Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Энтри Энтипе чӳлмек хĕррипе каснă хура çӳçпуçне салатса янă. Пичĕ çине пăтăм-пăтăм хĕрлĕ тухнă. Хаяр пусăмсемпе утса илчĕ те, аллинчи хаçатне çиллессĕн пăрахса, пуçне икĕ аллипе йывăррăн ярса тытрĕ.

— Мĕн пулчĕ? — çăмах çăрма пăрахсах ыйтрĕ арăмĕ.

— Пĕтрĕм, — терĕ Энтип, — большевик пултăм!

— Ой, мĕн пулчĕ аплах? — терĕ арăмĕ упăшкин хĕрелерех панă хура куçĕнчен шикленсе пăхса. — Хаяр ӳкнĕ пулĕ?

— Хаяр ӳкнĕ сана. Илтетне... илтетне — большевик пултăм! — терĕ, мăн чышкине арăмĕн лапчакрах сăмси тĕлне тытса.

Арăмĕн кăвак куçĕсем хăранипе мăч-мăч уçăла-уçăла хупăнма тытăнчĕç. Тутипе чĕлхи: «Эпĕ... эпĕ... эпĕ...» — тенĕ хыççăн: «м... м... мĕнле апла пулса кайрăн?» — тенисĕр пуçне, нимле сăмах та тупса калаймарĕç.

— Пултăм çав!! — терĕ Энтип, чышкине арăмĕн сăмси айĕнчен илсе.

Унтан çĕре ӳкнĕ хаçатне чĕтрекен аллипе ярса тытрĕ те, кирлине шыраса тупса, çилĕллĕ сассипе вулама тытăнчĕ: «Чăпта çапас ĕçĕн промфинпланне тĕппипех тултарарю Промфинплана тултарассишĕн кĕрешни — социализм строительствишĕн кĕрешни пулать». Илтетне, мĕн çырнă?

Арăмĕ: «Нимĕн те ăнланмастăп сана», — тесшĕнччĕ, хăяймарĕ.

Малалла

Тусăм, тусăм, ăçта-ши раскал?

Уйрăлу...

Пĕр-пĕрне юратса пурнас чух,

Куçа-куçăн пăхса кулас чух.

Усал чир, кай кунтан, тасалсам,

Эп сана парнас çук, ăнлансам!..

Тытамак, эс мана пусмăрлан,

Тусăм, тусăм, ытла ан хурлан.

Ан хурлан, куççульне ан юхтар,

Усалпа кĕрешме эп хастар.

Ман маттур чĕремре пур хăват,

Пур йыхравлă ынатлă çунат.

Сар хĕвел тӳпере ярăнать,

Çутă кун сĕм каçа пытарать.

Çавăн пекех чире эп часах

Кур, пытарăп хура çĕр чавсах.

Вара килĕп каллех сан патна,

Чĕререх эп тытатăп ятна.

Роза-ханум, эс — манăн сум;

Вăл сумăн хакĕ çук, —

Çав сум пурри хитре кучух.

Итле, ханум,

Хум хыççăн хум

Çапать кимме,

Тăвать хӳме...

Çапах кимме путарас çук,

Кимĕçинче вăйсем пур чух.

Тем тĕрлĕ шут

Килет çĕр хут.

Пĕр юрату анчах ялан,

Роза-ханум — çурхи палан.

02.11.1959.

Ачалăхри ачаш ачашлăха

Сана йăлт патăм эп, савниçĕм.

Çитес кунри маттур пуласлăха

Санпа пайларăм эп, савниçĕм.

Ан айăпла, ачашлăхăм сахал, —

Ачалăхăм пулман пылак çӳпçеллĕ.

Вут-саманан савма пулмарĕ хал,

Асапĕ — пит çӳллĕ тӳпеллĕ.

Хăрушă вăрçă, выçлăх, çухату, —

Çăка çулçи çиме çитмерĕ...

Çапах пуласлăха хуçмарĕ тупату,

Мăнаçлăха асап витмерĕ.

Ан айăпла, ачашлăхăм сахал,

Ун вырăнне — пайтах тасалăх.

Пуласлăх пысăк, чунăмра пур хал,

Кӳр аллуна, чĕнет пире пуласлăх.

08.12.1959.

Кĕрлесе те шавласа,

Килчĕ çумăр васкаса.

Тăкрĕ шыв вăл çӳлтенех,

Çĕре турĕ йĕп-йĕпе.

Коля, Саша, Урине,

Тăхăнмасăр пушмакне,

Тухса чупрĕç урама

Кӳлленчĕксем шырама.

Хăяр шӳрпи нумай çинĕрен, Хăяршӳрпи Хĕветĕрĕ тесе хушамат панă ăна ял çыннисем. Ашшĕ унăн Хăяршӳрпи пулман, Упрам ятлă пулнă. Хĕветĕр Упрамчă темелле пулнă ăна, ашшĕ ячĕпе чĕнес пулсан.

Пĕрре çав Хăяршӳрпи Хĕветĕрĕ, вăрман каснă çĕртен ĕшенсе таврăннă хыççăн, канма выртнă. Канма выртсассăн, хăлтăр! тутарнă сасă илтнĕ.

Хăлтăр! Шăн-шан!..

Хĕветĕр ура çине сиксе тăнă.

Хăлтăрр-р-р!.. Шăн-шан!.. тутарнă кăллех пӳртре.

— Воспоти! — тесе сăхсăхса илнĕ Хĕветĕр. Чăнкăрт! илтĕнсе кайнă кăмака умĕнчи турчăка сасси.

Хĕветĕр ура çине тăрса кам çавăн пек аташса çӳренине шырама тытăннă.

Пӳртре никам та курăнман.

— Фу ты! — тенĕ Хĕветĕр.

Тĕпелте ларакан сĕтел вырăнтан тапранса, Хĕветĕр патне тăват урисемпе утса пырса, тăпăрт-тăпăрт туса илнĕ.

Йывăç сĕтелĕ:

— А-ă-ă! Мур кĕвенти! — тенĕ çын сассипе. — Мур та мар эс, этем те мар... Этем кӳлепи çеç... Хăяр шӳрпипе паранкăсăр пуçне ман çине нимĕн те лартмастăн! Мункунтанпа аш яшки курман. Каятăп кунтан. Колхоза куçатăп, — тенĕ.

Сетел хăйен арчине (сунтăхне) уçнă та Хеветĕрĕн ырхан пичĕ çине лач сурса хунă.

Малалла

Сахал мар тĕлпулу-уйрăлу,

Сахал мар çулсем юлчĕç хыçра.

Сан сăну, сан куçу, сан куллу,

Яланах асăмра, асăмра.

Тинĕсре тулашать тискер çил,

Йĕп чиксен те курмаççĕ куçсем.

Ун чухне те умрах тăван кил,

Умăмрах сан сăну-çӳçӳсем.

Ун чухне, лутка-кимĕ путсан,

Пĕр-пĕччен чух хаяр тинĕсре,

Эпĕ туйрăм: чун сывă пулсан,

Пĕр никам уйăрас çук пире.

08.12.1958.

Хĕл-арманçă аранах

Арманне юсарĕ.

Çĕр питне шур çăнăхпа

Тăрăшса хупларĕ.

Вĕçре шур юр сывлăшра,

Савăнса ташларĕ.

Хĕл-арманçă çӳлтенех

Çак ташша сăнарĕ.

Мăр-мăрăлкка шур кушак,

Тяпписенче çăм пушмак.

Мăр-мăрăлкка мăрлатать,

Хăй хуçине юратать.

А ты? Ты мне видна, как тусклая планета:

Николай Старшинов

Çăлтăр ӳксе çут йĕр хăварнă пек

Эс манăн чĕрене чĕрсе хăвартăн.

Халь ĕнтĕ лăплансассăн пĕтĕмпех,

Пĕлетĕп — пурнăç çулĕ васкаварлă.

Эс маншăн халь таçти-таçти мĕлке,

Хуркайăк Картинчи путланнă çăлтăр:

Сӳнсен те хăй çутийĕ килнĕ пек —

Юлашки хут кăтартрăн тĕксĕм йăлтăр.

1961, ака, 28.