Этем тени
Çамрăк чĕрери хĕмленсе, çулăмланса тăракан иксĕлми туйăма сăмахпа ăçтан каласа парăн?!
Çапла вара госпитальтен юсанса тухас умĕн эпĕ çĕрле йĕркеллĕ çывăрайми пултăм, пĕрмай Рита çинчен шухăшлаттăм, уйрăмах мана унпа уйрăласси шиклентеретчĕ. Кунтан кайсан ăна çухатма пултарасси та канăç памастчĕ. Шухă пуçра ăна хампа пĕрле фронта илсе каяс ĕмĕт те çуралнăччĕ. Анчах вăрçăра каллех ăна çухатасси хăратать. Унсăр пуçне вăл, чирлĕ амăшне пăрахса, ман хыççăн фронта каяс çукки те паллă.
Анчах Негодин… Мĕншĕн вăл халĕ те сывалса çитмест-ха? Пăхма чиперех хăй. Вăт «патриот»!
Пĕр ирхине врачсем, чирлисене пăхса çӳренĕ май, ман тĕлте те чарăнса тăчĕç. Аслă хирург урари сурана пăхрĕ (вăл ӳт илсе çитнĕччĕ), малтан туяпа, унтан туясăр утма хушрĕ, куклентерчĕ. Эпĕ кукленнĕ чух аманнă ура шăнăрĕсем ыратаççĕ пулсан та, кăтартмарăм, хама чăн-чăн салтакла çирĕп тытрăм. Негодинран малтан фронта таврăнма васкарăм.
— Сывалнă, аван, — терĕç врачсем.
Çав кунах госпитальти медкомиссире пултăм. Эпĕ хама унта та сывалса çитнине кăтартма тăрăшрăм.
Часах хам госпитальте выртни çинчен справка тата медкомисси панă «Чирлесе ирттерни çинчен пĕлтерекен свидетельство» илтĕм.
«Ăçта-ши Рита?»
Госпитальти тума хывса, хамăн гимнастеркăна, брюкине, кăçата, çĕлĕке, шинеле тăхăнтăм. Унтан, канцелярие кĕрсе, ытти документсене илтĕм те, палатăрисемпе сывпуллашса, вестибюле тухрăм. «Ăçта-ши Рита?» Паян вăл дежурствăра мар иккен, çакă мана пăшăрханмаллипех пăшăрхантарчĕ. Унпа калаçмасăр епле тухса каяс-ха? Унăн килти адресне пĕлетĕп пулин те, хăйсĕр кайма сăпайлă мар пек. «Эх, мĕншĕн паянах тухмалла пулчĕ-ши? Негодин… Негодин, авă, юлать».
Вара эпĕ, ним тума пĕлмен енне, сĕтел умне ларса, Рита валли пысăк мар çыру çыртăм.
«Асран тухми Рита!
Эпĕ паян фронта тухса каятăп (хам та кĕтмен çĕртенех çапла пулса тухрĕ). Сана хама тăрăшса сипленĕшĕн, йывăр чухне çĕрĕпе ман умран каймасăр пăхнишĕн, ура çине тăмалла тунишĕн ĕмĕр-ĕмĕр тав!
Санăн, Ленинград хĕрĕн, пархатарлă сăнарĕ ĕмĕрлĕхех ман чĕрене кĕрсе вырнаçрĕ.
Эпĕ хамăн çулăмлă юратăва Сана парнелетĕп. Хам сывă-чĕрĕ чух сана çĕр тĕпĕнчен те шыраса тупăп. Эсĕ пысăк юратава тивĕçлĕ хĕр. Сан пата фронтран яланах çырса тăрăп. Эсĕ те ответ парасса шансах тăратăп. Юлашки хут тĕл пулманнишĕн ӳкĕнетĕп, анчах пĕрре те кӳренместĕп. Сывă юл, çывăх тусăмçăм.
Санпа пĕрле пулма çунса ĕмĕтленекен
Алексей».
Çырăва çавăнтах ватăрах швейцаркăна тыттартăм та Ритăна пама хушса хăвартăм.
Хула урамĕсенче те юр йăлтах ирĕлсе пĕтнĕ-мĕн! Ырă, лайăх. Кăнтăрлахи ăшă хĕвел ялкăшса çутатать. Унăн çутинче пысăк чӳречеллĕ капмар çуртсем йăлтăр-ялтăр хĕлхем сапса лараççĕ.
Çурхи ырă çанталăкпа савăнса киленме хула çыннисем те нумайăн тухнă. Паллах, вĕсем вăрçă умĕнхи пек шавлă мар, анчах хула чĕрĕ пурнăçпа пурăнни, ирсĕр тăшман умĕнче харсăр тăма хатĕрри пĕрре пăхсах паллă.
Хула урамĕпе — ку Мăн Охта урамĕччĕ — трамвайсемпе автобуссем те çӳреççĕ, акă ман умранах трамвай чăнкăртатса иртрĕ.
Акă стройпа шинеллĕ салтаксем иртсе пыраççĕ, автомачĕсене хулпуççи урлă çакнă. Вĕсем йышлăн, çирĕппĕн пусса утаççĕ. Вĕсем, çак сăрă шинеллĕ çамрăксем, Гитлер çарĕсене мухтавла хулана кĕме памарĕç, халĕ ун патĕнчен каялла хăвалама тытăнаççĕ, çине тăрса кĕрешеççĕ. Эпĕ Колпинона каймалли пункт еннелле уттартăм, анчах сасартăк мана ятран чĕннине илтех кайрăм:
— Алексей Петрович!.. Алексей Петрович, Алеша, тăхтăр-ха!
Рита ку, Рита! Вăл паян уява тухнă пекех тумланнă. Çине пиçсе çитнĕ чие çырли тĕслĕ çурхи пальто тăхăннă, шурă мăйне утмăлтурат чечекĕ евĕрлĕ шарф çыхнă, лĕпĕш çунаттиллĕ косынки айĕнчен сарă кăтра çӳç вĕçĕсем вĕлкĕшсе пыраççĕ.
Ăна çак тумпа курсан, пĕрре тĕлĕнтĕм, тепре кăштах вăтантăм. Вăл маншăнах çакăн пек тумланса тухнине те, ман умра тата илемлĕрех курăнма тăрăшнине те лайăх ăнланса илтĕм.
Эпир, алла-аллăн тытăнса, асфальтлă сарлака урампа савăнăçлăн калаçса пытăмăр.
Рита ман алла пăчăртаса тытрĕ.
Мĕн-мĕн калаçса пытăмăр-ши, ăна калама та хĕн ĕнте — савăнăç хамăрăн чĕремĕрте, çава çеç — кĕçех пĕр пысăк çурт умне çитсе тăтăмăр.
— Ак çак çуртра пуранатпăр. Иккĕмĕш хутра. Тархасшăн, Алеша, пирĕн хваттере, — терĕ те мана Рита пĕр подъезда çавăтса кĕчĕ. Гранит пусма тăрăх хăпарса, «25-мĕш хваттер» тесе çырнă алăк патне çитсе тăтăмăр.
Рита пĕчĕк кнопка çине виçĕ хутчен пусрĕ, анчах хирĕç тухаканни, алăка уçаканни никам та пулмарĕ.
— Анне тухса та кайнă-шим? — терĕ вăл темĕнле айăплăн. Вара сумкинчен çăраççи кăларчĕ те, алăка уçса, хваттерне кĕтĕмĕр.
— Хваттерĕ пысăк та, сивĕ пирки пĕр пӳлĕмре кăна пуранатпăр, — терĕ хĕр, пĕр кантăклă пĕчĕк пӳлĕме кĕнĕ май.
— Шел, анне ĕçе тухса кайнă, вăл сире çав тери курасшăнччĕ, — терĕ те Рита, мана ларма сĕнсе, васкасах таçта тухрĕ.
Пӳлемĕнче пĕр кравать, ăна хирĕç — кивĕрех диван, пĕр сĕтел, икĕ пукан. Пӳлĕм варринче — «буржуйка» текен тимĕр кăмака, мăрйине форточка витĕр кăларнă.
Рита çатма йăтса таврăнчĕ. Çатма тулли — ăшаланă сухари.
— Маргаринпа кăна ăшаларăм та, ан тиркĕр ĕнтĕ, — терĕ вăл именерех.
«Вăт айван!» — ятласа илтĕм хама хам. — Манăн пĕр кунлăх пайёк пур вĕт-ха!» Самантрах салтак кутамккине салтрăм та, салă татки, пĕр çавра кăлпасси — мĕн пурне йăлтах сĕтел çине кăларса хутăм.
— Ай-уй, кунта туй тумалăх та пур! — çунатланса илчĕ Рита. Манăн çимĕçсене те ăшаласшăнччĕ вăл, эпĕ çаплипех çиме сĕнтĕм. Унтан вăл мана диван çинчен тăратрĕ те, ун айĕнче кăшт ухтарнă хыççăн, пĕр çур литр виçĕ çăлтăрлă коньяк туртса кăларчĕ. — Анне ăна аттене ăсатнăранпах усрать, — терĕ Рита, пăккине уçма кĕленчине хама тыттарса.
Вара вăл ашшĕ çинчен калама тытăнчĕ. Унăн ашшĕ вырăс чĕлхипе литература преподавателĕ пулнă иккен, вăрçă пуçлансанах хăй ирĕкĕпе фронта тухса кайнă.
Юлашки çырăвне Луга патĕнче фашистсемпе çапăçнă чух июль уйăхĕн вĕçнелле çырнă. Унтан вара пĕр çыру та пулман: вилни çинчен те хыпар çук.
— Мĕнле шутлатăр эсир: вăл партизансем патне кайман-ши? — ыйтрĕ Рита.
— Вăл та пулма пултарать, Луга таврашĕнче совет партизанĕсем тăшмансене пысăк сиен кӳреççĕ, — ăнлантартăм ăна.
Эп ун-кун пăхкаланăран-ши:
— Литература преподавателĕн библиотека пулмалла тесе шутлатăр пуль-ха, — терĕ Рита салхуллăн, — ан шырăр, ăна йăлтах çак «буржуйка» çăтса ячĕ. Хĕлĕ сивĕ пулчĕ. — Вара çавăнтах вăл икĕ черккене коньяк тултарчĕ.
— Сирĕн сывлăхăршăн, вăрçăран тĕрĕс-тĕкел таврăнассишĕн черкке çĕклетĕп, тĕппипе!
Малтанхи черккесене тĕппипех ĕçрĕмĕр, тепрер тултарма мана хама хушрĕ. Кăштах ларсан, манăн та, Ритăн та пуçсем хĕрчĕç пулас: вăрçăчченхи тăнăç та телейлĕ пурнăçа аса илсе, темиçе юрă юрларăмăр.
Унăн шăранса тухакан уçă сасси, манан шалти туйам хĕлĕхĕсене пырса сĕртĕнсе, чунра нихçан туйман кĕвĕллĕ çемĕ, хавхалану вăратрĕ. Çак самантра эпĕ унăн кĕмĕл сассипе, пултарулăхĕпе килентĕм, хĕпĕртерĕм, хама никамран та телейлĕ тесе шутларăм, хам та сисмесĕрех ăна ыталаса илтĕм.
Хĕрĕн вĕри чĕри хавассăн та хăвăрт тапнине, вăл мана чăннипех савнине пĕр иккĕленмесĕр туйса илтĕм. Анчах мана, вăтанчăк чăваш каччине, пуçласа Ленинград хĕрне чуптăвасси фашистсене хирĕç атакăна тухассинчен йывăр пулчĕ. Рита хăйĕн сăрă кăтра пуçне ман хулпуççи сине хучĕ те хама çурăмран тытса çупăрларĕ.
Унтан вăл мана мăйран ыталаса илчĕ — пирĕн тутасем тĕлме-тĕл пулчĕç…
Ир çитсен, Рита мана хуларан тухичченех ăсатса ячĕ.
— Хăюсăр каччă эсир, — терĕ вăл мана, алă парса. Унтан кăшт тем шухăшларĕ те çапла хушса хучĕ: — Маттур. Мухтамалла сире.
Эпĕ çав кунах, каç пулас умĕн, Колпинăна çитрĕм. Рита патне ăшă салам çырса ятăм. Тепĕр кунне, ирхине, хамăр чаçе тухса кайрăм.
Мана хам ертсе пынă взводах куçарчĕç. Взвод каллех оборонăра тăратчĕ. Мана пĕлекен салтаксем хаваслансах кĕтсе илчĕç. Хам вырăна юлнă Гришин пĕр эрне каялла йывăр аманнă та, ăна та госпитале ăсатнă.
Пуçланса кайрĕ фронтри пурнăç. Анчах хальхинче мана хавхалантарса тăраканĕ, çĕнĕ çĕнтерӳсем патне йыхăраканĕ — Ритăччĕ. Эпĕ ун сăнӳкерчĕкне çумри планшетран кăлара-кăлара пăхаттăм, унпа ĕмĕрлĕхе тĕлпуласси çинчен ĕмĕтленеттĕм.
Малтанхи вăхăтра унран кашни кунах хаваслă çырусем илеттĕм. Илнĕ-мĕн çырăва икĕ-виçĕ хутчен, шерпет ĕçнĕ пек тутанса, киленсе вулаттăм. Унтан, темшĕн-çке, çырусем килми пулчĕç. Ритăран çыру илменни уйăха яхăн çитеспе манăн взвода Негодин капитан пырса тухрĕ.
«Каллех Негодин!» — сăрăлтатса кайрĕ пĕтĕм ӳт-пӳ.
Эпĕ ăна çар йăлипе взвода «смирно» тăратса чыс патăм. Вăл мана, çар йăлипе чыслас вырăнне, салтаксем умĕнчех çапла лаплаттарса хучĕ:
— Салам, хăюсăр каччă! Рита мана та пит лайăх ăсатса ячĕ. Икĕ каç унта пултăм. Ничево! Малашне туссем пулăпăр. Халĕ эпĕ — сирĕн батальон командирĕ. А эсĕ… — мана хулран лăпканă пек турĕ Негодин, — маттур, таса этем. Ничево… Санран эп офицер тăватăпах.
Халех каласа хăпарам: пĕр çапăçура кăна мар пулма тиврĕ Негодинпа пĕрле, тӳрех калатăп — маттур офицерччĕ, чăннипех те паттăрла çапăçатчĕ. Анчах чунĕпе…
«Мĕнле япала вăл — этем тени?» — ыйтаттăм хамран хам. Çак ыйтăва хирĕç эпĕ халь те хама ответ паман-ха.
Çĕнĕ комментари хуш
Шухăшсем
Аван ...
кайăксем чăнахта лайăх чĕр - чунсем
Çитмĕлсенчен иртсен те, хаш сывлатпăр, А...
Цикори çинчен ытларах пĕлесшĕннччĕ ...
Замечательное поэтическое творение...
Аван çырнă вăл вăхăтра ...
Кам пĕлет И...
Тĕлĕнмелле çырнă...
Сахал сăмахсемпех питĕ тарăн шухăшсем уç...
Мана питĕ килĕшрĕ...