Ҫапла ятпа пичетленсе тухнӑ Анатолий Кибечӗн ҫӗнӗ кӗнеки. Вӑл виҫӗ пайран тӑрать.
Пӗрремӗш — «Илем пурнӑҫ сӗткенӗ». Унта автор илем ҫынна мӗншӗн кӑсӑклантарнине, тавлаштарнине, хавхалантарнине тата ачасене илеме вӗрентесси мӗн авалтан пыракан йӑла пулнине кӑтартса парать; вулакана ҫак енӗпе Пифагор, Демокрит, Сократ, Платон, Аристотель, Эпикур мӗн каланипе паллаштарать. Вӗсен кашнин хӑй шкулӗ пулнӑ иккен.
Иккӗмӗш — «Яковлевӑн эстатика шкулӗ». Кунта вара: ҫамрӑк Яковлев мӗнле эстетикӑлла аталану илни, каярах пулас учительсене ӳнерпе, халӑх культурипе, ҫутҫанталӑк пахалӑхӗпе анлӑ усӑ курса вӗрентни, ҫамрӑк талантсене мӗнле пулӑшса пыни, автор «Нарспи» ҫине «юрату куҫлӑхӗ» витӗр ҫеҫ пӑхнипе килӗшменни…
Виҫҫӗмӗш — «Ҫӗнӗ шкулти ҫӗнӗлӗхсем». Ку кӗнекен чи пысӑк пайӗ. Тӗп вырӑнта 1917-мӗш ҫул хыҫҫӑн шкул ачисене эстетикӑлла воспитани парас ӗҫ мӗнле йӗркеленсе пынине архиври документсемпе ҫирӗплетсе кӑтартни. Пурне те вӗрентес тӗллевлӗ ҫӗнӗ шкул алӑкӗ тӑван чӗлхепе культурӑшӑн яриех уҫӑлать, тӗлӗнмелле хавхалануллӑ тапхӑр пуҫланать.
Чӑваш кӗнеке издательствинче Николай Полоруссов-Шелепин кӗнекине икӗ чӗлхепе пичетлесе кӑларнӑ. «Ҫурхи сасӑсем. Весенние голоса» ят панӑ кӑларӑма 1520 экземпляр тиражпа кун ҫути кӑтартнӑ. Унта кӗҫӗн ҫулхи ачасем валли ҫырнӑ сӑвасем кӗнӗ. Вӗсем — авторӑн 1936 ҫулта пичетленнӗ хайлав пуххинчен. Кун пирки Чӑваш кӗнке издательствинче пӗлтернӗ.
Шелепи сӑввисене вырӑсла Лев Коробов поэт тата прозаик куҫарнӑ.
Николай Полоруссов-Шелепи — чӑваш халӑх поэчӗн ятне чи малтан тивӗҫнӗ сӑвӑҫ. Николай Иванович 1881 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 14-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнинчи Чистай уесӗнчи /халӗ Тутар Республикинчи Аксу районӗ/ Ҫӗнӗ Ӳселте ҫуралнӑ. Вӑл ҫуралнӑранпа кӑҫал 145 ҫул ҫитрӗ. Ҫавна май вулавӑшсемпе культура учрежденийӗсенче мероприятисем ирттернӗ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче Светлана Асамат ҫыравҫӑн ҫӗнӗ кӗнеки 1050 экземпляр тиражпа пичетленсе тухнӑ. «Сӑнавҫӑсем» ят панӑскерте прозӑлла хайлавсем кун ҫути курнӑ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, кӑларӑма вӑтам классенче вӗренекенсем валли хатӗрленӗ. Унта 12 калавпа 1 халап кӗнӗ.
Кӑларӑмри калавсенчи тӗп сӑнарсем тавралӑха сӑнама, ҫут тӗнчере мӗн пулса иртнипе кӑсӑкланма, тӗрлӗ пулӑмпа ӗҫ-пуҫа тишкерме, танлаштарма юратаҫҫӗ иккен. Хӑйсене канӑҫсӑрлантаракан ыйтусен хуравӗсене тупаймасан ашшӗ-амӑшне, аслашшӗ-асламӑшне, кукашшӗ-кукамӑшне тӗпчеҫҫӗ, тӗрлӗ кӗнеке вулаҫҫӗ-мӗн.
Ҫӗнӗ кӑларӑм редакторӗ – Алина Майорова, кенекене ӳкерчӗксемпе Юлия Лутошкина художник илемлетнӗ.
Чӑваш Енри шкулсем валли 38 фура учебник тесе килнӗ. Машинӑсенче — алгебрӑпа тата геометрипе вӗренӳ кӗнекисем.
Цифрӑсен чӗлхине малалла тӑсса кайсан, пирӗн республикӑна 53 пин экземпляр кӗнеке кӳрсе килнӗ. Вӗсем — 7, 8, 9-мӗш классем валли алгебра кӗнекисем, 7-9-мӗшсем валли — геометрипе. Кӗнеке туянма республика хыснинчен 53 миллион тенкӗ уйӑрнӑ.
Кунсӑр пуҫне пуҫламӑш шкулсем валли тата ҫӗнӗ предметсемпе кӗнекесем кӳрсе килмелле.
Шупашкарти шкулсене маларах пӗтӗмӗшле историпе тата Раҫҫейӗн историйӗпе 7,6 пин ытла учебник илсе килнӗ. Вӗсем пурте — 5-9-мӗш классем валли.
Истори кӗнекисен авторӗсен йышӗнче Раҫҫейӗн ҫарпа истори обществин председателӗ Владимир Мединский, Анатолий Торкунов тата Александр Чубарьян ученӑй-академиксем.
Красноармейскинчи тӗп вулавӑшра Иван Ефимовӑн «Пӗр ҫемьери виҫӗ паттӑр» кӗнекин хӑтлавӗ иртнӗ. Автора саламлама ҫывӑх тӑванӗсем, тус-юлташӗсем, вырӑнти ҫыравҫӑсем, Трак ен шкулӗсенче чӑваш чӗлхипе литератури вӗрентекенсем, «Карай ен» ансамбльте юрлакансем пуҫтарӑннӑ.
Зинаида Михайлова чӑваш чӗлхи вӗрентекенӗ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ тӑрӑх, кӗнекене Иван Ефимов хӑйӗн юратнӑ ҫыннисем, тӑванӗсем ҫинчен ҫырнӑ, вӑл кӑларӑм пурне те питӗ килӗшнӗ. Ӑна ырласа калакансем Тӑван ҫӗршыв, тӑван халӑх историйӗпе ҫыхӑннӑ, ҫынсен паттӑрлӑхне кӑтартакан, ҫемье ҫирӗплӗхӗпе туслӑхне палӑртакан, ӗҫченлӗхпе сапӑрлӑха, ырӑлӑха вӗрентекен кӗнеке пулнине палӑртнӑ.
ЧР Наци вулавӑшӗнче Чӑваш кӗнекин кунне халалланӑ мероприти иртнӗ. Ӑна ҫӗнӗ чӑваш ҫырулӑхӗ йӗркеленнӗренпе 155 ҫул ҫитнипе ҫыхӑнтарнӑ. Ҫак пулӑм ӑслӑлӑх пӗрлӗхӗсен ҫыннисене, издательсене, ҫыравҫӑсене, библиотекарьсене тата вулакансене ҫавра сӗтел хушшине пухнӑ.
Чӑваш кӗнекин кунне ҫӗртме уйӑхӗнче уявлани Ермей Рожанский куҫаруҫӑ ячӗпе ҫыхӑннӑ: вӑл тӑрӑшнипе 1769 ҫулта Санкт-Петербургра пӗрремӗш чӑваш грамматики — «Чӑваш чӗлхин грамматикине пӑхӑннӑ сочиненисем» кӗнеки тухнӑ. Кӗнеке ҫӗртме уйӑхӗнче ҫутӑ курнӑ тесе шутлаҫҫӗ, автор хӑй те ҫак уйӑхра ҫуралнӑ текен шухӑш пур. Ҫавӑнпа уяв кунне шӑпах ҫӗртме уйӑхӗнче суйласа илнӗ.
Малтанах истори ӑслӑлӑхӗсен докторӗ, профессор, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Виталий Родионов чӑваш кӗнекин историйӗпе паллаштарнӑ. Филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ Ирина Лукина Ермей Рожанскин пӗрремӗш чӑваш грамматикин структури, содержанийӗ, уйрӑмлӑхӗсем ҫинчен каласа панӑ, ӗҫӗн пӗлтерӗшне вара Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ вӗрентекенӗ Геронтий Никифоров ҫутатса панӑ.
Республикӑри библиотекӑсем ҫынсем кӗнеке вулаччӑр, чӑваш литератури халӑх хушшинче сарӑлтӑр тесе пысӑк ӗҫ тӑваҫҫӗ.
Паллӑ чӑваш журналисчӗ, Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, публицист, поэт, писатель Лидия Филиппова ҫак
кунсенче ҫӗнӗ кӗнеке кун ҫути кӑтартнӑ. Хальхи, «Предки – наши корни, мы – их плоды…», ятли авторӑн йӑх-несӗлӗпе паллаштарать.
Ку кӑларӑм валли материалсем хатӗрлес тесе вӑл нумай ӗҫленӗ. Тӑватӑ ҫул. Кӑҫӑкланса шыранӑ, пӗрчӗн-пӗрчӗн пухнӑ, ҫине тӑрса тӗпченӗ. Тӗплӗн тунӑ ӗҫре Трофимовсен, Филипповсен, Давыдовсен, Сельцовсен, Михайловсен, Захаровсен йӑхӗпе паллаштарнӑ.
«Патшалӑхӑн тата обществӑн мӗнпур ӗҫне туса пӗтереймен, мӗнпур кӗнеке ҫырса кӑлараймӑн. мӗнпур укҫана ӗҫлесе илеймӗн, вӑхӑт шав сиккипе чупать», — ҫакӑн пек шухӑшласа пуҫӑннӑ та Лидия Ивановна ӗҫе вӗҫне те ҫитернӗ.
Чӑваш кӗнеке издательстви чӑвашла хӑй тӗллӗн вӗренес текенсем валли «Эпӗ чӑвашла вӗренетӗп. Я учу чувашский язык» ятлӑ кӗнеке кӑларнӑ. Ӑна Тамара Артемьевӑпа Галина Брусова авторсем хатӗрленӗ, редактор ӗҫне Надежда Вечеркина пурнаҫланӑ. Ҫӗнӗ кӗнеке чӑваш чӗлхине вӗренме пуҫлакансем валли питӗ меллӗ пулӗ тесе шутлаҫҫӗ. Пӗтӗм материала 27 урока пайланӑ, вӗсенче чӗлхе грамматикипе тата фонетикипе тӗплӗн паллаштарнӑ.
Авторсем кӗнекене чӑвашла вулама, калаҫма тата ҫырма вӗрентес тӗллевпе хатӗрленӗ. Тӗслӗхрен, виҫҫӗмӗш урокра «кам?» тата «мӗн?» ыйтусен уйрӑмлӑхне ӑнлантарса панӑ: чӑваш чӗлхинче чӗрчунсем «мӗн?» ыйту ҫине хуравланине палӑртнӑ. Ку кӗнекепе шкулсенче, колледжсенче усӑ курма е чӗлхене килте хӑй тӗллӗн вӗренме сӗнеҫҫӗ. Кӗнеке чӑвашла таса та тӗрӗс калаҫма пулӑшмалла.
Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗн «Варкӑш» клубӗнче «Нарпике ӑраскалӗ» романа сӳтсе явнӑ.
Кӗнеке авторӗ — Валентина Кириллова (литературӑри псевдонимӗ – Тимӗр Алюш Вали). Роман пӗлтӗр Чӑваш кӗнеке издательствинче кун ҫути курнӑ.
Романта автор 1900-2023 ҫулсенчи пурнӑҫа ҫутатса панӑ. Кӗнекери тӗп сӑнар – Нарпике. Хӗр туслӑ та нумай ачаллӑ, ҫирӗп ҫӗмьере ҫуралса ӳснӗ. Тӑван яла юратаканскер агронома вӗренсе тухать. Анчах ӑна телей курма пӳрет-и-ха?
Сӑмах май каласан, автор пурнӑҫра мӗн пулса иртнине кунсерен дневника ҫырса пырать иккен. Кайран ун тӑрӑх ӑна ҫырма ҫӑмӑл.
Кӗнекене хаклама писательсем, журналистсем, учительсем тата ыттисем пырса ҫитнӗ. Вӗсем пурте тенӗ пекех романа ырласа та мухтаса каланӑ.
Иртнӗ эрнере Чӑваш кӗнеке издательствин икӗ ӗҫченӗ сумлӑ ята тивӗҫнӗ. Ольга Иванова тата Ольга Фёдорова Чӑваш Республикин культурӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ пулса тӑнӑ.
Ольга Фёдорова Ольга Васильева хушма ятпа ҫырать. Чӑваш кӗнеке издательствинче хыпарланӑ тӑрӑх, вӑл 2010 ҫултанпа ача-пӑчан «Чӑваш кӗнеки. Ҫамрӑк талантсем» конкурс ирттерет, 2022 ҫултанпа вара «Чӑваш романӗ» конкурс йӗркелет.
Ольга Иванова та хӑйӗн пултарулӑхӗпе палӑрса тӑрать. Кӗнеке издательствинче вӑл 2013 ҫултанпа тӑрӑшать. Паянхи куна ҫитиччен унӑн темиҫе кӗнеке ун ҫути курнӑ та ӗнтӗ.
Иккӗшӗ те вӗсем час-часах вулавӑшсене тухса ҫӳреҫҫӗ, унта тӗрлӗ ӳсӗмри вулакансемпе тӗл пулса калаҫаҫҫӗ, илемлӗ литературӑна юратакансене калем ӑсталӑхӗн вӑрттӑнлӑхӗпе паллаштараҫҫӗ.
+23.3 °C