Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Такам манра шырарĕ çынлăх,

Такам манра шырарĕ çылăх.

Ăна-кăна та тупрĕç пуль,

Ман вăл та — ку та темĕн чул.

Хам шырамастап пăнчăсем,

Килте те тĕрлĕрен чăхсем,

Алри пӳрне те темĕн тĕрлĕ,

Хирти чечек сап-сарă, хĕрлĕ...

Шăп çитмĕл çичĕ тес куратăп.

Йăнăшсене эп каçаратăп.

Çын такăнмасăр пурăнмасть,

Тĕве хăй курпунне курмасть.

Санран мана ачашлăх куçрĕ —

Çу кунĕ евĕр çутă та таса.

Манра вăл çĕнĕ уçлăх уçрĕ,

Тӳлек ăрша пек вылянса.

Эс кайрăн та, çав уçлăх юлчĕ,

Çуталчĕç сӳннĕ ĕмĕтсем.

Пĕр чарăнми, чĕтревлĕн çунчĕç

Манра эс çутнă çутăсем!

Ку вăл авалах пулса иртнĕ.

Çав тери чаплă урхамах ирĕкре çӳренĕ. Вăл тур лаша пулнă. Унăн çилхи çав тери вăрăм, кăтра, ури çинçе те вăйлă. Ытти лашасем çынсемпе пĕрле пурăннă, вĕсемшĕн ĕçленĕ, çынсем вĕсене тăрантарнă.

Çынсем ирĕклĕ урхамаха курса тĕлĕннĕ, вĕсемшĕн вăл юмахри ĕмĕт пек туйăннă. Вĕсен тур лашана тытас килнĕ, хăйсен йăх кĕлемине çапасшăн пулнă, çав лашаран хăйсен лашисем валли йăх хăварма ĕмĕтленнĕ. Анчах ку ĕмĕт çеç пулма пултарнă, ирĕк чĕрчун никама та хăй çывăхне яман. Таçтан инçетрен çын çывхарнине сиссенех питĕ аякка тарса кайнă е чăтлăх вырăнсенче пытанса сăнанă.

Пĕр йăхра Тапăр ятлă яш каччă çитĕннĕ. Каччă илемлĕ, çуткам, яштака. Хумланса тăракан çӳçĕ хулпуççи таран. Кирек те мĕнле ĕçе вăл юратса тунă, шывра пулăран кая мар ишнĕ. Ирĕкре çӳрекен илемлĕ урхамаха Тапăрăн та тытас килнĕ.

Пĕррехинче вăл ăна йĕрлеме шутлать. Кутамккана апат-çимĕç чикет те тур лаша йĕрне шырама тухса каять. Аякри çавра кӳлĕ тĕлĕнче ирĕкри лаша йĕррисене асăрхать вăл. Кунта лаша шыв ĕçме çӳрнеине те чухласа илет. Çак вырăнта Тапăр хăйне валли çумăртан та çилрен пытанма хӳшĕ тăвать. Ĕçленĕ хушăра та, ĕçлемен чухне те хăйне майлă кĕвĕ шăхăрать.

Малалла

Умăмра çырма-çатраллă,

Çеçен хирлĕ Энтепе.

Талккишпех — уй-хир, çаранлăх,

Сăрт таврашĕ — Вун тӳпе;

Юп курмалăх çамрăк хырлăх,

Авкаланчăк юханшыв,

Мĕнешкел кĕтес, çĕршыв!

...Ерипен хĕвелĕ тухрĕ

Анăçа кĕренлетсе.

Сăрт çамки çинче вăл шуре

Айлăма йăлт тĕсесе.

Ытарми тăван яла

Тинкеретĕп ачалла.

Эс килĕн-ха

кăкшăмран

хĕвел тухсан,

калта хӳри татăлсан.

Эс килĕн-ха

хĕвел ури хуçăлсан,

çерçи чĕппи авлансан.

Эс килĕн-ха

эпĕ карчамас пулсан,

çăварта пĕр шăл юлсан.

Сан шур аллу паян мана

Кăшт вăтанса, именчĕклĕн лăпкарĕ.

Ачашлăхпа пĕр пулнă куçусем чуна

Чуп турĕç вăрттăн, тĕнчене хупларĕç.

Эп аташмарăм ĕнтĕ иртнипе —

Асаилӳ тек капланса килмерĕ.

Иртнисене паянхипе

Пуласлăхăн çиппи çĕлерĕ.

Парнене параççĕ хире-хирĕç.

Парнелерĕн эсĕ шурăмпуç шевпи.

Ай, шурăмпуç кĕрен —

Манран эс мĕн кĕтен?

Саншăн тĕлкĕшет ман чун шевли:

Парнене параççĕ хире-хирĕç.

Кăмăл çумне кăмăл — хире-хирĕç.

Калаçу пуçларăм кăмăлна кура.

Сассу шăнкăрав иккен —

Манран эс мĕн кĕтен?

Саншăнах юрлатăп çак юрра:

Кăмăл çумне кăмăл — хире-хирĕç.

Савнисем саваççĕ хире-хирĕç.

Парнӳне эп йышăнатăп чĕререн.

Ку юрату иккен —

Манран эс мĕн кĕтен?

Савăнса юрлас килет куллен:

Савнисем саваççĕ хире-хирĕç.

Пĕррехинче эпĕ ир-ирех тăтăм та пит çума пуçларăм. Çăватăп- çăватăп — тасалмасть. Юлашкинчен тытрăм та пите пылчăкпа сăтăртăм. Пит çап-çутă пулчĕ.

Чӳречерен кăшкăрнă сасă илтĕнчĕ: «Таня! Тух!» — тет. Мана хамăр витери Шуçăм ятлă лаша чĕнет иккен. Эпĕ тăхăнса тухрăм та лаша çине лартăм. Лашам пĕлĕтелле çĕкленчĕ. Питĕ хăвăрт вĕçет тата хăй.

Часах эпир темĕнле палламан çĕршыва çитрĕмĕр. Кунта кайăксем канфет çиеççĕ. Пире те çитерчĕç. Вара лашапа иксĕмĕр малалла вĕçрĕмĕр. Вĕçсен-вĕçсен пĕлĕт çӳллĕш çурт куртăмăр. Çуртне тĕрлĕ эрешсемпе илемлетнĕ. Пĕрремĕш пӳлĕмне кĕрсен тĕлĕнмелле чĕрчуна куртăмăр: хăй ĕне кĕлеткеллĕ, лаша хӳреллĕ, пуçĕ арăсланăнни евĕрлĕ, ури кушакăн тяппи пек. Çакскер пире çисе ярасшăн пулчĕ, анчах эпĕ йĕп тупрăм та чĕр чунне пур çĕртен те шăтарса тухрăм. Шăтăксенчен юн юхма пуçларĕ. Чĕрчун хăрушшăн уласа ячĕ те вилсе кайрĕ. Пăхатпăр: темĕнле арча ларать. Ку арчана ылтăнпа тултарнă пуль терĕмĕр. Уçрăмăр та пин-пин çĕлен куртăмăр. Хупса ĕлкĕреймерĕмĕр — çĕленсем шуса тухрĕç. Арча тĕпĕнче çĕçĕ выртнине куртăмăр. Ăна илсе çĕленсемпе кĕрешме пуçларăмăр. Виçĕ уйăх кĕрешрĕмĕр вĕсемпе. Çĕленсене çĕнтерсен канма лартăмăр. Кĕтмен çĕртен маччаран аслатиллĕ çумăр çума пуçларĕ. Эпĕ лаша айне пытантăм.

Малалла

Ах, Çăлтăрпи! Сан çап-çутă яту!

Ачаш-ачаш салхулăхра çунатăп...

Ăспа чĕреçĕм пулнăччĕ тату —

Çак килĕшӳлĕхе халь çухататăп.

Таçтан шалтан вăраннă ырату,

Мана хуçса ан хăварсам, ыйтатăп:

Чĕрем хусканăвне эс юрă ту —

Сана савса эп, Çăлтăрпи, юрлатăп.

...Эс манăн юрă — юрă-юрату,

Эс манăн ырă-ырă ырату.

Ытарайми чăвашлăх

Çеçен хирте çӳрет.

Пĕр тулхăрать йăвашшăн,

Пĕр вирхĕнсе иртет.

Ытарайми чăвашлăх

Сĕм вăрманта сĕрлет:

Хунавлăн йыш хушасшăн

Хĕлле те ешерет.

Ытарайми чăвашлăх

Шыв айĕнче шĕвет:

Малашлăхне тупасшăн,

Аваллăхне тĕпчет.

Ытарайми чăвашлăх

Çĕр тĕпĕнче кĕрлет:

Хăватлă вăй пухасшăн

Тăпăртатса илет.

Ытарайми чăвашлăх

Çӳл тӳперен чĕнет:

Тăван та тус пуласшăн

Ыр пиллĕхне сĕнет.