Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Суран ӳт илнĕ хыççăн юлĕ çĕвĕ,

чĕре çунни иртсессĕн те, пĕрех

таçта шалтă асаилӳ пĕр тĕвĕ

малашлăхшăн çыхса хăваратех.

Мĕн чухпĕ эпĕ саншăн асапланнă,

эс çавăн чухлĕ сивĕннĕ манран.

Çап-çутă сукмака халь пурте маннă,

пĕр эпĕ çеç ăна хальччен манман.

Сăнна самантлăха анчах курасшăн

çав сукмакпа çӳреттĕмччĕ ирччен.

Хĕвел çути те, ним те çукчĕ маншăн:

пĕр эсĕ çеç, пĕр эсĕ — пĕр тĕнче.

Шанчăкăмпа чечексене шăвартăм

куççулĕмпе эп сывлăм вырăнне.

Шутлаттăмччĕ: хама çука хăвартăм,

пĕлмесĕр чун пуянлăх пухнине.

Эх, мĕскĕнлĕх, вунçиччĕри айванлăх,

сăнна Турамăш евĕр пуççапни,

çĕр кашласа, выртса ĕсĕклени —

çак пурте таврăнсассăн пĕр самантлăх,

тата та çутă пулĕччĕ раскалăм,

хĕрӳллĕрех те танĕччĕ чĕре.

Эп пуррине манса эс пурăн канлĕ,

ман асăмра çавах манпа çӳре.

Кунта хурăнсен пăшăлтатăвĕ çук,

Лаштра йăмрасем кашламаççĕ.

Чуна чул пусса тăнă чух

Ачаш сăмахсем янрамаççĕ.

Хаяр океан хашлатса сывлани

Тăрать илтĕнсе аякран,

Шап-шурă çилхеллĕ хумсем выляни

Тӳрех курăнать кантăкран.

Кунта эрнипех шур тĕтре тыткăнне

Сирсе яраймасть вичкĕн çил,

Çӳлти вупкансен ĕнтрĕкри тĕлĕкне

Сыхлать ыйхăланă Курил.

Салхуллă тавралăх! Ялтравсăр илем!

Куноем ерипен шăвăнаççĕ.

Шуйханнă чарлан пек, пуçри шухăшсем

Тăван кил тавра явăнаççĕ.

Ӳсмеççĕ кунта яштака хурăнсем,

Лаштра йăмрасем кашламаççĕ.

Анчах океан, тĕтрери утравсем,

Кунсем пĕрин хыççăн тепри иртнĕçем,

Хастар чĕрене вырнаçаççĕ.

Йывăçсем, пӳртсем-çуртсем

Пурте витĕннĕ юрпа.

Тур лаша пырать юртса

Чĕнтĕрленĕ çунапа.

Чӳрече умне хĕлле

Кăсăя пырса ларать,

Вăл мана паллать, пĕлет,

Çимелли ирех ыйтать.

— Вир кĕрпи çи, кăсăя,

Пĕрчĕ те ан яр сая.

Пирĕнпе пĕрле пĕр пайра ĕçлекен Катюк ку эрнере 25 çул тултаратăп тесе евитлерĕ. Эпир Катюкпа виççĕмĕш çул пĕрле ĕçлетпĕр пулин те, вăл кашнинчех 25 тултарса пычĕ-ха. Пире мĕн, никам та вăл çуралнине курман, хĕреснамăш-хĕреснашшĕ пулман. Çырман саккун тăрăх, менельник ячĕпе пирĕн вунă çынтан тăракан ушкăна куклипе чей ĕçтермелле те, çавăнпа пурте, çын виçĕ çул умлă-хыçлă 25 тултарайманнине пĕлсе тăрсах, сĕтел тирпейлеме хапăлах турăмăр, кадрсен пайне кайса юбиляр чăннипе миçе тултарнине тĕрĕслес темерĕмĕр. Пĕр шухăшласан, çын чĕрипе, шухăшĕпе, чунĕпе 25 çул çинче чарăнса тăнинче мĕн начарри пултăр-ха!

Катюк пирĕн пайра чи пĕчĕк должноçра ĕçлет пулин те, çӳлелле хăпарасшăн çине тăрсах тăрăшать. Анчах ку енĕпе унăн чи кирли çителĕксĕр-ха: пĕлĕвĕ куçăн мар йĕркепе пĕтернĕ курс пекки кăна, стажĕ ача пахчинче хуралçă пулса ĕçленипе хушсан та пилĕк çула çитеймест.

«Китикат» тетпĕр эпир ăна пурте кут хыçĕнче. Кам «шыва кĕртнĕ» ăна çак ятпа çĕнĕрен, халь ĕнтĕ астума çук. Телевизорпа «китекат» ятлă кушак апачĕн реклами тухнăранпа Катюк çумне çак ят сухăр пек çыпăçса ларчĕ. Ытти пайра ĕçлекенсем Катюкăн чăн-чăн ятне пĕлсех те каймаççĕ. Тен, çавăнпах: «Сирĕн Китикат хăçан та пулин ĕç вырăнĕнче ларать-и, çук-и — эпир ăна ялан фойере, куçкĕски умĕнче, кантур алăкĕ уçăлса хупăннă çĕрте, универмагра, урамра суту-илӳ тăвакан çынсем хушшинче куратпăр», — теççĕ. Ытла ĕçлекен çынсен çăкăр туянма тухнăшăн та сăмахлакан пуçлăх Китикат яра куна усăнса ирттернине пач курмăш пулать. Лешĕ те юрама пĕлет çав. Хăех киоскран «Баунти» е «Сникерс» шăккалат кайса илсе килет-и е ăна коридорта сыхласах кĕтсе илнĕ хыççăн «ăнсăртран» тĕл пулса кучченеçне ун ал тупанĕ ăшне чиксе те хурать. «Хăналарĕç те каччăсем, хамăн хыпас та килмест», — тет вара лешне ĕнентерсе. Пуçлăхĕ пирĕн хĕрарăм-çке. Ильфпа Петровăн «Вуникĕ тенкел» романĕнчи Остап Бендер пĕр тенкеле Çынçиен Эллочкăпа чей ямалли пĕр пĕчĕк сеткăпа улăштарнă пек, пирĕн те çакскер тем курсан та ярса илме хатĕр. Халь сăмахăмăр пуçлăх çинчен мар-ха, Китикат çинчен. Чăнах та, кирлĕ çынсемпе кушак пекех сĕртĕнме юратать вăл. Пĕр-пĕр çенĕ платье е кофта тăхăнса килмелле пулсан вара ыттисем çине çӳлтен аялалла пăхса: «Пĕлмест мĕн хакне, парнелерĕç», — тет кăна. Кантура кирлĕ ĕçпе ăшаланса кĕрекен ял администрацийĕсен пуçлăхĕсемпе колхоз председателĕсем çумне Китикат уйрăмах çыпăçма тăрăшать. Вĕсенчен мĕн те пулин «чĕпетсе» юлма-и унта е вĕсен автомашинисем çине ларса ăçта та пулин çитсе килме-и (ахаль тăрасран) питĕ хастар вара. Ăна та, кăна та пуçлăхсем хăйне хисеплесе тав тунă пек кăтартма тăрăшать.

Малалла

Ан кай тесе сана эп каламарăм,

мĕнех вара, сан хăвăн кăмăлу.

Хушшăмăрта юлмарĕ пĕртте парăм,

каласшăн: такăр пултăр çеç çулу.

Тусан пулса салантăр ушкăн çăлтăр —

çĕр çинчисем параймĕç пулăшу.

Эппин, чĕрем-вулкан чĕтревĕ — çунтăр,

пĕрех ăна кураймĕ сан куçу.

Кунсем мĕн чухлĕ вăрăм тăсăлаççĕ —

Ман тунсăх чирĕ ӳснĕ çавăн пек.

Санпа ирттернĕ чи кĕске çу каçĕ

Çухалчĕ метеор васкавĕпе.

Эп хĕвеле çав ир тухма чарасшăн

тархаслама та хатĕрччĕ ăшра.

Шутланă пуль, айван, тĕнче те маншăн,

хĕвел те, каç та — пурте тыткăнра.

Чăнах, упрарĕ çав çĕре ман асăм,

тек каçсене кĕтместĕп тилмĕрсе:

«Текех ан кил, сана эп саваймарăм», —

чи кĕске каç чи вăрăм сăмахсем...

Ял çумĕн сукмака куçлаймăп,

Кураймăп тӳпемри çурта,

Ачаш асамлă улăх-айлăм

Илсе тухаймĕ тек унта.

Çырла татма çӳренĕ вăхăт

Асра çеç юлĕ асăнма.

Шухăшăмра чечек те пухăп,

Хамра шырайăп сан сăнна.

Ятарласа майланă çыхă

Пулмасăрах сан алăра —

Тахçанхиллех, эрленнĕ хыççăн —

Ӳксе çухалĕ авăра.

Пуçа пĕксе калла уттарăп,

Хурланăп çамрăк хăртнăра...

Ан пултăрччĕ çеç эрлĕ тарăх

Хушша инçе çул выртнăран.

Хĕнерĕ сив çумăр. Çилпе ĕнтĕркерĕм.

Хуллен эп пыратăп апостол-мĕн евĕр.

Христос çырăвне эп пĕр вĕçсĕр вулатăп,

Анчах Раççейре килĕшӳ çук пĕр татăк.

Хăш чух сиккипе те... Аран та шăватпăр.

Хăш чух хамăртан куççуль витĕр кулатпăр.

Çук тăнăçлăх пирĕн — ун айăпĕ хамăр.

Каллех илтĕнет ав: «Карета парсамăр!»

Каям инçерех эп. Карета парсамăр!

Чуна тăкăс халь суяран. Ан улталăр.

Мана тăрантарчĕç: ик пуç — ăмăрткайăк,

Çĕленĕ-калти те... Халь эп ăçта кайăп?

Çил те, пульлисем те — пурте Раççей çийĕн.

Сан мухмăр каллех е ĕçен айĕн-çийĕн.

Турри пĕлĕтрен пăхкалать — халь ун хурлăх:

Раççей ав вилет, вăл выртать çула урлă.

Хăçан эс, Раççейĕм, хăçан-ши вăранăн,

Хăçан чĕркуççи çийĕнчен эс тăрайăн?

Куратăн е çук — ав апостол каясшăн,

Ăна çумăр витнĕ. Ăнлан-ха, тархасшăн.

Пĕррехинче эпĕ кушакпа пĕрле сунара кайма тухрăм. Пирĕн çул хула витĕр выртатчĕ. Кушакăм утса пынă чух троллейбуса таптаса лартрĕ.

Часах вăрмана та çитрĕмĕр. Пĕр йывăç айĕнче мулкач куртăмăр. Вăл пирĕнтен хăраса малалла тарчĕ. Эпир ун хыççăн чупма пуçларăмăр. Эпĕ мулкача хăваласа çитсе иртсех кайрăм. Ăна тытас тесе киле кайса вĕрен илсе килтĕм. Мулкач çул çине хунă вĕренрен такăнса ӳкрĕ. Эпĕ ун çине сикрĕм. Ăна киле илсе кайма шутларăм, анчах йăтаймарăм. Кушак пычĕ те мулкача çăмăллăнах çĕклерĕ. Киле çитичченех йăтса пычĕ.

Çак мулкача пĕçерсе çиме шутларăмăр. Ăна хурана хуратпăр — кĕмест, кашăк çине хутăмăр — тулмасть. Кăмаки вĕри пулнипе пирĕн мулкач кашăкран тухса ӳкрĕ. Ăна шăши çисе ячĕ. Хамăр мулкач ашне тутанса та кураймарăмăр.

Çурт çӳллĕш хумсемпе карап кĕрешрĕ,

Тăватă талăк ишрĕмĕр эпир.

Юлашкинчен хумсем, вулкан пĕрлешрĕç:

Курил утравĕсем. Тĕтреллĕ ир.

Тул çутăлса килет. Карап çинчен

Вĕрен пусма ӳкет авкаланса.

Тепри сигнал парать çинçен,

Ак ун çине сикетпĕр васкаса.

Нӳр çапнă ĕнтрĕк. Тĕлĕрет çыран.

Ăмăртмалла анатпăр та — строя.

Çитес çĕре утма тивет çуран,

Унта çитме пухатпăр пур вăя.

Унтан вĕри апат, салтак мунчи.

Кĕтсе илет уссиллĕ старшина.

Тем тĕрлĕ халăхăн хастар ачи

Ыйха путать. Казарма шăпланать.

Ирпе «подъем!» янрать те — вĕренӳ.

Пĕрне-пĕри пĕлетпĕр лайăхрах.

Хăватлă туслăх, çирĕп ĕненӳ

Пире çыхăнтарать яланлăхах.

...Кунта эп шанчăклă пулма вĕрентĕм,

Çемье пек туслă пĕр взводра эпир.

Пире ик çуллăх мар, яланлăх пĕрлештертĕр,

Курил утравĕсем, хĕвеллĕ ир.