Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Шурă тумтир тăхăнса

Вăрман лăпкă çывăрать.

Юр пĕрчийĕ ташласа

Çӳл тӳпере çаврăнать.

Юхать шывĕ пăрланса,

Тутлă тĕлĕксем курать.

Пĕчĕк мулкач хăраса

Йывăç айĕнче ларать.

Хĕл Мучийĕ шăхăрса

Çил тăмана хускатать.

Выçă кашкăр уласа

Чĕрчунсене хăратать.

Çĕр тĕпĕнчен тапса тухса

Пĕчĕк çăлкуç шăнкăртатать.

Вăй пуçтарса мăнаçланать,

Пĕтĕмĕшне пурнăç парать.

Кунран-кунах ӳссе пырса

Çăлкуçĕнчен юханшыва,

Юханшывран тинĕселле,

Унтан вара пĕлĕтелле.

Вăл талпăнать, вăл çул хывать,

Çумăрпала çĕре анать.

Йывăр çулне пăхмасăрах

Чупать вăл малалла часрах.

Тулта тăрать шартлама сивĕ,

Чунра паян ман питĕ ырă,

Мĕншĕн тесен Çуралнă кун,

Эп кĕтнĕ, тем пек кĕтнĕ кун.

Çулталăкра пĕрре пулать,

Сĕтел тавра хăна пухать,

Телейлĕ вăхăт парнелет,

Чуна вăл техĕмлĕх кӳрет.

Çуралнă кун, хаваслă кун,

Асран кайми чи паллă кун!

Ун чух мана атте-анне

Сунаç чи çепĕç сăмахне.

Ĕçре ялан хастар пулма,

Килтисене чунтан савма,

Аслисене хисеп тума,

Вĕренӳре малта пыма.

Çуралнă кун, телейлĕ кун

Нихçан манми хаваслă кун!

Ялан вăл пултăр çĕр çинче,

Унпа илемлĕ çут тĕнче!

Тӳпе шăпăртатса юхать.

Тӳпе шатăртатса тăрать.

Уй-хирĕм çумăра сăхать.

Калча ем-ешĕл хăпарать.

Кĕлеткеме çӳçентерсе,

е çутатса, е сӳнтерсе,

теме тем урлă чĕнтерсе —

аçа çапать кисрентерсе.

Çап, çап, аçа! Çĕре чĕтрет!

Хĕвеллĕ пурăнăç ятне

кирлĕ мара ватса тĕпрет.

Эс — ман ратне. Эс — ман ратне.

Шухăшăмсем çуралнă чух

пуçра — хăватлă аслати.

Аслатипе анчах эп — чух!

Кĕрлевсĕр чунăн мĕн латти.

Куçран чиксен те нимĕн курмалла мар сĕм тĕттĕм каç тăван хула çутисене аякка-аякка хăварса пушă трассăпа ыткăнчĕç вĕсем. Фара çутинче çулăн икĕ енĕпе тăсăлакан электролини юписем хăвăрт-хăвăрт мĕлтлете-мĕлтлете юлаççĕ. Руль тытса пыракан Сергей малалла ӳпĕнсех тĕттĕмлĕхе тинкерчĕ. Пуçне сырса илнĕ шухăшĕсем çине хурав шыра-шыра тарăхсах çитрĕ ĕнтĕ вăл: «Мĕскер пулчĕ? Ăçтан килсе тухрĕ вăл? Мĕншĕн ăна çавăн пек шăпа пӳрнĕ-ши? Кам айăплă?» Çине-çине килеççĕ вĕсем, пăт-пат хуравĕ те курăнкалать те, анчах епле çаклатса илес ăна? Епле уйăрас?

Руль тытса пыракан алăсем вĕттĕн чĕтреççĕ, сунарçăсенчен тарса хĕсĕннĕ чĕр чунăнни пек тĕлсĕр чупакан куçĕсем шала путнă.

— Руль умне лар! — чăтăмлăх çитереймерĕ Сергей, юнашар ларакан Митька çине кăшкăрсах пăрахрĕ. Çын мар, пĕрер пысăк йытă харлатса вĕрчĕ тейĕн. Çапасран хăранă Митька пĕтĕм кӳлепипе чĕрĕп пек хутланса ларчĕ.

Сергей машинăна чарчĕ, 200 çинче выртакан спидометр йĕппи нуль çине анса ларчĕ,алăкĕсене уçса хыçри ларкăчсем çине куçса ларчĕ. Çак вăхăтра салона ĕннĕ резина шăрши кĕчĕ, фарăсен çутипе асфальт çинче кустăрма йĕрĕсем хуралса выртрĕç. Çак вăхăтра Митька водитель вырăнне куçрĕ, руль тытма сайра-хутра кăна тӳр килнĕ ăна, çакă тӳрех сисĕнчĕ — мотор чăх-пăх турĕ те сӳнчĕ.

Малалла

Ăсатрăм çулçă — сарăм хыççăн сарăм.

Мана ăсатрĕ çулçă, ыр сунса.

Умри çул кăкăрне нумай таптарăм,

Ыран патне çитесшĕн ăнтăлса.

Мĕн чухлĕ шухă ĕмĕт парнелерĕм!

Мĕн чухлĕ парнелерĕм чĕр вăй-хал!

Анчах Ыран —

— Çитет! — теме пĕлмерĕ.

Мĕн чул парсан та... Пурпĕрех — сахал.

Çул иртнĕçем ӳссех пырать-çке парăм...

Те тупсăм ытларах?

Те çухату?

Умри мăн çул...

Шавах чупать, мăнтарăн...

Унпа пулмарĕ пурăнса тату.

Умри мăн çул...

Ытарлă ăш çунтармăш —

Чуна вăратнă, сывă ырату.

Ăçта-ши яшă чухнехи пултарăм?! —

Текех ман пулмĕ ĕнтĕ çухату!

Каллех тапса килет ума хĕв шухăш!

Кĕрхи сăнра пĕр чĕптĕм çук синкер.

Унчченхиллех пулам-и, акă, шухă?! —

Вак-шак нушашăн тухмĕччĕ тинкем!

Пĕлӳ те, вăй та ĕнтĕ халĕ хаклă.

Пĕлетĕп эпĕ перекет мĕнне.

Кун-çул ăшши илемлĕ те артаклă,

Шав илĕртет вăл, шантарса çĕнне.

Анчах каять карти-карти хур кайăк...

Малалла

Хитре те яшă çак çу кунĕ

Савса пăхаймĕ тек пире.

Кунтан инçе-инçе ăсанĕ

Эпир курман-илтмен çĕре.

Эппин мĕскершĕн-ха çанталăк

Хаваслăн йăлтăрать, çиçет?

Çăва ăсатнăн, çут хурталлă

Сар çулçă пурçăнĕ вĕçет...

* * *

...Нумай çулла кĕтсе ăсатрăм,

Калла килес çукне пĕлсех.

Ку çу та тек яраймĕ ахрăм,

Тем чул кĕтсен те тĕмсĕлсе.

Пĕрре кăна кĕтсе илетпĕр

Пĕртен-пĕр пурнăç пулăхне.

Пиртен кашни — телейлĕ эпĕр

Кĕрхи туллилĕх пур чухне.

Çулсем пире кĕтсе тăмаççĕ,

Ăша хĕртсе кĕвĕçӳпе.

Тата çĕн çушăн, ирĕн-каçăн,

Кашни васкать хăй ĕçĕпе.

Курап —

Тапса килен çу кунĕ

Тата чипер те хитререх.

«Ем-ешĕл хумлă» унăн чунĕ —

Унчченхинчен те вĕрирех.

* * *

Ман умăмра — ман кĕр çĕклемĕ.

Ман çул малашĕ те тĕрек, —

Ман ывăл, — манăн кĕр илемĕ,

Манпа пĕрле ĕçе кĕрет...

Тен, çавăнпа кĕрхи çанталăк

Хаваслă?

Малалла

Тĕнче çаврăнать.

Тĕнче

пурнаслăхпа пăваслăхăн

татусăр тытăçăвĕнче

куçать, куçать пурнаслăхшăн,

малашлăхшăн куçать.

Тĕнче -

хăйĕнчен юлса пыма

пултараймасть, кӳлĕнсе, —

хăйĕнчен иртсе кайма

пултараймасăр, вирхĕнсе, —

хăйпе хăй кĕрешсе — пурнать,

сенкер тӳпе ытамĕнче

çынна пула вăй-халланать.

Мĕн ĕмĕртен ĕмĕтленсе

пуçланă ĕçĕ-хĕлĕнче

кĕретĕнех сăн-питленсе,

тумаллине тăвать тĕнче.

...сан çине пĕрре пăхсан —

П.Хусанкай

Туфлисен çемми майăн асфальтăн

сас тымарĕ тапать шаккаса —

урампа хĕр иртет ак васкавлăн,

çĕкленӳллĕн те çирĕп пусса.

Хура çӳç, йăрăс пӳ, шурă кофта,

çинçе пилĕк, тăп-тăп кăкăрсем —

килĕшӳллĕ студентка Янота,

тăранаймăн ăна тинкерсе:

питĕнче ик çӳхе çунат айĕн

хĕмленен ик сенкер хĕвеле

сар çу евĕр кĕç-вĕç шăратаймăн,

сӳнтереймĕн нихçан, ниепле:

вĕсем хирĕç хăюллăн пăхăççĕ,

тӳрлĕхпе, парăнмасăр çиçсе,

суяна витĕрех çунтараççĕ —

илĕртӳллĕ те вичкĕн вĕсем.

Вĕренме самана чĕннĕ сасă

илтĕнӳçĕн тулли кăмăлне,

сарлака шанчăкпа, ютшăнмасăр,

хĕр уçать институт алăкне.

Хушăран, тен, салхуллăн пуль вăл та,

хăшкăлать пуль пуçа çĕмĕрсех —

ăс хăвачĕ тупас пысăк çăлтăр

ӳкессе шутламасть пурпĕрех.

Малалла

Пролог