Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ман юлхавланмашкăн вăхăт çук

Хаклă пурнăçăм кĕскелнĕ чух.

Пит нумай вĕçленеймен ĕçсем,

Кăткăлла куллен тăрмашнисем.

Выставка пекех куç умĕнче,

Кашниех хăйсен черетĕнче.

«Ĕлкĕрейĕп-ши, йăлтах туса,

Кайиччен кунтан йăлт уйрăлса?

Хăшĕнчен малтан тытăнмалла?..» —

Пуç вататăп ир-ирех çапла.

Çукшăн çилленмешкĕн хал çитмест,

Чул чикмен нихçан та хĕвеме.

Çавăнпах, тен, манăн çамрăк чун, —

Ун пек çыншăн ыр ĕçсем тем чул.

«Хăвана патаклансан аваймăн,

Наяна эс пуртă тыттараймăн.

Вĕренсен ачаранпах ĕçе,

Харампыр каяймĕ ĕрчесе.

Ĕçшĕн çуннипех мăнуксене

Юратăтăп», — тетчĕ асанне.

Хам мăнукăмсем халь улттăн-çиччĕн,

Пĕринчен-пĕри маттур та вичкĕн.

Хăнана килсессĕн виç куна

Вĕсене пар эсĕ ĕç кăна!

Хыпăнаççĕ çитнĕ-çитменех,

Пулăшасшăн ват кукамăшне.

— Вуттуна татса-çурса хуратпăр,

Пур çимĕçсене те шăваратпăр.

Пăчкă-пуртă — акă вăл, умрах,

Пĕтересчĕ ку ĕçе часрах!..

Хĕвел пек сăн-пичĕсем хаваслă,

Хурçăях пăчки те çивĕч саслă, —

Йывăçа шăлĕсемпе кăшлать,

Çамрăк алăра пĕр ĕç ташлать.

Кăлт та калт! тăваççĕ пуртăсем,

Вакланса пыраççĕ çуркамсем.

Нимери пек, тимлĕн вăй хураççĕ,

Пĕр-пĕрне васкавлăн пулăшаççĕ.

Каçсерен кашни ик витрепе

Кӳлĕ шывĕ чăмпăл тунипе

Пахчари пур йывăç-çимĕçсем

Чалт! пуçне çĕклеççĕ ешерсе.

Вĕсене пăхса, йăлт тĕлĕнетĕп,

Иртсе кайнă кунăма йĕрлетĕп.

Шухăш çаврăнать таçтан-таçтан, —

Çут куççуль тумлать ик куçăмран.

Мĕнпе-ши чун канать? Юратупа?

Ун умĕнче пуç пĕкрĕм, упалентĕм,

пуççапрăм эп ăна, сӳслентĕм.

Манран вăл тарчĕ вĕтĕ юртăпа.

Мĕнпе-ши? Тен, канать вăл туслăхпа?

Туссен умне чуна эп сарса хутăм.

Каçар, эй, Турă! Мĕн ку? Йăнăш утăм!

Чун такăнма пуçларĕ, куçăхма.

Тен, канăçĕ эрех хăватĕнче?

Çук мар, пурах иккен эрех хăвачĕ:

чĕре, пĕвер, вар-хырăм сусăрланчĕ.

Йĕрсе ларать чун шăппăн тĕпĕнче.

Мĕнпе-ши чун канать? Сăвăпала?

Е çулçă çумăрĕпеле кăшт канĕ?

Кĕрхи вут-хĕмлĕ капăр ял вăрманĕ...

Сисеп, кунта ман чун лăштах пулать.

Тӳпе тĕнчи инçе, ытла таса.

Пĕлсе çитме çукран тӳпе — тӳпе-тĕр.

Тӳпе пирки те шухăшлатăп эпĕ,

кĕрхи çулçа алра вăрах тытса...

Нихçан иртмессĕн туйăнатчĕ пурнăç.

Хăш хушăра вăл иртрĕ, тус-тăван?

Чунна мĕн ăшăтать, мĕн астăван?

Ăçта-ши вăл, мĕнре чи хакпă пурлăх?

Çавна пĕлетĕн пулĕ эс аван?

Нихçан иртмессĕн пурнăç туйăнатчĕ,

анчах вăл иртрĕ — макăр, юрă ту.

Çав ăшăтĕ чунна, çавна асту.

Чи хаклă пурлăх — чунăн вăй-хăвачĕ,

ăна сӳнме паман вут-юрату.

Ма пурнăç туйăнчĕ нихçан иртмессĕн?

Иртсессĕн те иртмест вăл — ма тесен,

чун кăварне юрра хывă пĕлсен.

Унта Турра, Турра юратăр эсĕр —

ун чух вилсен те тăрăр чĕрĕлсе...

Каçхине урама тухрăм та, ман ума çăлтăр анса ларчĕ. Вăл мана калать: «Эпĕ паян дежурнăй, манăн çăлтăрсене тасатмалла. Мĕн пурĕ 3737-н вĕсем, эсĕ мана пулăшаймăн-ши?» «Пулăшаймастăп пуль», — тетĕп. «Эпĕ вĕрентĕп. Кайран çавăншăн санран асамçă туса хурăп».

Тӳпене вĕçсе хăпартăмăр та ĕçе пуçăнтăмăр. 37 тĕрлĕ шывпа усă курса 3737 çăлтăра çур сехетре тасатса çутатрăмăр. Вăл мана тав турĕ. Кĕçех пĕлĕт çинче çăлтăрсем пĕрин хыççăн тепри çутатма пуçларĕç.

Пĕр кунхине çăлтăр анса ларчĕ те манран асамçă туса хучĕ.

Пĕрле вĕреннĕ тантăшăма асăнса

Ыйтрĕ чун-чĕрем хыпар ямашкăн

Асăмран тухман пике патне.

Тытăнтăм çырса ăнлантармашкăн,

Хамăн çылăхăн пăтăрмахне:

«Эп сана çамрăкранпах юратрăм,

Шухăша пытартăм вăтанса;

Пурнăç вĕçĕнче çеç хăюллантăм,

Эсĕ илтĕн терĕм ман сасса.»

Ăнлансамччĕ, тусăм, ан кулсамччĕ:

«Эх, ват супнă, асатте...» — тесе.

Çамрăк вăхăта кăшт астусамччĕ,

Вăй вылянине ялти хĕрсем.

Янкăр тӳпере хитре юрлатчĕ

Çунатне сарса пĕччен тăри.

Ман чĕре ун чух кăварланатчĕ, —

Сан çине куç хывначчĕ тепри.

Ĕмĕр тантăшла юлма Тур çырнă

Пулĕ çав, çуралсанах пире.

Çавăнпах пулма хушман-тăр çывăх, —

Юрату путланчĕ чĕрере.

Каçарсам мана, юратнă тусăм,

Каярах пулсассăн та, каçар!..

Тухăçа хăпарчĕ кĕтнĕ щуçăм,

Ăшăмра çаплах çунать кăвар.

1988-1997 çç.

Ним те яланлăх мар çĕр çийĕн,

çĕр тĕпĕн, уйăхăн, хĕвелĕн.

Кирек мене те черет çитĕ —

ăсанĕ те кама ӳпкелĕ?

Кун-çул çăмхи кусать, кусать ман,

часах ак чăмĕ ахрата вăл.

Кусать... Куратăр пуль хусамăр:

мĕн чухли мар, мĕнли мухтавлă.

Мĕн чухлĕ ерипен ан кустăр,

ни ăшă мар чуна, ни сивĕ:

сисетĕп — пурăнăç ман уссăр,

ни имĕ чĕрене, ни сипĕ.

Мĕнле кусни паха: тирпейлĕ,

тирпейсĕр, тикĕс е сикчевлĕ;

илемсĕр е çав тер илемлĕ,

çав тер хаваслă е кичемлĕ.

Эс çеç иртетĕн-и, кун-çулăм?

Пурте иртет, пĕтет, мĕн тăвăн.

Çун, пурпĕр çун та ялкăш, чунăм,

юрла, кăлар — çĕклентĕр тăвăл!

Е, ак, çуртан çунсан-и пĕтĕн.

Эс çун, сан тивĕç — çунасси вĕт.

Ан тив, сӳнсе пул кĕл эс, тĕтĕм,

ан сивĕн пурпĕрех, ан сивĕн...

Ху пĕчĕкрен

Пур япала та саншăн

Çиçет тетте пек çывăххăн, хитрен.

Упаленсе эс шевлене тытасшăн,

Ала кĕмест-çке —

çавăнпа йĕрен.

Е мечĕке йăтасшăн — çитейместĕн,

Сĕтел çинче кăна вăл, çывăхрах.

Пукан лартса илмешкĕн пĕлейместĕн,

Тапаçланса çӳретĕн кăлăхах.

Пӳртри тĕкĕл тура та сан пекех-мĕн:

Сисмест пĕр кантăкĕ яр уççине.

Çур кун сĕрлет, тапаçпанатъ кичеммĕн,

Тухасшăн ирĕке, чечек çине.

Пепкем, эс чухлăн:

Ăнкару та вăхăт

Кашниншĕн кирлĕ тĕнчене пĕлме.

Май тупаймасăр эс йĕрсе те пăхăн,

Çавах хал туп йывăрлăха çĕнме.

Эпир те, мăннисем, пит тĕлĕнетпĕр,

Нуша иртсен, пĕр-пĕр япаларан:

Епле ансат та уçăмлă халь тетпĕр,

Епле ăна пĕлмен-ха çак таран?

...Шевле çĕн кун пуçланнине пĕлтерчĕ.

Вăл чалăш ӳкрĕ сăрлă урайне.

Сан умăнта —

Çĕн шыравсен ĕречĕ.

Тен, кун каçа ăнкарăн эс пĕрне.

Пĕлтĕр кайрĕç хуçисем куçса,

Лаç кăна халь юлнă пахчара.

Вĕлтĕрен, мăян тивет куçа.

Хăрнă улмуççи ларать аран.

Çук кунта шăв-шав. Сайра кăна

Сукмакпа утса иртет этем.

Тухрĕ сар кушак.

Тен, вăл — хăна?

Тен, ахаль çӳрет вăл пуш çĕрте?

Çук, ахаль чупмасть-мĕн, йăлăнать,

Çын иртсен пĕрле илме ыйтать.

Хуçисем сăртра ун, аякра,

Пурăнаççĕ тăххăрмĕш хутра.

Вăл çӳрет кунта ир-каçĕпе.

Хырăм выçă. Сивĕ. Йĕп-йĕпе.

Хуçисем килессине кĕтет,

Çын иртет те, «çакă мар-ши?» — тет.

Шăнкăрав янăранă хыççăн учитель класа кĕчĕ, урок пуçларĕ. Ачасем шавлаççĕ, вĕрентекене те итлемеççĕ. Унччен те пулмарĕ — учитель таçта кайса çухалчĕ.

— Ăçта-ши вăл? Ăçта çухалнă? — пĕр-пĕринчен ыйтаççĕ тантăшсем.

— Айтăр, учителе шырама каятпăр, — сĕнтĕм эпĕ вĕсене.

Никам та пырасшăн пулмарĕ, манăн пĕчченех кайма тиврĕ.

Утрăм-утрăм та хĕвел тухнă çĕре çитрĕм. Вăл шăпах ыйхăран вăраннă-мĕн. Малтанах сар хĕвел мана курсан тарма пуçларĕ, унтан чарăнчĕ те çаврăнса манран çапла ыйтрĕ:

— Кам эсĕ? Ăçтан? Мĕн туса çӳретĕн?

Эпĕ ăна пĕтĕмпех каласа патăм.

— Эпĕ таçта та çӳретĕп, тем те куратăп, анчах та сирĕн учителе курман. Уйăхран ыйтса пăх, тен, вăл курнă пуль, — канаш пачĕ вăл мана.

— Манăн ăна ăçтан тупас?

— Çак ту хыçне пытан, вăл çакăнтан тухма кирлĕ, — хуравларĕ хĕвел.

Эпĕ ту хыçне пытантăм. Хĕвел анса вăрман хыçне пытаничченех кĕтсе ларма тиврĕ. Каç пулсан уйăх тӳпене хăпара пуçларĕ, мана курчĕ те:

— Эсĕ ăçта кайма тухнă? — тесе ыйтрĕ. Эпĕ ăна хамăн историе кĕскен каласа патăм та, вăл мана: «Эсĕ ăна тинĕсре тупма пултаратăн, — терĕ.

Малалла