫаруҫӑра» чӑваш чӗлхи Раҫҫей халӑхӗсен чӗлхисен хушшинче ТОП-3 йыша лекнӗ. Кун пирки компани пресс-служби пӗлтерет.

Ҫынсем «Яндекс. Куҫаруҫӑра» ытларах тутар, пушкӑрт тата чӑваш чӗлхисемпе усӑ курнӑ. Кайранхи вырӑнсенче – мари, якут, удмурт, осетин, тува, ту-мари тата кабарда-черкес чӗлхисем. Палӑртса хӑварар: кунта вырӑс чӗлхине шута илмен.

Сӑмах май, хальхи вӑхӑтра «Яндекс. Куҫаруҫӑра» Раҫҫейри халӑхсен 18 чӗлхипе усӑ курма пулать. Ҫав йышра сахал йышлӑ халӑхсен чӗлхисем те пур.

Ют чӗлхесене илес тӗк, халӗ те яланхи пекех анлӑ усӑ курнӑ чӗлхесен йышӗнче — акӑлчан чӗлхи. Иккӗмӗш вырӑнта — китай чӗлхи. Вӑл 2022 ҫулта списокра 5-мӗш вырӑнта кӑна пулнӑ.

«Контактри» сӑн

Шупашкарти шкул ачи «Ҫулталӑкри вулакан» ята тивӗҫнӗ. Ҫавӑн пек ырӑ тӗслӗх кӑтартнӑ Татьяна Савельева.

Татьяна Шупашкарти 20-мӗш шкулта 3-мӗш класра ӑс пухать. Вӑл ҫулталӑкра 108 кӗнеке вуласа тухнӑ. Ҫапла вӑл Республикӑри ачасемпе ҫамрӑксен библиотекинчен «Ҫулталӑкри вулакан – 2025» ята тивӗҫнӗ.

Татьяна Савельевӑна Халӑхсен туслӑхӗн ҫуртӗнче Пӗтӗм Раҫҫейри «Ача-пӑча кӗнеке эрни» акципе килӗшӳллӗн иртнӗ «Раҫҫейри кӗнеке мозаики» уявра чысланӑ. Ӑна парнепе те хавхалантарнӑ: «АнимаТус» студире вӗренмелли сертификат панӑ. Унта Татьяна хӑйне мультфильм хатӗрлес ӗҫре тӗрӗслӗ.

ШӖМ тунӑ сӑн

Ӗнер, пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнче, 22:10 сехетре Шупашкарта хӑрушӑ авари пулнӑ: унта 47 ҫулти хӗрарӑм вилнӗ.

ШӖМ пӗлтернӗ тӑрӑх, авари Трактор тӑвакансен проспектӗнчи ҫул ҫаврӑнӑшӗнче Тасатакан сооруженисем патӗнче пулнӑ. «Сузуки» иномарка рулӗ умӗнче ларнӑ 52-ри арҫын дистанцие пӑхӑнмасӑр ВАЗ-2115 машинӑпа ҫапӑннӑ, унтан юпа ҫине пырса тӑрӑннӑ. Аварире «Сузукире» пулнӑ 47 ҫулти хӗрарӑм вилнӗ. Тепӗр иккӗшӗ, 48-ти хӗрарӑмпа 52-ри арҫын, аманнӑ.

«Сузуки» водителӗ ӳсер пулни паллӑ, вӑл хӑй суранланман. ВАЗ-2115 машина водителӗ те аманман. Халӗ ӗҫ-пуҫа уҫӑмлатаҫҫӗ.

Чӑваш академи драма театрӗн сӑнӳкерчӗкӗ

К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗ куракансене Александр Кураковӑн юбилей каҫне йыхравлать. Кун пирки учреждени халах тетелӗнчи хӑйӗн пабликӗнче хыпарланӑ. Артист хӑйӗн ҫавра ҫулне Геннадий Терентьев пьесипе лартнӑ «Ҫимӗк каҫӗ» спектакльпе паллӑ тӑвӗ.

Александр Николаевич 1961 ҫулхи ака уйӑхӗн 13-мӗшӗнче Патӑрьел районӗнчи Сӑкӑт ялӗнче ҫуралнӑ. Вӑл Мускаври М.С. Щепкин ячӗллӗ аслӑ театр училищинчен (институтӗнчен) 1983 ҫулта вӗренсе тухнӑ. Вӑл вӗреннӗ чӑваш студине Чӑваш Республикин искусствӑсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, В.К. Смирнов профессор ертсе пынӑ.

Театр училищинчен вӗренсе тухнӑранпах Александр Кураков яЧӑваш патшалах академи драма театрӗнче ӗҫлет.

cap.ru сайтри сӑн

Республикӑра театр ӳнерӗн «Чӗнтӗрлӗ чаршав» конкурсӗ старт илнӗ. Кӑҫалхипе вӑл 26-мӗш хут иртет, ӑна хальхинче Раҫҫейри театр ӗҫченӗссен пӗрлӗхӗ йӗркеленнӗренпе 150 ҫул ҫитнине халалланӑ.

Жюри пайташӗсем конкурса тӑратнӑ спектакльсене хаклама тытӑннӑ ӗнтӗ. Ӗнер, тӗслӗхрен, Ева Лисинӑн автобиографи калавӗ тӑрӑх лартнӑ «Ҫӑкӑр чӗлли» постановкӑна пӑхнӑ. Экспертсем ушкӑн пысӑк шайра ӗҫленине, актерсем оригиналлӑ вылянине палӑртнӑ. Тема пӗлтерӗшлӗ пулнине та каланӑ: спектакль вӑрҫӑ вӑхӑтӗнчи ачасен шӑпи пирки.

Ыран жюри пайташӗсем Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Ҫамрӑксен театрӗнче «Волшебный орех. История Щелкунчика» спектакль курӗҫ.

Республика конкурсне пуш уйӑхӗн 27-мӗшӗнче, Пӗтӗм тӗнчери театр кунӗнче, пӗтӗмлетӗҫ.

«Контактри» сӑн

Улатӑр округӗнчи Восход поселокӗнче пурӑнакан хисеплӗ мӑшӑр пархатарлӑ туя паллӑ тунӑ. Василий Михайловичпа Антонина Павловна сахал мар пӗрле пурӑнаҫҫӗ – вӗсем пӗрлешнӗренпе 70 ҫул ҫитнӗ.

Тюгашкинсен туслӑхӗ совхозра пуҫланнӑ. Василий унта лашасем пӑхнӑ. Антонина вара вӗренӳ хыҫҫӑн направлнипе унта ӗҫлеме килнӗ. Ҫапла пӗр-пӗрне курса туслашнӑ вӗсем. Нумай туслӑ ҫӳремен – ҫулталӑкран ҫемье ҫавӑрнӑ.

Кайран вӗсене Алтай крайне ҫерем ҫӗтме янӑ. Тӑван тарӑхне таврӑнсан вара Тюгашкинсем ӗмӗр тӑршшӗпех ял хуҫалӑхӗнче ӗҫленӗ, унтанах тивӗҫлӗ канӑва тухнӑ.

Тюгашкинсем 3 ача ҫуратса ӳстернӗ. Паянхи кун вӗсем 5 мӑнукпа, 9 кӗҫӗн мӑнукпа савӑнса пурӑнаҫҫӗ.