Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Салтак ачине ăсатса янă чухне

Пылчăклăрах çанталăк пулать кĕркунне.

Анчах ăна-кăна пăхмасăр,

Кайлă-майлă шутламасăр,

Çамрăк салтак тус-йышсене прощеть тума тухать,

Юратнă юлташсем юлнăшăн чылай хытă кулянать.

Ун чухне килтен киле çӳремех

Виçĕ лашапа чупаççĕ — самай та пахисемпех.

Унта пĕрле çурекен юлташсем те сахал мар,

Анчах вĕсем ытла пĕлейми ĕсĕрех мар.

Салтак ачине ытакласа илсе çӳреççĕ вĕсем,

Каймалли те, кайса килни те пур ун тантăшсем.

Çапла прощеть туса çӳренĕ чухне

Пурте юрлаççĕ авалтан тухнă сăвви-юррине.

Прощеть туса çӳресе пĕтерсен,

Çамрăк салтак хăй килне çавăрăнса килсен,

Тухса каяс срук та инçех юлимасть,

Анчах салтакки «часрах каясчĕ» тесе калимасть.

Салтак кайнă çĕре пускилсем сăра ăсса пыраççĕ,

Çапла вара кĕреке туллиях сăра витрисем лараççĕ.

Тухса каяччен салтакки ашшĕсене ӳксе пуççапать,

Унтан вара виç курка сăрине те лайăххăнах ĕçимасть.

Кĕреке умне ура çине тăрсан,

Виç çавра салтак юррине юрласан,

Ватăрах салтаксем ытакласа илсе тухса каяççĕ;

Малалла

(Халăх халапĕ)

«Атте, ытлашши пултăм-и-мĕн?

Мĕншĕн ирĕксĕрех паратăн?

Мĕншĕн Атăл урлă каçарса,

Юратман çармăса парса

Мана телейсĕр тăватăн?

Пуяна пăхрăн-и-мĕн?

Ан тив, мана пуян кирлĕ мар,

Уншăн пулсан, ан та пар.

Е каччă тупаймăп терĕн-и?

Тупăп: манăн суйлани пурччĕ,

Ырă, хамăр чăваш пурччĕ.

Эсĕ çавна тахçанах пĕлмен-и?..

Пĕлнĕ: мăнкăмăлна парахаймастăн.

Хуна¹ ху та чараймастăн.

Эпĕ санăн ирĕкӳне тăватăп —

Юратман çыннах каятăп.

Манăн чунăм хуйхăрать,

Чĕре çунса кăмрăкланать.

Юратни — чăваш ачи,

Упăшка пуласси — тĕттĕм çармăс ачи,

Вăрман ăшĕнче ӳснĕскер,

Упа пек тискерскер.

Юратакан чăвашран уйăрса,

Çав ют çармăса парса,

Пурăнăçа вута пăрахатăн.

Хуна манран ӳпке хăваратăн.

Атте, эсĕ мана нимĕн те мар-и?

Мана эсĕ хĕрхенместĕн те-и?»

Çавна илтсен, хăна-вĕрле хурланчĕ,

Пур чĕре те хĕршĕн хуйхăрса илчĕ,

Пĕр çын анчах çавна илтмен,

Малалла

Çемьере эпĕ пиччесенчен пурне те пĕлме юратнипе уйăрăлса тăраттăм. Пиччесем пур ĕçе те васкамасăр тăватчĕç. Кирлĕ мар çĕре пуçĕсене чикместчĕç. Вĕсем шкулта вĕренетчĕç. Эпĕ тăватă çулта кăна. Манăн вара... çитмен вырăн çукчĕ. Çавăнпа та мана аслисенчен часах лекетчĕ.

Пĕрре çапла, хĕллехи шартлама сивĕ кун, урамран шăнса кĕтĕм. Кăмака çине хăпарса лартăм та ăшăнса ларатăп. Анне кăмакаран ухватпа куршак туртса кăларчĕ те пӳртре пуç-ура яшки шăрши сарăлчĕ. Хырăм выçса кайнă — чăтма çук.

Атте кĕлетре йывăçран рамăсем ăсталать. Кăнтăрччен вăл рейкăсем саваласа хатĕрлет, кăнтăр апачĕ хыççăн вара, пӳртре, çав пулас рамăсене эрешпе илемлетет.

Аттене чăтăмсăр кĕтетĕп. Вăл кĕмесĕр анне яшка антарса памасть. Акă çенĕкре ура сассисем илтĕнчĕç. Эпĕ часрах кăмака çинчен йăпăр-япăр сиксе анса сĕтел хушшине кĕрсе те лартăм. Пиччесем те, вĕренсе лараканскерсем, кĕнекисене васкаса пуçтарса хучĕç. Апат антарса парасса кĕтсе ларатпăр.

Ак, атте алăка уçса ячĕ те, пӳрте «кăвак такасем» кĕрсе тулчĕç, тĕпелелле иртнĕçем çухалчĕç. Урасене сивĕ сывлăш çапрĕ. «Кăвак такасем» тесе эпир тĕтĕм пек сивĕ сывлăша калатпăр. Вĕсем алăка уçсанах хамăртан малтан кĕреççĕ. Çавăнпа та пире атте: «Алăка улпут пек уçса ан çӳрĕр, сивĕ кĕрсе тулать пӳрте», — тетчĕ.

Малалла

Ан васка, ан васка ман пата:

Мана инçетре питĕ йывăр чухне,

Манăн тĕлĕкĕм йывăр чухне,

Кантăкран инкек пăхнă чухне.

Эс васка кӳрентернĕ чухне,

Эс васка юлташ кирлĕ чухне,

Эс васка хуйхă пуснă чухне,

Эс васка, эс васка.

Ан васка, ан васка эпир

Иккĕн чухне, инкек çуккă чухне.

Калаччăр шывсем, çулçăсем,

Çултăр, çутă тата поезд: «Çапла»

Ан васка — пăхсан куçран куçа,

Ан васка — юрамасть васкама,

Ан васка — çут тĕнче шăплăхра,

Ан васка, ан васка!

2010 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ

Пин çул пурăнасчĕ,

Пин çул юратасчĕ

Çак çут тĕнчене —

Этем пахчине.

Ĕçпе хăпартасчĕ

Телей керменне.

Ыр йĕр хăварасчĕ

Çапла кай енне.

Кăвайт сӳннĕ чухне вучаха шăрпăкпа тивертмеççĕ —

Шăрпăкран хĕрӳрех тĕлкĕшсе выртакан шĕл кăвар!

Сивĕнсе уйрăлсан «Юрататăп сана эп» ан теччĕ.

Йăкăлти сăмахпа юрату асăмне пăсар мар.

Ĕмĕт сӳнмен те-ха... Çапах

Ĕмĕр вĕçне тухса пыратпăр —

Яш юрату çеç хамăрпах

Ĕмĕрлĕхе пĕрле юлать-тăр...

Юратнăччĕ пĕлми айван —

Эс маншăн тап-таса чечекчĕ!

Элле, çав ман тĕле вăрман

Ӳстереймен-ши тек чечек те?

Вăрманлă улăх-ĕшнепе

Халь тин чупса иртес килмест те.

Тен чечексем те çук текех,

Чечек пулаймăн ĕнтĕ эс те...

Иртет те ĕмĕр, кун юлать,

Юлать çамрăккиçен ĕречĕ.

Пуçламăшĕ пĕрех пулать —

Пуçламăш — пурнăçăн тивлечĕ

2000, çĕртме, 29,

Сăлтаккасси.

Унтрие арăмĕ сĕт яшкисем, какай яшкисем пĕçерсе парать кашни кунах. Çи, тăраничченех çи. «Питçăмарту тăварланă хăяр пек пулса кайнă»,— тет вара вăл упăшки аллине сăрламан кашăк тыттарса.

Арăмĕ ăна ытлашши сăмах чĕнмест. Ара чĕнесчĕ те... Хăрамалла унтан — тутаран çыртса илесрен хăрамалла. Катăк тутапа пасарсене çӳреме илемлех мар, тата çилленсен тутана тăсма та чăрмавлăрах.

Унтри çилленнĕ вăхăтра тутаран çыртса илесрен хăрамаллах пулнă çав.

Юлашки вăхăтра вăл урамра та, килкартинче те, тапак хутаççи шыранă чухнехи пек, пуçне усса çӳрет тата кашни кун икшер-виçшер хут пӳрт тăррине хăпарса чĕлĕмне паккаса ларать. Хăй юратнă арăмĕ те, никам та унтан: «Мĕн чĕп амăшĕ пек сарăлса ларатăн çак эсĕ мăрье кутĕнче?» — тесе ыйтма хăраççĕ. Хăраççĕ, мĕншĕн тесен Унтри тилпĕрен çинĕ тесе ят тухнă ялта...

Çанталăк çав тери ăшă пулин те, кӳршĕсем Унтрирен сивĕннĕ. Ĕлĕк ун ури умне пырса ачашланма юратакан саплăк тирлĕ кушакĕ те Унтрирен пăрăнарах çӳреме пуçланă. Арăмĕ курнă тăрăх, хăнкăласем те, Унтрие курсан, мăк ăшне тарса пытанма пуçланă. Çав тери хăрамалла пулнă ĕнтĕ кашни кун пӳрт тăррине хăпарса чĕлĕмне паккаса ларакан, «тилпĕрен çинĕ» тесе ят тухнă Унтрирен.

Малалла

Эп уйра çӳресе, куртăм сарă чечек,

Сар хĕр мар-ши тесе, утрăм эп ун патне.

Çук çав, сар хĕр пулмарĕ уйри ман чечек,

Çав чечек суранлатрĕ ман чун-чĕрене.

Эп садра çӳресе, куртăм шап-шурă çĕмĕрт,

Сар хĕр мар-ши тесе, утрăм эп ун патне.

Çук çав, сар хĕр пулмарĕ çав шап-шурă çĕмĕрт,

Вăл епле суранлатрĕ ман чун-чĕрене.

Вăрманта çӳресе, куртăм эпĕ çырла,

Сар хĕр мар-ши тесе, утрăм эп ун патне.

Çук çав, сар хĕр пулмарĕ эп тупнă çырла,

Вăл паян суранлатрĕ ман чун-чĕрене.

Илемлĕ юрату.

Ăссăрлăхпа пĕр тан пулайрĕ!

Эй, турă, çуркунне пулса сан сăн пекех хитре!

Анчах та кĕр тулта, шур кĕмĕл йывăçсем,

Кулленлĕх сивĕтет пире пĕрех!

Анчах та кĕр тулта, шур кĕмĕл йывăçсем,

Кулленлĕх сивĕтет пире пĕрех!

Куç харшисем юрпа шывланнăччĕ,

Каçса кайсах эпир вуланăччĕ —

Илемлĕ-çке вĕçленеймен роман

Юрату пуриипе!

Анчах та мĕн пурри каять çука,

Апла шăпамăртан тарар çулпа —

Юлайтăр çак вĕçленеймен роман

Парк сакки çинче!

Чи савăк самантсем нумай пире аса илмелĕх,

Ман пĕлес марччĕ юратун чăн асапне кайран.

Çăлмашкăн туйма санпа уйрăлмалла

Ним калаçусăр, пĕр сăмахсăрах!

Çăлмашкăн туйма санпа уйрăлмалла

Ним калаçусăр, пĕр сăмахсăрах!

Куç харшисем юрпа шывланнăччĕ,

Каçса кайсах эпир вуланăччĕ —

Илемлĕ-çке вĕçленеймен роман

Юрату пуриипе!

Анчах та мĕн пурри каять çука,

Апла шăпамăртан тарар çулпа —

Юлайтăр çак вĕçленеймен роман

Парк сакки çинче!

Константин Арсенев