Турцин Ризе илӗнче (тӑрӑхӗнче) вырнаҫнӑ пӗр ял халӑхӗ телевизор пӑхмасть иккен. Кун пирки Hurriyet пӗлтерет. Ял ҫыннисем телевизор пушӑ вӑхӑта нумай ҫиет тесе шутлаҫҫӗ, ҫавӑнпа та пӗр-пӗринпе калаҫма вӑхӑт та юлмасть имӗш. Ҫакна шута илсе ӗнтӗ вӗсем хӑйсен инҫекурав аппарачӗсемпе усӑ курмаҫҫӗ. Пушӑ вӑхӑтра вара пӗр-пӗрин патне хӑнана ҫӳреҫҫӗ, юрӑ юрлаҫҫӗ, ташлаҫҫӗ. Пӗр сӑмахпа каласан, питӗ савӑнӑҫлӑ ирттереҫҫӗ.
Телевизорӗсем пушшех те ҫук мар — пӗрре пур. Вӑл хӑна ҫуртӗнче вырнаҫнӑ. «Телевизор пӑхма пите никам та чарман, — пӗлтерет ял пуҫлӑхӗ Атилла Кӳнери, — Пирӗн пушӑ вӑхӑта хула ҫыннисем пек сехетӗн-сехетӗн телевизор умӗнче ларса сая ярас килмест. Передачӑсем курас вырӑнне эпир пӗр-пӗрин патне хӑнана ҫӳретпӗр». Ытти ял ҫыннисем тата туристсем ҫак ялта телевизор пӑхманни электричество ҫуккинчен килет пулӗ тесе шутлаҫҫӗ, анчах та Атилла пӗлтернӗ тӑрӑх, электричестви пур. Пралукӗсем курӑнманни электричествӑна ҫӗр айӗн кертнинчен килет иккен — ял ҫыннисеи пралук карса йӗри-таврари илемлӗхе пӑсасшӑн пулман.
Хыпарсене ял ҫыннисем радиоприемникпа пӗлеҫҫӗ. Телевизор пӑхмаҫҫӗ пулин те хӑйсене питӗ телейлӗ тесе шутлаҫҫӗ.
Нумай пулмасть ASCAP (Америкӑри кӗвӗҫӗсен, авторсен тата издательсен пӗрлӗхӗ) организаци хӑйӗн пайташӗсене ҫыру валеҫнӗ — унта Creative Commons, EFF, Public Knowledge йышши пӗрлӗхсемпе кӗрешме нимелле укҫа пухма пуҫлани пирки пӗлтернӗ. Creative Commons вӗсен хушшинче чи палли — ку пӗрлӗхсем контента ирӗклӗ сарма май паракан юхӑма тытса тӑраҫҫӗ.
«Паян, — тенӗ ҫырура, — пирӗн ума хальччен курман пысӑк йывӑрлӑх тухса тӑрать. Creative Commons, EFF, Public Knowledge йышши пысӑк енчӗклӗ техно-компанисем пирӗн Copyright вырӑнне Copyleft йышӑнтарас тесе ырми-канми ӗҫлеҫҫӗ. Вӗсем хӑйсене потребительсен прависене хӳтӗлекен пек кӑтартаҫҫӗ, анчах та тӗрӗссипе вӗсем пирӗн юрӑсемшӗн тӳлесшӗн мар ҫеҫ. Вӗсен тӗллевӗ — пирӗн юрӑсем тӳлевсӗр пулмалли пирки пӗлтересси ҫеҫ.»
Creative Commons пӗрлӗх, тӗрӗссипе каласан, хайлавсене автор правипе (copyright) кӑларакансене ним енчен те хӗсӗрлемест. Хӑйсен ӗҫӗсене ку лицензипе кӑларакансем хайлавсене ҫынсем патне ытларах ҫитерме ҫеҫ пулӑшать. Creative Commons лицензине аталантарма пулӑшакансем Copyright хальхи вӑхӑт ыйтнине тивӗҫтереймест теҫҫӗ.
Creative Commons-ӑн (чӑвашла та вырӑсла та куҫарӑвӗ ҫирӗпленмен-ха) тӗп тивӗҫӗ — автор валли хайлавӑн хӑш-пӗр прависене халӑха пама майсем тӑвасси.
Кӑркӑстанра каллех ҫапӑҫаҫҫӗ. Влаҫри ҫынсен шухӑшӗпе килӗшмен пин-пин ҫын Бишкек хулинче алхасать. Тӗрлӗ ҫӑлкуҫсем пӗлтернӗ тӑрӑх Кӑркӑстанӑн тӗп хулинчи чылай патшалӑх ҫуртне аркатнӑ, вӗсем пӑлханакан халӑх аллине лекнӗ. Тӗп прокуратура ҫуртӗнче тата, ҫавӑн пекех, налук хӗсмечӗн ҫуртӗнче тухнӑ пушар пирки те пӗлтеретчӗҫ.
Влаҫа хӑй аллине илнӗ оппозици хальхи вӑхӑтра халӑх шанакан правительсво йӗркеленӗ. Ӑна ертсе пыма Роза Отунбаевӑна шаннӑ. Ҫар пӑлхавҫӑсем енне куҫнӑ.
Пӑлхав Таласра (Кӑркӑстанри хула) пуҫланнӑ. Акан 6-мӗшӗнче кунта вырӑнти влаҫпа килӗшмен ҫынсем пухӑнса ҫӗнӗ губернатора суйлама сӗннӗ. Халӑх саланманнине кура милици вӗсене вӑйпа хӑвалама шутланӑ. Ӗҫӗ тухман — пӑлхавҫӑсем хӑйсем хула администрацийӗн ҫуртне ярса илнӗ. Каярах, Бишкекра опозициллӗ ҫынсене хупма тытӑнсан, пӑлхав тӗп хулана та куҫнӑ.
Курманпек Бакиев хальхи вӑхӑтра ӑҫта пулни паллӑ мар. Маларах вӑл Казахстана тарни пирки пӗлтеретчӗҫ те, каярах Ош хулине куҫни ҫинчен информаци тухрӗ. Хӳтлӗх министрӗ те унпа юнашар тетчӗҫ, сас-хура пӗлтернӗ тӑрӑх президент майлӑ ҫынсене хӗҫ-пӑшал та салатнӑ.
-4.7 °C