Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ал айĕнче пулман-ши ĕç лаши —

Сухапуçне кӳлеççĕ вăкăра.

Кĕтмен çĕртен чылай вăхăт хушши

Асар-писер шавларĕç пахчара.

Малтанлăха ĕç пычĕ сапăрах.

Йăран çумне тепре хутăшăнсан

Тем тытамакĕ тытрĕ вăкăра:

Ана урлах вăл шăйăрчĕ йăран.

Нушаланса тепрер хут çаврăнсан

Мăйракипе çаклатрĕ çатана.

Çапсан та, кăшкăрсан та вырăнтан

Тапратасси пулмарĕ-çке ăна.

Çилленнипе тăварчĕç те — кайран

Хăваласа кăларчĕç пахчаран.

Каларĕç: пултăр хăй вырăнĕнче —

Ял ĕнисем çывăхĕнче.

Я.Ухсая

Поэтăн вил тăпри-им çакă ту —

Çак чăнкă кăкăр евĕр Кĕсле ту?

Талант ялан пĕччен тесе, пиччем,

Кунта та пулас терĕн-им пĕччен?

Сана эп пытарма пыман, Ухсай, —

Халь уншан пăрахам-и вак укçа:

Леш тĕнчере те çутăра çӳре,

Ӳре хур кайăк пек малта çӳре.

Сар хĕвелпе хура çĕр сăвăçи,

Хура çĕр пултăн та, хĕвеллĕ çил

Ту çийĕн вăхăта тек хăвалать —

Ак эс вилни те ултă çул тулать.

Тĕнче йĕрки, тăванăм, çаплалла:

Мĕн илнине йăлтах хăвармалла.

Апла мĕн-ма çакна пĕле тăркач

Каяс чухне пĕр вĕçĕм ăш вăркать...

Вилсен те пурăнасшăн-çке этем —

Ĕçе-хĕле сум хурасса кĕтен.

Ан пăшăрхан, Ухсай пичче, тĕнче

Сана картать талантлăх шутĕнче.

Çак таврари тусем пĕр тан пулсан,

Шур ту, мăнаçлăху чакатчĕ сан.

Ан çилленсемĕр, тантăш поэтсем,

Эпир Ухсай çурри те çук тесен.

Поэт ятне илтмешкĕн халь ансат,

Çӳп-çапă хăпарать кăпăкланса.

Малалла

Тĕнчемĕр тăваткал тесе ма ытарлăн калатчĕç?

Юмах-и, чăнах-и — ĕненнĕ ăна чиперех.

Çаплаччĕ чăнах та, эпир çамрăкрах чух çаплаччĕ:

Тăватă енне те çулсем тараватчĕ пире.

Тирпейсĕр салатнă картсем пек мĕн пурăннă кунăм

Шур хутăм çине кĕреймесĕр выртать çаплипех.

Килес телее пултăрах! — кăшт хуçăлнă чунăм

Хупмасăр хăварнă кĕрхи укăлча хапхи пек.

Тĕнчийĕ çавах, енĕсем те çаплах ун тăваттă.

Мĕн улшăннă? — Кĕр еннелле аннă вăхăт кăна.

Апла хывăх пексалатса тĕрĕс мар эп тăватăп

Шăпа шутласа парнеленĕ малашлăх куна?

Унччен çут тĕнче çулăхсах, тен, мана ыталатчĕ...

Мĕн-ма, пархатарсăр, çавна хаклама эп пĕлмен?

Епле пĕр енне талпăнаттăм эп — ирĕк хăлачĕ,

Хыçа юласса тепĕр енĕ аса та илмен.

Халь акă тĕнче ытамне пушатса пынăçемĕн,

Хамах çулăхса ыталатăп ăна, йӳнĕскер.

Мĕн-ма юратса пĕтермен эп, тăваткал тĕнчемĕн

Тăватă енне те пĕр пек юратма килнĕскер...

Пĕр карчăкпа старикăн Ванюк ятлă арçын ача пулнă. Вăл Коля тусĕпе яланах пĕрле вылянă.

Пĕррехинче Ванюкпа Коля вăрмана кăмпа пухма кайнă. Кăмпи нумай, пуçтарса çеç ĕлкĕр. Ванюкпа Коля малтанлăха пĕрлех çӳренĕ, кайран уйрăлса кайнă. Ванюк пĕр сарлака уçланкăна çитсе тухнă, Коля урăх еннелле çул тытнă.

Киле кайма вăхăт çитсен çеç Коля тусĕ çухалнине асăрханă, ăна шырама пуçланă. Ванюк çав вăхăтра чăх урисем çинче ларакан çурт умне пырса тухнă иккен. Çакă тухатмăш карчăк пӳрчĕ пулнă. Ванюк пӳрте кĕнĕ, хуçине сывлăх суннă, çĕр каçарма ыйтнă. Карчăк шăпах хуран çуса тăнă-мĕн. Каçхи апат çинĕ, хырăмĕ тутă. Вăл каçхи хăнашăн питĕ савăннă: ирхине арçын ачаран яшка пĕçерме шут тытнă.

— Килех, ирт малалла.

Вăл Ванюка вырăн сарса панă, хăй кăмака çине хăпарса выртнă, шăпăрне кăмака хыçне пăрахнă. Ванюк çакна йăлтах курнă.

Çав вăхăтра Коля тусне шырама пуçланă.

— Эсĕ Ванюка курнă-и? — ыйтнă вăл тилĕ çуринчен.

— Çук, курман. Тен, ман анне курнă? Анне, эсĕ Ванюка курман-и?

— Курман пулин те шăршă тăрăх эпĕ санăн тусна тупса пама пултаратăп, — тенĕ тилĕ. Кольăна йĕр тăрăх ертсе кайнă.

Малалла

Ача чухне эп кăсăя тытсаччĕ,

Пӳрте илсе кĕрсе ăна ярсаччĕ.

Тĕнче илемĕ курнă, тен, унра,

Алра тăр-тăр чĕтрен ик çунатра.

Анчах ман ĕмĕт вăраха пымарĕ:

«Яр ирĕке!» — тесе анне каларĕ.

Эп тăрăшрăм каллех тытас тесе,

Çук, тыттармарĕ тыткăна сиссе.

Кăварланса çунан кăмакана

Кĕç вĕçрĕ-кĕчĕ, куртăм кăшт кăна.

Тем чĕпĕтрĕ ман пĕчĕк кăкăра,

Тем чăмакки кĕç ларчĕ-çке пыра!

Пĕл: кăсăя шăпи çавăнтанпа

Умран кая пĕлмест, ялан манпа.

Пĕтсессĕн пĕтĕп шелсĕр çулăмран,

Ман сыхланасчĕ тарçă пуласран.

Пуçламăш хут

Таиççи Тимакова

Пире вĕрентрĕ мар-и тăрăшса?

Çыратăп эп:

«Данилов Лёва»,

Чернилпала çамка тарне хушса.

Тĕнче çинчен, Çĕр чăмăрĕ, çанталăк, —

Пур кăткăса уçатчĕ кашнине,

Уç(ă)латчĕ те ирпе-ирех мăн алăк:

«Салам сире!» — таятчĕ вăл пуçне.

Учителе мĕн чухлĕ чăтăм кирлĕ

Пурăнăçа ăнлантарас тесен:

Ан пултăр вăл никамшăн урлă-пирлĕ,

Ан кайтăрччĕ çак тĕнчере çĕтсе.

Ас-тăн парса,

Çапла пире вĕрентрĕ.

Хыçа та юлчĕ пурнăç урати...

Çапла шкулта ачалăх манăн иртрĕ,

Çавах куç умĕнче

Унăн çути.

Мĕнле пурнан, Таиççи Тимакова?

Эс вĕрентни

Йăлт юлчĕ ĕмĕре.

«Таймапуçах», — калать Данилов Лёва.

Эсир яланлăхах ман чĕрере.

Хушăран хĕмленсех çапăçатпăр

Чукмарпа е хивре сăмахпа,

Çăмарта сарринче çӳп шыратпăр...

Хамăраччĕ те çирĕп нăхта!

Пĕр кăкран-çке эпир, шутласассăн,

Хурăнташлă кашни пуринпе.

Çут çанталăк сывлать пулĕ ассăн,

Ачисем вăрçнине курнипе.

Харкашас вырăнне вĕренесчĕ,

Тăнласа ăнланма пĕр-пĕрне...

Кӳршĕре иртенпе ĕрлешеççĕ,

Кĕскетеççĕ хăйсен ĕмĕрне.

Пурнăç иккĕ килмест пĕр никамшăн,

Иртнĕ кун тек килмест чĕрçине.

Кĕркунне макăрать ав такамшăн,

Сарă çулçă тăкса çĕр çине.

Мĕн авалтан сĕме çурса,

Çул пылчăкне ашать хĕрарăм.

Юратăва тĕпе хурса,

Ĕненĕве тӳлет вăл парăм.

Çыран-и, сăрт-и умĕнче —

Утать канмасăр хĕлĕн-çăвĕн.

Ун ырă сăнĕ-чунĕнче

Илемлĕ варкăш — тăвăл вăйĕ.

Сукмакĕ хĕлĕх пек çинçе,

Хăш чух çиес чĕлли те йӳçĕ.

Çапах, вăл пур тăк çĕр çинче,

Типмест вара телей çăлкуçĕ.

Чĕркуçленсе ун сипетне

Тутаннă май тупа тăватпăр:

Анне,

Аппа,

Савни ятне

Чĕм пур чухне çӳлте тытатпăр!

Пурăннă тет ĕлĕк-авал Шăрпăк ятлă ялта Вут-çулăм. Пĕррехинче вăл кӳршĕри Штанаш ялне хăнана кайма шутланă. Кучченеçсем илнĕ те çула тухнă. Анчах ăна курсан пурте тарса пĕтнĕ. Мĕншĕн? Вут-çулăм нимĕн те ăнланайман. Сăлтавне пĕлме вăл Кĕрлев ялĕнче пурăнакан асамçă патне кайма шут тытнă. Уйкаса çитсен те çынсем унран тарнă, патне пыма хăранă. Вут-çулăм вĕсем çине кӳреннĕ. Нимĕн те ăнланайман вăл: сăн-питрен те тиркемелле мар-çке. Асамçă патне çитсессĕн вăл карчăка хăйĕн хуйхи çинчен тĕплĕн каласа панă. Асамçă нумай шухăшламан, Вут-çулăма çапла канаш панă: «Эсĕ — Вут-çулăм, çавăнпа санăн ялтан инçе каймалла мар. Кирлĕ чухне çынсем хăйсемех сан патна пырĕç, ялсем тăрăх, килсем тăрăх ан çӳре».

Вут-çулăм асамçăна итленĕ, хăйĕн килнелле васканă.

Чăнах та, çакăн хыççăн Штанаш ялĕн çыннисем ун патне хăйсем килме пуçланă, кирлĕ чухне çеç шăрпăка алла тытнă. Вĕсем пĕр-пĕринпе килĕштернĕ, туслашнă, Вут-çулăм та çынсем хушнине итленĕ. Кăна эпĕ суймарăм, мана çакна Вут-çулăм хăй каласа пачĕ.

Шурăмпуç шуралчĕ,

кун пуçланнăран.

Тăван ял вăранчĕ

Тарăн ыйхăран.

Алăксен шăв-шавлă

Илтĕнет сасси.

Çакăн хыççăн паллă

Ĕç пуçланасси.

Сукмаксем çĕнелчĕç

Çĕнĕ йĕрсемпе.

Çăлалла уттарчĕ

Пĕр кин витрепе.

Хыçалтан шур анчăк

Ăсатса чупать.

Аякран щур пăнчă

Евĕр курăнать.

Вăй илсе хастарлă

Çĕнĕ кун килет.

Паянхи пĕр майлă

Пурнăçа кĕрет.

Шурăмпуçĕ сарчĕ

Çунатне аран.

Тăван ял вăранчĕ

Тарăн ыйхăран.