Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Вĕсем сунара каясси çинчен шутланă, хĕллехи вăрмана курасса шаннă... Кам пĕлнĕ авалхи юмахсем, мифсем тата юмахри сăнарсем вĕсем умĕнче чĕрĕлессине, вăрман çав тери хăрушă, авалхи легендăсенчи пекех, пулассине... Çын çак чĕрчунсенчен пин хут айванрах... Анчах... Турра ĕненни этеме яланах пулăшнă...

 

* * *

Василий Владимирович Иванов хĕллехи хĕвел анăçĕпе киленсе тăнă. Анчах пуçĕнче унăн пачах урăхла шухăшсем пулнă. Сунар... Çакă халĕ Ваççана ытларах кăсăклантарнă. Унăн ăшĕнче сунарçă юнĕ чупнă! Аслашшĕн пăшалĕ те упранса юлнă-ха. Шăп та çак пăшалран вунă çулхи Ваçлей хăйĕн пĕрремĕш мулкачне персе лектернĕ. Халĕ юнашар вăрманта вăраннă упа çӳренине пĕлсенех, Василий Владимировичăн ăна тытас шухăш çуралчĕ. Çак ĕмĕте вăл сунарçă-юлташĕсене те пĕлтернĕ ĕнтĕ. Лешĕсем хирĕç пулмарĕç. Пуçтарăнса çак ыйтăва сӳтсе яврĕç. Тепĕр ик кунтан сунара кайма палăртса хучĕç.

 

* * *

Ваççана хĕвел шевли вăратрĕ. Урамра çав тери илемлĕ! Юр хĕвел çинче ялтăртатать, унсăр пуçне хаваслă кăсăясем те ĕмĕтлĕннине пурнăçлама кăмăл кĕртрĕç. «Сунара!» — шухăшларĕ Ваççа. Хăвăрт пуçтарăнса юлташĕсене хирĕç кайрĕ. Çак кун пирки вăл мĕн чухлĕ шухăшланă, ĕмĕтленнĕ!

Малалла

— Кирлĕ мара лăпăртататăн

Эс пĕлмесĕрех, —

Çăвар чарса калать тăванăн

Хăй Чĕлхине пĕрре.

 

— Эс хăвăнта сăлтав шыраччĕ, —

Теет Чĕлхе ăна. —

Прихут мĕнле, çынсем калаççĕ,

Пупĕ пăхать çавна.

Сывлăшран эп тăвăп çĕнĕ кимĕ,

Вĕçсе кайăп чăнлăх шырама.

Тӳпери Аттемĕн сиплĕ имĕ

Çĕнĕ пурнăç парĕ чунăма.

 

Тен, унта эп вилĕмсĕрлĕх илĕп,

Малалла хам ĕçĕме тăсма.

Куьене тепре çаврăнса килĕп

Халăха телей уççи пама.

Ют сăмахра тăванлăх шырамастăп,

Тăванлăха упрать тăван чĕлхе.

Телей тупас тесе ют çĕрсене каймастăп,

Улăштармастăп эрĕмпе илемлĕхе.

 

Анчах, тăван, хăшпĕрисем каяççĕ

Таçта телей те янтă шыраса.

Хăйсем чăвашшине йăлтах манаççĕ,

Ют ят та хушамат таçтан тупса.

 

Тăван çĕре сутса телей шыраççĕ,

Атте тесе калаççĕ ютсене.

Тăван килне те амăшне манаççĕ,

Суя илем илеççĕ аллине.

 

Çĕн çурт лартма тесе вăрман касаççĕ,

Курмаççĕ йывăçсем йăлт хăрнине.

Ют вăрманта йăлтах пăтрашăнаççĕ,

Курса ниçта та çул-йĕр çуккине.

Пурăнать пирĕн ялта

Митрахван пичче.

Хăй вăл халĕ çĕр çулта.

Çук суймап пĕртте.

 

Çӳçĕ çук ун, хăй парик

Тăхăнса ярать.

Тĕлĕнтермĕш çак старик

Лашасем усрать.

 

Урхамахĕ темĕн чул:

Кĕренни, хăли,

Çул çӳренĕ, пăвăр ут,

Шур лаши, ули.

 

Чакăрри тапăртатать,

Юнашар — хушки.

Тур лаши çула тухать,

Унпала чалки…

 

Чуптар лаша та кунтах,

Кăвакки, сарри.

Ĕрĕхсе чупать çăрха,

Пур юпах, хури…

 

Питĕ çирĕп çав мучи,

Ут çулать вăр-вар.

Темĕн пысăкăш пахчи.

Хатĕрлет юр-вар.

 

Ачасем ун патĕнчен

Пĕлеймеç хăпма.

Юмахне ярать ирччен,

Йăлăхмасть хăлха.

 

«Ĕçчен выльăх шыв ĕçет…»

Тупмалли юмах

Вăл ачасене сĕнет.

Салтăнать сăмах…

 

Мĕн кăна пуль каламасть

Савăк шăпăрлан.

Йăл кăна çиçсе тăрать

Ватă Митрахван.

 

Сикрĕ тухрĕ пĕр лаши

Ак сасартăках.

Пулчĕ пулĕ ку патши.

Илчĕ вăл сăмах:

Малалла

Кивкас ялĕнче пĕр старикпе карчăк пурăннă. Вĕсем питĕ чухăн пулнă, анчах та кăмăлĕпе иккĕшĕ те питĕ ырă та сăпайлă пулнă. Ял халăхĕ вĕсене хисепленĕ, шаннă. Çавăнпа та старике колхоз председательне суйланă. Вăл хăйĕн ĕçне тӳрĕ кăмăлпа туса пынă.

Кĕр кунĕсем çитнĕ. Тырă — пулă ăнса пулнă. Председатель питĕ савăннă. Колхоз кассине пуянлатас тесе хăйĕн ырхан лашипе хальхи тыр–пулла сутма тухса каять. Пасара çитсессĕн вăл тыррине ăнăçлă сутса пĕтерет. Пĕр пысăк портфель укçа тултарать. Хăй савăннипе хулари кафене кĕрсе тухать, хăйĕн пырне «якатать». Кайран портфельне лаша урапи çине хурса киле кайма тухать. Кунĕпе хулара çӳренипе ывăнса çитнĕ председатель урапи çине ларсана тĕлĕрсе каять. Укçапа тулнă портфель ун çумĕнче сиккелесе пырать.

Анчах вăрă-хурасем çывăрмаççĕ иккен. Портфель «сассине» сиссе ăна вăрласа каяççĕ. Председатель ним туйми çывăрать, укçа çухалнине сисмест те. Вăрă-хурахсен лашисем тап-таса та мăнтăркка, яка пулнă. Çул тăрăх тапăртатса çеç пынă. Анчах та урапи тикĕт сĕрменрен «юрлама» юратнă. Старик урапа сассине илтсе вăранса каять те укçа çуккине асăрхать. Халĕ мĕн тумалла? Унталла-кунталла пăкалать, çӳçĕ–пуçĕ вирелле тăрать, çамки çине тар тапса тухать. Старик турра кĕл тума пуçлать.

Малалла

Арлан пĕр ирхине

Курать мăнттай Слона,

Чунтан вăл хĕрхенет

Ăна сăна-сăна.

 

«Мĕнле-ши, — тет, — мĕнле

Кĕрет вăл шăтăкне?» —

Хăй чăмшă евĕрлех

Чăмайрĕ çĕр айне.

Йывăç тăрăх хăпарать,

Хурт панулмие курать,

Савăнса авкаланать:

— Тинех пурăнăç ăнать.

 

Шăтарать çемçе хуппа,

Хурт кĕрет шалтан шала:

— Туслă пурнăпăр санпа, —

Улмана вăл саламлать.

Паян пуян тесе ан куштанлан.

Пуянлăх-пурлăх — çурхи шыв юххи.

Чăн тус пулмасть пустуй калаçакан,

Пустуй сăмах кĕрхи турат пуххи.

 

Паян пит чаплипе эс ан мухтан,

Тепри килет сан вырăнна ыран.

Хитрен юрлатъ тăмра ăста тытсан,

Йăлт юрлами пулать ăста кайсан.

Ытла та пит хăвăрт кунçул урапи,

Нимле чап-мухтав тавлашаймĕ унпа.

Мантарĕ йăлтах иртнине кун таппи,

Нихçан ан мухтан тахçан пулнă чаппа.

 

Мухтав куштан çыншăн инкек йыхравçи,

Кашни çын чапа хăй çинче чăтаймасть.

Сăпайлăх ыр çыншăн пуласлăх элчи,

Сăпайлă çынна усал ят çыпçăнмасть.

 

Сăпайлă маттур çын ĕçлет савăнса,

Ĕçре мухтанса çӳремешкĕн май çук.

Ĕçчен çынна чап хăй тупать шыраса,

Пуçкăшăл тытса, вăл пачах кĕтмен чух.

 

15.07.2006