Электронлă вулавăш

Чăтма çук хаяр хĕл тăратчĕ. Уяр чухнехи тĕтреллĕ сивĕ сывлăшĕ çăралса кайнăнах туйăнатчĕ. Çил-тăманĕ ахăрма пуçласан вара… талăкĕ-талăкĕпе тулхăрать, куçа уçма та çук.

Çакăн пек çанталăкра эпир Колпино патĕнче уйăха яхăн фашистсемпе тытăçкаласа тăнă хыççăн, пĕр ирхине, тул çутăласпа, татăклă наступление тухрăмăр.

Вăрçă вăл — вăрçă. Çапăçу пуçлансан çур сехетренех амантăм та, акă ĕнтĕ Ленинградри пĕр госпитале лекрĕм. Пĕрремĕш хут. Кам мана çапăçу хирĕнчен илсе тухнă, сурана кам тирпейленĕ, Ленинграда мĕнле илсе çитернĕ — халь ĕнтĕ калама пултараймастăп, çавна çеç астăватăп: мана, ураран аманнăскере, икĕ санитарка, насилкки-мĕнĕпех, машина çинчен антарчĕç те госпиталь коридорне йăтса кĕчĕç.

Кунта, калăн, пире юриех кĕтсе тăнă: коридор тулли сывалакансем пухăнса тулнă.

— О-хо! Çĕнĕ пополнени килчĕ. Хăш кĕтесрен? — ыйтаççĕ пĕрне-пĕри пӳле-пӳлех.

— Колпинăран.

— Мĕнле унта? Пит вĕри теççĕ, чăнах-и?

— Хĕртетпĕр. Наступление тухрăмăр, — тетĕп, кулам пек тукаласа.

— Кам кама тӳпкет? Пирĕннисем вĕсене е…

— Халех чупса кайса килетĕп те тĕпĕ-йерĕпех каласа парăп.

Пĕрисем ахăлтатса кулса ячĕç, теприсем… Салтак салтаках ĕнтĕ, мĕн тăвас тенĕн.

Унтан мана темĕнле урапа çине илсе хучĕç.

— Эй-эй, каччă, ху авланман та пуль, епле намăс мар: хĕрсене йăттаран, — тесе шӳтлет пĕри, ватăраххи.

— Халĕ вĕсен черет, кайран — манăн, — хирĕçлетĕп çавăнтах.

Çапла мана хайхискерсем операци пӳлĕмне çитиех ахăлтаткаласа ăсатса ячĕç. Кунта çынсем йышлă: врачсем, медсестрасем, санитарсем. Вĕсен шурă халачĕсем маншăн — пачах та хăнăхман япала. Мана операци сĕтелĕ сине илсе хураççĕ.

Пуç вĕçне кăвак куçлă, сарă çӳçлĕ хĕр пырса тăчĕ. Пĕр аллăсенчен иртнĕ арçын — вăл хирург пулас — ыттисене ĕç парса тăрать, çавăнтах ман сурана тимлесе пăхать. Вĕсем мĕн тунине хама кăтартас мар тесе пулас, ман кăкăр тĕлне çӳлтен шурă каркăç уртса яраççĕ. Халĕ ĕнте эпĕ вĕсем манпа мĕн хăтланнине пачах курмастăп, икĕ çĕртен укол турĕç, çавна çеç туйрăм — ӳт ăшне темле сивĕ шĕвек кĕрсе саланчĕ. Унтан хам ӳте каснине кăштах туятăп. Анчах вăл ман ӳте мар, землянкăра чухне хам çие витĕнекен кĕрĕке каснă евĕрлех туйăнса каять. Çак самантра хайхи медсестра мана тем-тем калаçтарать.

«Эсĕ ăçта çуралнă? Аçу-аннӳ, йăмăку-шăллу пур-и? Килте миçен пурăнаççĕ? Авланнă-и?» — тата ытти çавăн йышши тĕлсĕр ыйтусем парать. Маншăн ку темĕнле ăнланмалла мар та кулăшларах пек, пурпĕрех унăн ыйтăвĕсене тивĕçтерме тăрашатăп.

Темле сасартăк ура хытă туртса ыратса каять — суран ăшне марлĕ чиксе сăтăрса тасатаççĕ-мĕн. Унтан урана спиртпа çунине те, сурана иод янине те, çĕленине те туятăп. Темле турта-турта ыратсан та хама çирĕппĕн тытма тăрăшатăп, пĕр сасă та кăлармастăп. Ыратнăран е юн чылай кайнăран пулас, манăн çамка çине тар тапса тухать, ăна медсестра çавăнтах шăлса илет: — Кăштах тӳс, тӳс, каччă, — тесе лăплантарать.

Тепĕр темиçе минутран мана палатăпа илсе кайса вырттарчĕç. Айăмра та, çийĕмре те юр пек шурă çивиттисем. Минтерĕ те чăлт шурă, таса. Эпĕ кун пек таса вырăн çинче выртманни çур çул ĕнтĕ.

Унтан та кунтан тĕрлĕ ыйтусем пама пуçларĕç, эпĕ пĕрре пăхсах ăнлантăм — офицерсен палати. Урари суран ыратнăран вĕсене хирĕç пĕр-икĕ сăмахпа çеç хуравларăм:

— Вĕри пулчĕ…

— Куна лайăх тӳснĕскер, часах юсанатăн, — теççĕ вĕсем. — Маттур, çĕне пополнени!..

 

* * *

Тепĕр кун ирхине, вăраннă кăначчĕ-ха, палатăна медсестра пырса кĕрет. Ăна пурте хапăл тусах кĕтсе илеççĕ: «Рита, Рита килчĕ», «Салам, Рита!» — илтĕнет пур енчен те. Хам та палларăм ку хĕре — ĕнер хам пуç вĕçĕнче тăнă медсестра иккен. Вăл кашнинех градусниксем валеçсе çӳрет, врач кама мĕнле эмел пама палăртнă, çавна тыттарать. Мана та хул айне градусник лартрĕ. Ĕнер эпĕ нимех те асăрхаман. Акă халĕ куратăп: унăн кăвак куçĕсем кăмăллăн пăхаççĕ. Унтан ман ал тымарне тытса тĕрĕслет, чĕре таппине ăшра шутлать. Алли унăн çемçе-çемçе…

— Вăтăр саккăр та çиччĕ, — тет вăл, манăн градусник çине пăхса. — Темех мар, эрне иртсен чакма тытăнать. Унтан вăл мана пĕр çаврака шурă тӳме — стрептонид тыттарать: — Ĕçĕр, пит пулăшать.

Вăл ман патра нумаях та тăмасть пулин те, темшĕн-çке, мана çав тери канлĕн туйăнса каять. Унăн шухăшлă шуранка сăн-пичĕ кăмăллăн çутăлса илни, пĕчĕк те тăп-тăп тути ăшшăн кулни, йĕтĕн çеçки пек сенкер кăвак куçĕсем хĕлхем сапса тинкерни, ачанни пек çепĕç сасси, сарă кăтра çӳç пайăрки — çаксем пурте Ритăн илемне кӳреççĕ.

Кун хыççăн кун иртет, госпитальти пурнăçа эпĕ çăмăлах хăнăхатăп, палатăри юлташсемпе паллашатăп — лайăх çынсем, маттур çынсем. Вăрçă пуçланнăранпа иккĕмĕш хут госпитале лекнисем те пур кунта. Анчах пуринчен ытла мана, темшĕн-çке, Рита, Рита медсестра канăç памасть.

Илемлĕхе, чеченлĕхе ачаранах чунпа туйса илме вĕреннĕскер, Рита пирĕн палатăна кĕмессерен эпĕ ăна сăнаса, киленсе пăхатăп. Унан кашни сăмахĕ, кашни хусканăвĕ, кашни утăмĕ ĕçĕн тĕллевĕпе, пĕлтерĕшĕпе çыхăннă, кашни сăмаха вăл чирлĕ çыннăн кăмăлне çĕклес, унăн суранне сиплес шутпа калать. Хăй вăл вунсакăр çулта кăна пулин те, чылай пурăнса пусăрăннă çын евĕр, сăмаха çăмăллăн персе ямасть кирлĕ-кирлĕ мар япалашăнах «хи-хи», «ха-ха» та унран илтеймĕн. Тен, ăнсăртран килсе тухнă асар-писер юнлă вăрçă çамрăклах ăна пусарса хунă, унăн кил-йышне, çывăх тăванĕсене шар кӳнĕ е урăх инкек килсе çапнă?

Вырăнпа выртакан çыннăн шухашĕ пĕр самантрах таçта-таçта çитсе çаврăнать. Нумай кунсем хушшинче манăн суран та туртса ыратма пăрахрĕ, халĕ вăл сăрăлтатса тĕлкĕшет, çан-çурăм та, пуç та малтанхи пек вĕриленмест, температура чаксах пырать, каç енне кăна вăл кăнтăрлахинчен çур градуса яхăн хăпарать. Çапла выртнă вăхăтсенче, ним тума аптранă енне — паллах ĕнтĕ! — кил çинчен те аса илетĕп, хамăрăн взвод, рота, батальон шăпи те мана канăç памасть, анчах темшĕн-çке пуринчен ытла эпĕ Рита çинчен шухăшлама, вăл халь тесен халех палатăна кĕрессе кĕтме пуçларăм. Вăл кĕрсенех манпа пĕр сăмах та калаçмасть-ха! — кун илемленнĕн, чун уçăлнăн туйăнать.

Акă, каç пулас умĕн, палатăна каллех Рита пырса кĕчĕ. Кĕçĕр унăн дежурстви. Вăл, яланхи пекех, пурне те сывлăх сунчĕ. Ытти чирлисем коридора уçăлма тухнăччĕ, палатăра эпĕ тата Виталий Синицын аслă лейтенант, ураран хытă аманнăскер, кăна юлнăччĕ. Виталий Синицынăн шăмми те ваннăран, унăн сулахай урине пĕçе кăкĕ таранах гипс хунăччĕ. Çавăнпа та вăл вырăнтан хăй тапранаймастчĕ, ăна кирек хăçан та санитарсем пулăшатчĕç.

Палатăна кĕрсенех Рита малтан Виталий Синицынпа пырса пуплерĕ, ăна градусник пачĕ, температурине тĕрĕслерĕ, сывлăхĕ çинчен ыйтса пĕлчĕ, эмел ĕçтерчĕ.

— Хавасрах пул, аслă лейтенант! — йăпатать ăна Рита. — Тепрер уйăхран шăмму сыпăнать. Паллах, пĕр вăхăт костыльпе çӳреме тивĕ, пур-пĕрех утакан пулатăн, хăвăн аннӳ те, арăму та аманнине пĕлеймĕç… Çапла, Синицын юлташ, — кула-кулах ăнлантарать ăна Рита.

— Тавтапуçах ыр сăмахусемшĕн, лайăх каччă тĕлне пул, пурнăçра яланах ырă кур, — тет чунтанах ăна Синицын.

Хĕр кулать.

— Лайăх каччăсем пĕтĕмпех фронтра.

Çак самантра вăл ман еннелле пăхнăнах туйăнчĕ. Унтан, чăнах та, ман ума çитсе тăрать. Вăл хăйĕн яланхи ĕçне тăвать, анчах эпĕ, вăл мĕн тунине асăрхамасăр, унăн сăн-питне çеç сăнатăп. Туятăп: унăн куçĕсем яланхи пекех ăшшăн кулса пăхаççĕ, анчах чĕрере темĕнле инкек пуррине пурпĕрех пытараймаççĕ.

— Рита Петровна, — тетĕп çакна сасартăк, — калăр-ха, ан пытарăр: мĕн пулнă сире?

Эпĕ сасартăк ыйту панăран, унăн шуранка питне кĕрен сăн çапать.

Пĕр авăк эпĕ те, вăл та чĕнместпĕр. Кашни çынах хăй хуйхи çинчен çынна калама пултарайманнине хамах пĕлетĕп. Анчах Рита маншăн урăхларах çын пек туйăнать. Кăшт тăхтасан, эпĕ ăна чунтан тилмĕрсе ыйтнине ăнланчĕ пулас.

— Ку вăхăтра, лейтенант юлташ, кашни çынăнах мĕнле те пулин хуйхă пур, хуйхăсăр çынна тупаймăн та — ăна хăвăрах ăнланатăр, — тавăрчĕ вăл пĕтĕмĕшле сăмахсемпе. Анчах мана ку çырлахтарма пултараймарĕ, мĕншĕн тесен вăл темиçе кун каялла пачах кун пек сăн-питлĕ марччĕ.

— Çук, Рита Петровна, сирĕн темле пысăк хуйхă пур: е килтисене, е фронтри аçăра (хăйĕн ашшĕ фронтра çапăçни çинчен кăштах пире каланăччĕ вăл) тем инкек пулнă. Çапла-и? — тилмĕретĕп эпĕ.

— Темех мар… — терĕ вăл тата салхуллăраххăн. Унтан, Синицынпа иксĕмĕр те хытах çине тăнине пула, çапла каласа пачĕ: унăн амăшĕ выçăпа шыçăнма тытăннă иккен, ури-алли тăртаннă, пӳлĕмре те аран çӳрет… — Хăвăрах пĕле-тĕр, — терĕ вăл малалла, — кунне 125 грам çăкăр. Çавă çеç. Хам кунта çикелетĕп те аптрасах каймастăп…

Хама çак самантра Рита умĕнче çав тери айăплă пек туйса илтĕм. Хама айăплама сăлтавĕ те пурччĕ: эпĕ, ачаран пăтă таврашне çăкăрсăр çиме вĕреннĕскер, манăн кашни кун хама панă паекран пĕр-икĕ çӳхе чĕлĕ çăкăр юлкалатчĕ. Вĕсене эпĕ хаçатпа чĕркесе тумбочкăна хураттăм, хăш-пĕр чух палатăри юлташсене параттăм. Çакна илтсенех тумбочкăна уçатăп та хутпа чĕркене тĕркене ăна тыттаратăп, унта — темиçе кун хушшинче пухăннă хура та шурă çăкăр чĕллисем.

Сестра малтанах илесшĕн марччĕ, анчах эпĕ çине тăрса ӳкĕтленине курсан, тата Виталий Синицын та: «Парсан — илмелле, çапсан — тармалла», — тенĕ хыççăн килĕшрĕ-килĕшрех. Синицын та, хăйĕн тумбочкинчен илсе, темиçе татăк çăкăр ăшшăн сĕнсе пачĕ.

— Хамшăн мар, аннене çăлассишĕн илетĕп. Сире куншăн, Алексей Петрович, сире те, Виталий Синицын, тем пекех тав, — терĕ те вăл, пуçне пĕксе, самантрах палатăран тухса кайрĕ.

Çак кунран пуçласа эпĕ çеç мар, палатăри чылай офицерсем те Рита амăшне мĕнпе пулăшма май килнĕ — пулăшма тытăнтăмăр. Юриех çу, сахăр, шурă çăкăр, тепĕр чух сосискăсем те хăварса, Ритăна парса яма тăрăшаттăмăр. Вăл, паллах, именетчĕ, илесшĕн марччĕ… Эпĕ вара, хăй сисмен хушăра, унăн халат кĕсйине сухарипе сахăр катăкĕсем хура-хура яраттăм. Анчах пĕррехинче пĕр капитан çулăхмаллипех çулăхрĕ. Негодин хушаматлăччĕ вăл.

— Ритăна ыр пуласшăн сахăр е çăкăр панине тепре курсан, асту, тӳрех госпиталь начальникне пĕлтеретĕп, — терĕ вăл мана сиввĕн пăхса. — Ăнланатăн-и? Эсĕ çамрăк-ха, нумайăшне чухлаймастăн…

Ят:
Хăвăр шухăша çырса пĕлтерĕр:

Ă ă Ĕ ĕ Ç ç Ÿ ÿ Ӳ ӳ « ... » —

Хаклав:

Шухăшĕ: --...вăйсăр...мухтамаллах   мар...вăйлă
Чĕлхе илемлĕхĕ: --...илемсĕр...чаплах   мар...илемлĕ
Содержанийĕ: --...ăшах...вăтам...тарăн