Этем тени
Вăл мана тата тем-тем каласа вăрçрĕ, намăслантарма тăрăшрĕ.
— Эсĕ вăрçă çынни. Санăн: хăвăртрах фронта çитесчĕ, тесе васкамалла. Кам эсĕ, патриот-и, патриот мар-и? — терĕ вăл мана юлашкинчен.
Ку тарана çитсе, темшĕн-çке, эпĕ ăна асăрхаманпа пĕрех. Эпĕ çеç те мар. Анчах халĕ вăл мана самаях шухăша ячĕ. Мĕнлерех çын вăл? Пĕлетĕп: кадрти офицер. Финсене хирĕç çапăçнă. Çав компанирех ăна «Хĕрлĕ Çăлтăр» орденĕпе наградăланă. Ку вăрçăра та иккĕмĕш хут аманнă. Кунта та вăл хăйне çав тери паттăр тыткалать.
Чăннипех те, çиелтен пăхсан, Негодин калани тĕрĕс: Ленинградри госпитальте вăл вăхăтра чирлĕ çынна хăйне тивĕçлине кăна çитеретчĕç. Вăл енчен пăхсан, мана вăрçма, асăрхаттарма унăн сăлтавĕ пулнах-тăр.
Пирĕн калаçăва итлекен ытти аманнисем, темшĕн-çке, пачах хутшăнмарĕç, ман хута кĕмерĕç. Çакă мана пушшех тĕлĕнтерсе пăрахрĕ. Синицын та илтмĕш пулса пăрăнса выртрĕ.
Çак кунран пуçласа халь ĕнтĕ ирĕксĕрех эпĕ унăн, Негодинăн, кашни утăмне сăнама тытăнтăм.
Кăшт тăхтасан, палатăна Рита кĕчĕ. Унăн аллинче — темиçе çыру.
— Кам ташлать — çыру паратăп. Ну, Виталий Синицын, Алексей Петрович, ташлăр — çыру туянатăр, — тет.
Хальхинче эпĕ кулмарăм. Никам та кулмарĕ.
— Паян мар, кайран темиçе хут та ташласа парăп, Рита, — терĕм эпĕ, çыру патнелле кармашса.
Рита малтан Виталий Синицына пĕр çыру, унтан мана икĕ çыру тыттарать. Негодин тумбочки çине те пĕр çыру пырса хурать.
— Эх, Рита, Рита! Çав меммесенчен пархатар кĕтетне? — сиксе тăчĕ Негодин. — Эпĕ пур чухне хама çеç шан!
Вара вăл Ритăна çупăрласа илчĕ те пĕтем йыш умĕнчех, вăйпах, питĕнчен чуптуса илчĕ.
Эпĕ çавăнтах виçĕ кĕтеслĕ çырусен пичĕ çине пăхатăп: пĕрне — фронтран хамăн заместитель пулнă Гришин, тепĕрне — килтен шăллăм çырать. Малтан Гришин çырăвне уçатăп та пĕр сывламасăр вуласа тухатăп. Куç умне çакăн пек йĕркесем курăнса каяççĕ: «Сирĕн хыççăн эпир тăшмана пилĕк çухрăм хăваласа кайрăмăр, темиçе яла ирĕке кăлартăмăр, хамăр взводри Ковальчукпа Намангаев сержантсене çухатрăмăр, вунвиçĕ салтак ĕмĕрлĕхех куç хупрĕç… Халĕ эпир Пулковăран инçе мар тăратпăр, тăшман каллех çирĕпленсе ларчĕ, тапранасшăн та мар… Сана эпĕ те, хамăр взводри салтаксем те хăвăртрах тӳрленме сывлăх сунатпăр, каялла взвода таврăнасса тем пекех кĕтетпĕр».
Ăшă çыру, анчах Ковальчукпа Намангаев сержантсем вилни тата паттăр салтаксене çухатни хытах хурлантарчĕ мана.
Шăллăм хăй çырăвĕнче килти пурнăçа, ялти хыпар-хăнара кĕскен пĕлтерет. Вăрçă йывăрлăхĕ ялта та палăрнине каласа парать. Атте-аннерен, тăвансенчен салам калать. Эпĕ уншăн ача пекех савăнатăп.
Эпĕ çавăнтах, пĕр тăхтаса тăмасăрах, ответсем çырма лартăм.
* * *
Кунсем малалла шурĕç. Вăхăт çуркунне еннелле те кайрĕ. Кăнтăр хĕвелĕ, чӳречесенчен кĕрсе, пӳлĕме ăшăтать, унăн сипетлĕ хĕлхемĕ темле халран кайнă çынна та вăй-хал кĕртнĕн туйăнать. Эпир, ура çине тăрса çӳреме тытăннăскерсем, кун пек чухне чӳрече умĕнчен хăпма та пĕлместпĕр, хула урамне сăнатпăр. Анчах çӳллĕ çуртсем урлă инçе курăнмасть. Тимĕр витнĕ çуртсем çинче, кăнтăр енче, юр ирĕлсе пĕтнĕ ĕнтĕ, çурçĕр енче кана таса мар юр выртать, вăл та пусăрăннă, лапчăннă.
Хула урамĕнче çынсем йышлăланнă иккен. Вĕсем хушшинче, паллах, ытларах салтаксене, матроссене куратăн. Ладога кӳлли урлă тунă «Пурнăç çулĕ» хулана вилме памарĕ, «Пысăк çĕр» çинчен татти-сыпписĕр пулăшу килсе тăчĕ.
Кантăк витĕр çурхи çанталăкпа киленнĕ хыççăн эпĕ коридора утса çӳреме тухрăм. Кунта ман пек туяпа çӳрекенсем те, костыльпе çӳрекенсем те тĕл пулаççĕ. Вĕсем ытларах вестибюльти дивансем çинче лараççĕ. Эпĕ коридорти пĕр диван çине пырса вырнаçрăм. Кунта никам та çукчĕ. Алăри кĕнекене уçрăм та тимлесех вулама тытăнтăм. Хам та сисмен, ман пата Рита пырса тăнă-мĕн: — Сывлăхăр мĕнле, Алеша? — тет. хăй ман çине савăнăçлăн пăхать. — Ытла та интереслĕ кĕнеке вулатăр курăнать: çынсене те асăрхамастăр…
— Пите интереслĕ, — тетĕп эпĕ ăна, хам вулакан кĕнекен титульнăй листне кăтартатăп.
— Эпĕ виçĕ хут вуланă вăл кĕнекене, питĕ юрататăп, — текелет хĕр хавасланса. Унăн кăвак куçĕсем хĕлхем сапаççĕ.
«Питĕ юрататăп» тенĕ сăмахсем чĕренех пырса тиврĕç…
— Сире анне тем пекех тав тăвать. Вăл сире курасшăн, çавăнпа та сывалса çитсенех хамăр пата чĕнет. Эсир сывалса та çитетĕр ĕнтĕ. Кĕçех кунтан каятăр. Кайнă чух, Алеша, пирĕнпе тĕл пуласчĕ. Анне хăй çапла каларĕ. Эсир хирĕç мар-и? — тет Рита, мана куçран пăхса.
— Мĕнле хирĕç пулам? Ку чĕнĕве, Рита, хаваспах йышăнатăп, — тетĕп эпĕ. — Аннӳ мĕнле туять, сывлăхĕ мĕнле?
— Шыççи чакрĕ, сывлăхĕ самайланчĕ, халĕ майĕпен ĕçе те çӳрет. Уншăн тавах сире, Алеша, манран та тем пекех тав!
— Рита, малашне мана «эсир» тесе ан калăр — «эсĕ» кăна тейĕр. Унсăрăн çиленетĕп, — ăшшăн асăрхаттартăм хĕре.
— Эпĕ çынсене ниепле те «эсĕ» тесе калама хăнăхман, мана апла калама питĕ хĕн, уншăн мана каçарăрах.
Хамăр та сисмен, пирĕн ума Негодин пырса тăчĕ.
— Лейтенант, медсестрана мĕн пирки тилмĕретĕн-ха? Тыла юлма пулăшас пирки мар-и? — терĕ вăл, иксĕмĕр çине те елпĕрсе пăхса.
Вăл ăнсăртран çакăн пек ыйту пани чăтма çук тарăхтарса ячĕ мана, анчах юратнă хĕр умĕнче хама çирĕп тытма тăрăшнăран тӳрех нимĕн те тавăрса калаймарăм.
— А-а, чĕлхесĕр пултăр-и? — тет хайхискер каллех.
Рита манран вăйлăрах пулчĕ, вăл мана хӳтĕлеме тытăнчĕ:
— Эх, капитан!.. Эпле эсир… чăрсăр этем! Малтан мĕн çинчен калаçнине пĕлес пулать, унтан тин, — тивĕçлĕ пулсан, айăплăр! Эсир кашни шăтăках сăмсуна ан чикĕр, ăнлантăр-и? Утăрах хăвăр çулăрпа! — терĕ вăл ăна хаяррăн.
Рита сав тери хăюллă та татăклă калани мана савăнтарчĕ те, тĕлĕнтерчĕ те.
Негодин ăна хирĕç нимĕн те калаймарĕ, шăтарасла пăхрĕ те кулса ячĕ, вăрт кăна çаврăнса, коридор тăрăх утса кайрĕ.
— Хăйĕн хушаматне тивĕçлĕ этем! — терĕм эпĕ сасăпах. Негодина та илтĕнтĕр тесе.
— Офицерсем хушшинче те çавăн йышши киревсĕрсем пулни тĕлĕнтерет мана, — терĕ Рита. — Ниепле те ăнланаймастăп. Вăл çынна хĕрхенме те, ăнланма та пĕлмест, чурăс та чунсăр — пĕр хăйне çеç хисеплет.
Кăшт тăхтасан, Рита та кайрĕ. Эпĕ кĕнекери йĕркесем çинчен куçа илместĕп пулин те, мĕн çинчен çырнине, пĕлтерĕшне пачах ăнланмастăп: куçсем кĕнекери йĕркесем çине тĕлсĕр пăхаççĕ, пуçри шухăшсем пачах урăх çĕрте. Вара эпĕ те палатăна кĕрсе выртрăм.
Мĕн таран çапла выртнă-ши эпĕ, çавна калаймастăп, кĕçех аслă сестра пырса кĕчĕ: вăл пирĕн пата пит кирлĕ чухне çеç çӳрени пирĕншĕн паллăччĕ.
Пурне те сывлăх суннă хыççăн хайхи тӳрех ман пата пычĕ.
— Лейтенант юлташ, эсир костыльпе утма пултаратăр-и? Сире чĕнеççĕ, — терĕ.
— Пултаратăп. Халех-и?
— Халех манпа пыратăр.
Эпĕ çавăнтах пижама тăхăнтăм та, костыльсем çине уртăнса, аслă сестра хыççăн утрăм.
Вăрăм коридорпа чылай пынă хыççăн хура дермантин çапнă пысăк алăк умне çитсе тăтăмăр, пӳлĕме кĕтĕмĕр. Урлă сĕтел хушшинче вăтам çулсене çитнĕ пысăк кăвак куçлă аслă политрук ларать. Мана курсан, вăл ура çине тăчĕ те пире иксĕмĕре те стена çумĕнчи диван çине ларма сĕнчĕ.
Малтанах вăл манпа ăшшăн калаçма тăрăшрĕ, эпĕ ăçта тата хăçан çуралнине, вĕреннине тата килтисем çинчен ыйтса пĕлчĕ.
Унтан вăл мана фронтри салтаксен паттăрлăхĕ, вĕсем хастар çапăçни тата аманнисем те фронта таврăнса паттăрлăх кăтартни çинчен чылай каларĕ. «Ку мĕне пĕлтерет?» — тарăха пуçларăм эпĕ хам ăшăмра.
— Ку вăл сана яланах пĕлсе тăма! — терĕ вăл юлашкинчен.
Унтан сасартăк:
— Мĕн, сирĕн текех фронта таврăнас килмест-им? — ыйтрĕ вăл, шăтарасла куçран пăхса.
Эпĕ, ку йышши ыйтăва кĕтменскер, шалтах тĕлĕнсе кайрăм. Çавăнпа малтанах политрука хирĕç ним хуравлама та пултараймарăм.
— Мĕншĕн шарламастăр? Чĕлхӳ çĕтрĕ-им? Чăнлăх вăл çапла: тӳрех пыра ларать. Эсĕ сывалса фронта каясшăн марри те — факт!
Эпĕ, хам та асăрхаймарăм, йăшшăм-пăшшăмпа ура çине сиксе тăтăм.
— Акă мĕн, аслă политрук юлташ. Сирĕн мана ун пек чыссăрлама нимĕнле сăлтав та çук! Ăçта, мĕнле факт?
— Ну-ну! Начар сăмавар пек ан кĕмсĕртеттер. Чĕлхӳ уçăлчĕ пулсан, фактне те калама пултаратпăр. Эсир хăвăра панă паёка мĕншĕн Рита Кольцовăна паратăр? Ну, калăр: мĕншĕн? Кунсăр пуçне, сире кашни кунах эмел параççĕ, эсир ăна ĕçместĕр, урнăна кайса пăрахатăр. Ку мĕне пĕлтерет? Куна эсир ăспа хăтланатăр! Эсир часрах сывалса фронта таврăнасшăн мар — çапла мар-и?!
«Э-э, авă мĕн иккен! — лăштах пулчĕ манăн чĕре. — Негодин!»
— Акă мĕн, — терĕм эпĕ, хама лăпкăрах тытма тăрăшса. — Кун пирки çав элекçĕ капитан урлă мар, хамах йĕркипе каласа парам.
Эпĕ ĕç мĕнле пулса иртнине калама пуçларăм, йĕркипе — пĕр пытармасăр. Ку ĕçшĕн Рита Кольцова медсестра айăпĕ çуккине çиеле кăларма тăрăшрăм.
— Çук, лейтенант юлташ, Рита Кольцовăна ан хӳтĕлĕр, ăна эпир урăх палатăна куçартăмăр тата хытă асăрхаттартăмăр. Ăнлантăр-и?
— Ăнлантăм. Анчах ку пачах тĕрĕс мар. Чунсăрлăх! — каласа хутăм мĕнпур тарăхупа.
Эпĕ çавăнтах костыльсене илтĕм те аслă политрук патĕнчен тухса утрăм. Унччен костыльпе шикленерех утаканскер, халĕ хăюллăн, çирĕп пусса хам палатăна пырса кĕтĕм. Эпĕ куçпа тӳрех Негодина шырарăм, анчах вăл палатăра çукчĕ. Пулнă пулсан, костыльпе ун пуçĕнчен туртса çапма та хатĕрччĕ…
Эпĕ çавăнтах хам кравать çине пырса тăрăнтăм та минтере ыталаса илтĕм…
— Мĕн унта, Алеша? — пăшăрханса ыйтрĕ Виталий Синицын.
— Путсĕр Негодин! — терĕм те, урăх сăмах чĕнме кăмăл пулмарĕ.
— Каларăм-çке: вăл часах элеклесе пама пултарать. Халĕ те пĕр-пĕр элек çыру çырса ларать пулĕ-ха?!
— Çапла, элек, чăтма çук суя, элек!..
* * *
Урăх палатăна куçарнă пулин те, Ритăпа эпир çав-çавах тĕл пулма май тупкалатпăр. Тĕлпулусенче сывлăх çинчен, госпитальти ĕçсемпе фронтри хыпарсем çинчен калаçатпăр. Сайра-хутра путсĕр Негодина та аса илкелетпĕр (вăл Ритăна пĕрмай хӳптĕрлет иккен, пĕр канăç та памасть), анчах эпир ун çинчен часах манса каятпăр. Хамăрăн куçсем пĕр-пĕрин çине ытараймасăр пăхаççĕ, пĕр-пĕрин çине пăхса тăранаймастпăр пулсан та, иккĕн те хамăрăн туйăм-туртăм, ĕмĕт-шухăш çинчен пĕр сăмах та тапратаймастпăр.
Çĕнĕ комментари хуш
Шухăшсем
Аван ...
кайăксем чăнахта лайăх чĕр - чунсем
Çитмĕлсенчен иртсен те, хаш сывлатпăр, А...
Цикори çинчен ытларах пĕлесшĕннччĕ ...
Замечательное поэтическое творение...
Аван çырнă вăл вăхăтра ...
Кам пĕлет И...
Тĕлĕнмелле çырнă...
Сахал сăмахсемпех питĕ тарăн шухăшсем уç...
Мана питĕ килĕшрĕ...