Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Мускав хулинчи «Чӑваш культурин обществи» обществӑлла организаци хутшӑннипе тата Василий Семенов ертсе пынипе «Чӑваш халӑхӗн историйӗпе чӗлхин ҫивӗч ыйтӑвӗсем» темӑпа ҫавра сӗтел иртнӗ.
Мероприяти вӑхӑтӗнче ЧПГӐИ ӑслӑлӑх сотрудикӗ Андрей Сараев «Пӗр саспалли кӑна» докладпа тухса калаҫнӑ. Вӑл авалхи чӑваш историйӗпе ҫӑлкуҫсем ҫителӗксӗр пулнӑ май тӗрӗс фактсене палӑртасси мӗнле йывӑр пулни ҫинчен каласа панӑ. Ӑсчах чӑвашсем пулса кайни ҫинчен шухӑшласа кӑларнӑ концепцисем мӗнле ҫуралнине кӑтартнӑ: вӗсенче тӗрӗс ӑслӑлӑх пӗлӗвӗпе пӗрлех авторсем шухӑшласа кайни пӗрлешсе каять.
Ку доклада хӗрӳ сӳтсе явнӑ.
Ҫавра сӗтел ӗҫне ҫавӑн пекех лингвист-чӑвашҫӑ, Раҫҫей ӑслӑлӑхсен академийӗн Чӗлхе пӗлӗвӗн институчӗн урал-алтай чӗлхисен пайӗн аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Александр Савельев хутшӑннӑ. Вӑл тӗрӗк чӗлхисен ҫемйинче чӑваш чӗлхин историйӗн тӗп тапхӑрӗсене ҫутӑ кӑтартнӑ, хунсен, аварсен, хасарсен тапхӑрӗсем ҫинче чарӑнса тӑнӑ.
Хӗрлӗ Чутай округӗнче «Аваллӑхсӑр малашлӑх ҫук» регионсем хушшинчи фестиваль иртнӗ. Вӑл республика ҫыннисене тата кӳршӗ регионсенчен килнӗ хӑнасене пӗрлештернӗ. Хӗрлӗ Чутайри вӑтам шкул тӑваттӑмӗш ҫул ӗнтӗ хӑй патне пухать.
Фестивале Чӑваш Республикин Вӗренӳ институчӗ тата Хӗрлӗ Чутайри вӑтам шкул пӗрле йӗркеленӗ.
Фестиваль программи сакӑр секцирен тӑнӑ:
1. «Халӑх хитре — йӑлипе»,
2. «Халӑх юрри-кӗвви — чунӑм уҫҫи»,
3. «Ай, ташлар-и ташшине…»,
4. «Халӑхсен туслӑхӗ — ҫӗршыв мӑнаҫлӑхӗ»,
5. «Халӑх йӑли — пурнӑҫ йӗрки»,
6. «Ҫӗр пин тӗрӗ ҫӗршывӗнче»,
7. «Туслӑх асамачӗ»
8. «Пирӗн ҫемьен юратнӑ наци апачӗ».
Фестиваль хӑнисен йышӗнче паллӑ телерадиожурналистсем, ҫыравҫӑсем, художниксем тата ыттисем пулнӑ. Хӑнасем культура еткерне упраса хӑварасси питӗ пӗлтерӗшлӗ пулнине палӑртнӑ. Чӑваш халӑх поэчӗ Раиса Сарпи фестивале чӑтӑмсӑррӑн кӗтнине пӗлтернӗ.
Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Слакпуҫ шкулӗнче ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ. Ӑна чӑваш чӗлхипе литература вӗрентекенӗсем валли йӗркеленӗ. Ку мероприятие Раҫҫей халӑхӗсен пӗрлӗхӗн ҫулталӑкне, ҫавӑн пекех Яков Ухсай ҫуралнӑранпа 115 ҫул ҫитнине халалланӑ.
Уяв хӑнасене саламланинчен пуҫланнӑ. Шкул ачисем сӑвӑсем каланӑ, юрӑсем юрланӑ, ташланӑ. Ҫакӑ пурне те хавхалантарнӑ.
Вӗрентекенсем хӑйсен ӑсталӑхне кӑтартнӑ, Ухсай сӑввисене вуланӑ. Чӑваш чӗлхипе культурине аталантарнӑшӑн вӗсене Ҫутӗҫ тытӑмӗн Хисеп хучӗсемпе чысланӑ.
Конференцире чӑваш чӗлхине вӗрентес ыйтусене сӳтсе явнӑ, Яков Ухсай пултарулӑхне тишкернӗ. Вӗрентекенсем пӗр-пӗрин опычӗпе паллашнӑ. Хушӑнакансем кун пек мероприятисем чӑваш халӑхӗн культура еткерлӗхне сыхласа хӑварма тата аталантарма пулӑшнине палӑртнӑ.
Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче Иркутскри Мӑшӑрлану керменӗнче 80 мӑшӑр ҫемье ҫавӑрнӑ. Вӗсенчен пӗрисем – Жигаловӑри София Бузикова тата Денис Шевченко. Каччӑпа хӗр Мӑшӑрлану керменне чӑваш наци тумӗпе килнӗ.
Иркутскри Мӑшӑрлану керменӗнче чӑваш туйӗ мӗнле иртнине кӑтартнӑ. Каччӑпа хӗрӗн ашшӗ-амӑшӗ ятарласа Жигаловӑран килнӗ. Хӗрӗн амӑшӗ Лилия Бабокина каланӑ тӑрӑх, ҫамрӑксем пӗрлешме шутласан туя мӗнле тӑвасси пирки иккӗленӳ пулман – чӑваш наци тумӗпе кӑна. Мӑшӑрлану керменне тӑванӗсем те чӑваш тумӗпе килнӗ.
Официаллӑ пай хыҫҫӑн чӑваш туйӗнчи йӑла-йӗркене кӑтартнӑ. «Чӑвашсен туй йӑли-йӗрки 2 уйӑх тӑсӑлать. Эпир паян ҫак илемлӗ йӑлан пӗр пайне кӑна туса кӑтартӑмӑр», — тенӗ ун чухне Иркутскри «Юлташ» чӑваш наци культура центрӗн председателӗ Вероника Тимофеева.
Красноармейскинчи тӗп вулавӑшра Пӗтӗм тӗнчери тӑван чӗлхе кунне халалласа «Тӑван чӗлхеҫӗм, янӑра!» темӑпа калаҫу ирттернӗ.
Унта хутшӑннӑ Трак шкулӗн 5-мӗш класӗнче вӗренекенсем (класс ертӳҫи - Ирина Федорова) Петӗр Хусанкайпа Юрий Сементер чӑваш халӑх поэчӗсен чӑваш чӗлхи ҫинчен калакан сӑввисемпе паллашнӑ.
«Хамӑн «Чун уҫҫи» сӑвӑ кӗнекинчи тӑван чӗлхе темипе ҫырнӑ сӑввӑма вуласа патӑм. Калаҫу-тӗлпулӑва Тӗп вулавӑш ӗҫченӗ Светлана Гурьева йӗркелесе пычӗ», — хыпарланӑ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче Красноармейскинчи шкулта ӗҫлекен Зинаида Михайлова.
Пирӗн республикӑра чӑваш тӗррин конкурсӗ иртӗ. Ӗҫсене Чӑваш тӗррин музейӗ чӳк уйӑхӗн 1-мӗшӗччен йышӑнӗ.
«Пурӑн, чӑваш тӗрри» ҫӗршыв шайӗнчи конкурса хутшӑнакансен пиҫиххи тӗрлемелле. Пултарулӑх ӑмӑртӑвне Раҫҫейри халӑхсен пӗрлӗхӗн ҫулталӑкӗпе ҫыхӑнтарас тенӗ.
«Туслӑх пиҫиххийӗ» номинацие хутшӑнакансем ытти халӑх пиҫиххине те тӗрлеме пултараҫҫӗ.
Пирӗн республикӑра Чӑваш музыкин XV фестивалӗ иртессине эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха. Вӑл Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗнче (халӗ ӑна «Атӑл Опера» теҫҫӗ) уҫӑлнӑ. Фестиваль программине Фёдор Васильевӑн «Шывармань» оперипе уҫнӑ.
Нарӑс уйӑхӗн 19-мӗшӗнче Григорий Хирпӳн «Нарспи» оперине кӑтартӗҫ, 27-мӗшӗнче — А. Галкинӑн «Аттила. Рождение легенды» балетне, 28-мӗшӗнче гала-концерта чӗнеҫҫӗ.
Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ «Чувашское народное творчество» (чӑв. Чӑваш халӑх пултарулӑхӗ) ярӑмпа «Свадебные песни средненизовых чувашей» ятлӑ пиллӗкмӗш том кун ҫути кӑтартни пирки пӗлтерет. Ӑна икӗ чӗлхепе — вырӑсла тата чӑвашла — хатӗрленӗ.
Кӗнекене пухса хатӗрлекенни, умсӑмахпа комментарисен авторӗ ‒ философи наукисен кандидачӗ, институтӑн филологи енӗпе ӗҫлекен ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Ольга Михайлова. Фольклор тексчӗсене те чӑвашларан вырӑсла вӑл хӑех куҫарнӑ.
Кӗнекене туй пуҫ юррисем, хӑйматлӑх юррисем, хӑйматлӑх арӑмӗн юррисем, мӑн кӗрӳ такмакӗ, каччӑ енчи туй арӑмӗсен юррисем, туй ачисен юррисем, хӗр йӗрри, хӗр ҫум юррисем, хӗр енчи туй арӑмӗсен юррисем, ҫӗнӗ хӑта юррисем кӗнӗ.
Питӗрте пурӑнакан чӑвашсем Сурхури уявне паллӑ тунӑ. Вӗсем ку мероприятие «Хамӑрӑн йӑла-йӗркене упратпӑр» проектпа килӗшӳллӗн йӗркеленӗ. Уява вырӑнти чӑвашсен наципе культура автономийӗн хастарӗсем, артистсем, ӳнерҫӗсем хутшӑннӑ.
Пухӑннисем Сурхури уявӗ пирки калаҫнӑ. Ирина Кондакова Сурхури сӑввисемпе паллаштарнӑ. Екатерина Павлова тата «Юрату» фольклор ансамблӗн солисчӗсем вара халӑх юррисемпе савӑнтарнӑ.
И.Н.Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн чӑваш тата вырӑс филологийӗпе журналистика факультечӗн студенчӗсем экзамена чӑваш наци тумӗпе килеҫҫӗ. Ку йӑлана вӗсем пилӗкмӗш ҫул ӗнтӗ тытса пыраҫҫӗ.
Студентсем вӗренме килсенех пӗлеҫҫӗ: семестр вӗҫӗнче вӗсен экзамена наци тумӗпе пымалла. Пурте ку шухӑша хапӑлласа йышӑнаҫҫӗ.
Студентсем хӑйсем ҫуралса ӳснӗ вырӑнти чӑваш наци тумне тӑхӑнма тӑрӑшаҫҫӗ. Кунсӑр пуҫне вӗҫем экзамен тӗлне хӑйсен ялӗнчи фольклора пухаҫҫӗ, унтан хатӗрленӗ материала хӳтӗлеҫҫӗ.
+18.3 °C