Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Вунă çула çитнĕ ача пур ман. Ывăл ача. Ваçук ятлă.

Ман ывăл ача кăçал кĕркунне вунă çул тултарчĕ, вунпĕр çула пусрĕ.

Ман ывăл ачан çӳçĕ сарă, хам çӳç пек: эп хам та сарă çӳçлĕ çын та.

Ман ача пит-куçĕ, тути-çăварĕ хам арăм пит-куçĕ пек, пит кăмăллă, ăшă кăмăллă.

— Эс, аçу пекех, сар çӳçлĕ, — тесе ман арăм ывăл ачана ялан ăшшăн пăхать.

— Амăш пекех илемлĕ, ăшă пит-куçлă, — тесе хам та ывăл ачана савăнса пăхатăп.

«Ман ывăл ăслă пулĕ-ха», — тесе шухăшлатăп вара хам ăшра.

Тепле пулать ĕнтĕ — ӳсе киле паллă пулĕ.

— Лаша пуласси — тихаран паллă, çын пуласси — ачаран паллă, — тетчĕ вара пирĕн асатте.

Унтан шухăшласан ман ывăл та, ӳссе çитсен, хамăра намăс тăвас пек мар та.

Арăмпа иксĕмĕр хамăра хамăр ытла пӳтсĕр çын вырăнне хумастпăр эпир.

* * *

Ик-виç çул ĕнтĕ ман ывăл ача хут вĕренме шкула каять. Те учитлĕ, Мĕтри Петрович, пит лайăхран, та шкул йĕрки халь пит лайăх вара — пирĕн Ваçук кĕнекесене шыв пек юхтарса вулать; картинсем тума вĕренсе кайнă: мишавай пек ял планĕсем тăвать. Майлă мар, хамран та йăсă çырать, чăр-чар кукăрткаласа хут çине хăй аллине пусать вара.

Малалла

Юлташăм, эсĕ манпала

Куллен пĕрле тухан çула,

Çĕклет-çке туслăх кăмăла,

Çĕклет вăл пирĕн вăй-хала.

Çул кĕскелет санпа утсан,

Чунти хуйха-суйха манан,

Çунат çумне çунат хушан,

Пур савнăçа пĕрле пайлан

Утатпăр. Пытăр çул ăнса,

Хĕвел пек тăтăр çуталса.

Телейлĕ, çирĕп туслăхра

Эпир туптатпăр хамăра.

Савнă тусăм, эсĕ çыртăн

Час-час ăшă çырусем,

Тырă акрăн, тырă выртăн...

Ылтăн санăн аллусем.

Вĕçĕ çук-мĕн Çĕпĕр çĕрĕн,

Вăл пуян хăй мулĕпе.

Пайсăр мар эс, чăваш хĕрĕ,

Ыр ят илтен ĕçӳпе.

Чун уççиçем, пăрчăканăм,

Мухтанатăп санпала.

Ман телейшен, мĕнех калăн,

Эс çуралнă пулмалла.

Урампала иртсе пыруçăн,

Е акă концерта кайсан,

Эс асăрханă пулĕ, тусăм,

Халь халăх юрлă мар тумран.

Çын сăнĕ те, çын тумланни те —

Пурте килеççĕ пурнăçран.

Тумпа сăн — куç кĕски, ун витĕр

Эс çыннăн пурнăçне куран.

Яш-кĕрĕм уйрăмах халь капăр.

Эп хам, курсассăн вĕсене,

Час-час аса илетĕп хамăр

Вăййа мĕнпе тухнисене.

Эпир яш пулнă вăхăтра та

Хĕрсем нумайччĕ хитрисем,

Анчах çи-пуçĕ кăйттăрах та

Пит курăнсах кайман вĕсем.

Мана хăш-пĕрисем калаççĕ:

«Çук, çук, хĕрсем халь хитререх!»

Мĕнех ара? Ку пит аван-çке:

Пулаççĕ хамăр кинсемех!

Ĕнер мĕнле пит ырăччĕ çанталăк,

Пляжра çиçсе выртатчĕ çур хула.

Тӳпе кăвакчĕ, пĕлĕт çук пĕр татăк,

Эс калаçаттăн йăл кула-кула.

Паян темле асар-писер çанталăк.

Пĕлетĕп-ха: ыран ак уяртать.

Эс те çавах, эс тутуна пĕр авăк

Тăсса çӳрен те, сан иртсе каять.

Вара куллу тата илемлĕрех,

Чĕнместĕп эпĕ — мăртлатса çӳрех...

Çимĕк сăри ĕçме кăçал эпĕ хам арăмпа кукки патне кайрăм.

Кукки хамăр ялтан вăрман урлă, ултă çухрăмра, аслă ялта пурăнать.

Çĕнĕ çăпата, шур пир тăла сыртăм, арăм та тумланчĕ, пушмак тăхăнчĕ.

Килтен тухрăмăр. Уй урлă каçрăмăр. Вăрмана кĕтĕмĕр.

— Кăçал вăрман пĕтĕ пулĕ-ши, мăйăр-йĕкел пулĕ-ши? — тесе арăмпа çавтăнса, пуплесе пыратпăр вăрманта.

Вăрмантан тухрăмăр, куккисен ялне кĕтĕмĕр, кукки патне çитрĕмĕр. Эпир çитнĕ çĕре ытти хăнасем те пухăннă.

— Килех, килех, иртĕр, иртĕр, — теççĕ пире куккипе инке.

Ман арăм хĕрарăм-хăнасемпе тĕпеле ларчĕ, эпĕ арçынсем хушшине тăрăх сак çине лартăм.

Çитмĕшри йыснапа аппа та пынă. Кукки патне хамăр хурăнташсем пурĕ вăтăр мăшăр ытла пухăннă.

Куккипе инке, тав тăва-тăва, ĕретрен сăра ĕçтереççĕ. Сăри лайăх, çăра, кăпăклă, хăйма пек сăра.

Ĕçнĕçемĕн кукки сăрине ĕçес килет.

Кăçал çимĕкре, кукки патĕнче çапла сăра ĕçсе ларнă чухне, кукки пӳрчĕн урам енчи кантăкĕнчен пĕр çын пăхрĕ те:

— Краска сутап… краска кирлĕ мар-и сире? — терĕ.

— Краска кирлĕ мар та, кĕр пӳрте, виç курка сăра ĕçсе кай. Кĕр, кĕр, хăна пул, — тет кукки вăл çынна.

Малалла

Тĕнче умне шăрттан касса хуратăн,

Кукар яшки те антарса лартатăн.

Татах та пур астивмелли, тутли —

Вăл ĕмĕртен килен хуран кукли.

Юрай сăри? — тума манса пыратпăр,

Çавах та ваттисем пурăннă чух,

Йăлт вĕренсе юлмашкăн тăрăшатпăр, —

Чăваш ăсталăхне çухатас çук.

Çим-пыл, шерпет асăмăртан тухать-и?

Йышпа ларса тухсан кĕрекене,

Пĕлетĕп: пирĕн пур, пĕтĕмпех хатĕр,

Пурăнатпăр-ха, яман чăваш ятне.

Анчах та хресчене хĕстернĕ майăн, —

Тĕппипеле шухăшласа пăхсан, —

Унăн ĕнси çинче лараç нумаййăн, —

Вĕсен йышне чакармалла ялан.

Ĕçчен пĕçернĕ тутлă апат-çимĕç

Тухса ан лартăр ханттарсен умне.

Ырă курма ĕçчен этем çеç тивĕç, —

Упрар-ха ун чысне те ят-сумне.

Тĕнче умне тухма йăлтах пур пирĕн,

Ăсран-пуçран та катăк мар çынсем.

«Чăваш — йăваш», тени тасал та сирĕл! —

Ăсталăх çуратать кун-çул, чăн-чăн Илем.

Çиме тесе чултан вăл çăкăр тунă,

Вилсессĕн, виç кунран чĕрелсе тăнă.

Эпир вара хĕвеллĕ чух ма шăннă?

Эпир мĕн-ма пур чух çук туса хунă?

Чĕлхесĕре чĕлхе пама пултарнă,

Лашасăрах Вăл ăйăр утлантарнă.

Эпир чĕлхе пур чух чĕлхесĕр ларнă,

Чăн кĕвĕ мар, ют кĕвĕ шăрантарнă.

Лаша сан пур? — уйне те туртса илнĕ,

Элекпеле сив Çĕпĕрте çын вилнĕ...

Çут çăлтăра çӳл тӳпере курсассăн,

Ху пурăннишен пулнă эс хаваслă.

Эс Турра мар, сăттанана пуç çапнă,

Пуç çапнăшан сана вăл тытса çакнă.

Майĕхĕнчи мăйăх пĕрчи те уншăн

Çынран та хаклă пулнă, тупа туршăн.

Шанакансем ялан телейлĕ имĕш,

Ĕмĕтлисем пурне те кĕтсе илĕç, —

Пире мĕн ачаран çапла вĕрентнĕ,

Тӳп-тӳрĕ çулпала кăна çӳретнĕ.

Çавах та мĕншĕн чухăн-ши патшалăх,

Халăхĕсем мĕн-ма-ши ун нушаллă?

Çутта тухма пăрахнă-ши вара?

Ĕмĕт-тĕллев те çук-ши халь чунра?

Сăмах параççĕ — ĕненмест никам та.

Калаçнисем вĕсен ытла та янтă.

Малалла

Юханшыв хĕррипе

Иккĕн утнă чухне,

Юрату кĕввипе

Кĕртрен вăй чĕрене.

Кĕвĕ юхрĕ хуллен

Уйăхпа çăлтартан.

Хум сикет çӳлелле

Тухас пек çырантан.

Хум сикмест, ман чĕре

Лапкă мар кăкăрта.

Ыталатăп хĕре —

Шерпетленчĕ тута.

Çыранти чечексем

Уçрĕç çутă куçне,

Çакăн евĕр илем

Кам ярать çĕр çине?

«Юрату, юрату!».. —

Таврара илтĕнет, —

Кил-йышна юрă ту,

Упрасам ун чысне».

Юханшыв хĕррипе

Утнине курнă хир.

Çăлтăрпа хĕвелпе

Тупа тунă эпир.

Уймăл¹ упамасăн² упăлчи³ —

Кăшт кăна уймаллă⁴ пуласси,

Уламас⁵ кĕпе-йĕм тăхăнса,

Мăйĕнчен уртмах⁶ çакса ярса,

Парнесем туйра пуçтарасси.

Уçă саслă та улатăпа⁷,

Тĕл пулмашкăн çăмăл мар унпа,

Кăлтăрти кăвак тăванĕнчен

Упăрч⁸ пурăнать ку таранччен.

Ухлĕм⁹ курăк улăхра ӳсет,

Шăрăха та пит аван тӳсет,

Вăхăтра çулса хатĕрлесен,

Выльăх-чĕрлĕх юратса çиет.

Услам кайăк¹⁰ тенĕ ма ăна,

Ушаха¹¹ кĕме хăракана?

Услам кайăк пĕртте услам мар,

Хир качакине тытать вăр-вар.

Пур-ши, çук-ши халĕ ун пекки,

Килсерен ушапа¹² улчепи¹³?

Пур пулсассăн пурпĕр япăх мар

Сивĕрен кĕрсессĕн ăшăнма.

Укрукпа¹⁴ тытсассăн тихана

Çав тери шеллес килет ăна.