Ака уйӑхӗн 10-мӗшӗнче Муркаш тӑрӑхӗнчи Калайкасси шкулӗнче «Чӑваш ачи чӑвашах» 10-мӗш фестиваль иртӗ.
Чӑваш Республикин Вӗрену институчӗн ӗҫченӗ Анна Егорова пӗлтернӗ тӑрӑх, фестивале тӑватӑ енпе хутшӑнма май килӗ: «Вӗрентетпӗр чӑвашла» (чӑваш чӗлхи предметне вӗрентмен учительсем хутшӑнса чӑвашла уроксем кӑтартса парӗҫ); «Савӑнатӑп эп чӑваш пулнишӗн» (кӗҫӗн классенче вӗренекен ачасем чӑваш халӑхӗн пӗр-пӗр йӑлине кӑтартса парӗҫ); «Сар каччӑпа сарӑ хӗр» (7-9 классенче вӗренекен ачасем чӑваш халӑх историне, культурине, чӗлхине, йӑли-йӗркине пӗлнине ӑс-тӑн вӑййинче кӑтартӗҫ); «Тӑвалла пулсан та малалла» (чӑвашлӑх туйӑмне аталантаракан проекта вӗренӳ организацийӗн директорӗ (заведующийӗ) е унӑн ҫумӗ хӳтӗлӗ).
Ӗнер, пуш уйӑхӗн 27-мӗшӗнче, Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнчи Димитриев-залра «Чӑваш ача-пӑча фольклорне тӗпчессипе ҫыхӑннӑ ҫивӗч ыйтусем» ятпа ҫавра сӗтел иртнӗ. Ӑна В.Я. Канюков ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитнине халалланӑ.
Мероприятире Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗсем тухса калаҫнӑ. Ҫав шутра философи наукисен кандидачӗ Ольга Михайлова; истори наукисен кандидачӗсем Алексей Леонтьев, Надежда Ефремова-Ильина, Галина Ильина; Чӑваш патшалӑх педагогика университечӗн вырӑс тата чӑваш чӗлхи кафедрисен доценчӗ, филологи наукисен кандидачӗ Николай Осипов; Чӑваш патшалӑх университечӗн чӑваш филологийӗпе культурин кафедрин доценчӗ, филологи наукисен кандидачӗ Ирина Софронова пулнӑ.
Хӗвел модулӗсене туса кӑларакан «Хӗвел» тата «Хитре» чӑваш бренчӗ пӗрлехи коллекципе паллаштарнӑ. Мероприятие вӗсем Раҫҫейри халӑхсен пӗрлӗхне халалланӑ.
Коллекцие хальхи промышленноҫ йӑх тымартан уйрӑлса тӑманнине кӑтартмашкӑн йӗркеленӗ. Предприяти Чӑваш Енре вырнаҫнӑ, пуласлӑх валли продукци кӑларать, хавхаланӑва регионта илет.
Компани ячӗ пӗтӗм коллекци тӗпӗ пулса тӑнӑ. Принтсенче тӗнчене тата килӗшӗве кӑтартакан символсемпе, «пур тата пулатпӑр» паллӑсемпе усӑ курнӑ. «Хитре» этно-бренд дизайнерӗ хӑйне евӗр принтсем шухӑшласа кӑларнӑ.
Канаш округӗнче пурӑнакан Алексеевсем ылтӑн туйне хӑйне евӗр паллӑ тума шухӑшланӑ. Вӗсем ЗАГСа юбилярсен Хисеп кӗнекине алӑ пусма чӑваш тумӗ тӑхӑнса пынӑ.
Вӗсен шухӑшне ҫывӑх ҫыннисемпе тӑванӗсем те ырланӑ – хӑшӗ-пӗри ЗАГСа чӑваш тумӗпе пынӑ.
Владимир Ивановичпа Зоя Степановна виҫӗ ача ҫуратса ӳстернӗ: Сергей, Марина тата Татьяна. Халӗ вӗсем 6 мӑнукпа савӑнса пурӑнаҫҫӗ.
Сергей Иванович ПМК-541 предприятире ӗҫленӗ. Зоя Степановна вара Горький чукун ҫулӗ ҫумӗнчи ОРСра поварта тӑрӑшнӑ. Пӗр-пӗрне ӑнланса пурӑнаҫҫӗ вӗсем.
Шупашкарта тата республикӑри округсенче ака уйӑхӗн 20-26-мӗшӗсенче наци кухнин «Чӑваш апачӗ» гастрономи фестивалӗ иртӗ. Мероприятие ЧР Экономика аталанӑвӗн министерстви «Артель Гостеприимства» АНО пулӑшнипе йӗркелет.
Фестиваль вӑхӑтӗнче республикӑри заведенисенче наци апачӗсене тутанма май пулӗ. Шкул ачисем валли видеороликсен конкурсӗ иртӗ. Муниципалитетсенче вара пикниксем йӗркелӗҫ.
Тӗп пулӑм – поварсен, баристӑсен, экскурсоводсен професси тупӑшӑвӗ. Конкурссем ака уйӑхӗн 24-мӗшӗнче Шупашкарта иртӗҫ. Фестиваль Пысӑк Чӑваш Пикникӗпе, ӑсталӑх класӗсемпе, концертсемпе вӗҫленӗ. Ун чухне хӑнасемпе хула ҫыннисене «Амазония» паркра кӗтеҫҫӗ.
Удмурт Республикинчи Ижевск хулинче Раҫҫейри халӑхсен музыка инструменчӗсен фестивалӗ иртнӗ. Унта чӑваш тӑмрипе та паллаштарнӑ.
Фестивале Самар, Сарӑту, Свердловск облаҫӗсенчи, Чӑваш, Мари, Пушкӑрт, Тутар, Удмурт республикисенчи тата Ханты-Манси автономи округӗнчи ансамбльсем, музыка инструменчӗсем ӑсталакансем хутшӑннӑ.
Пирӗн республикӑран унта И.Н.Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн искусство факультечӗн халӑх инструменчӗсен оркестрӗ тата тӗрлӗ инструмент ӑсталакан Данила Данилов хутшӑннӑ. Пирӗн ентешсем фестивале пухӑннисене чӑваш культурипе паллаштарнӑ. Уяв хӑнисем чӑвашсен тӑмрине итлесе киленнӗ.
Чӑваш ҫыравҫисен кӗнекисем — библиотекӑна.
Кӗнеке парнелемелли тӗнчери куна тата Чӑваш Республикин Наци библиотекин 155 ҫулхи юбилейне паллӑ тунӑ май чӑваш ҫыравҫисем Кемӗр облаҫӗнчи Гурьевск муниципаллӑ округӗн библиотекисенче чӑвашла литература сахаллине пӗлнӗ. Унта, Чӑваш-Пай тата Сосновка ялӗсенче, йӑхташӑмӑрсем йышлӑ пурӑнаҫҫӗ, вӗсем тӑван чӗлхепе культурӑна пулас ӑрусем валли упраса хӑварма тӑрӑшаҫҫӗ.
Вырӑнти ҫынсем чӑваш ҫыравҫисен хайлавӗсемпе паллашма ӗмӗтленни ҫинчен Гурьевскри централизациленӗ библиотекӑсен системин директорӗ Марина Обухова Чӑваш Республикин Наци библиотекине пӗлтернӗ.
Ҫыравҫӑсемпе библиотекарьсем айккинче юлма пултарайман. Чӑваш Ен Наци библиотеки урлӑ Раҫҫей ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн Чӑваш Енри уйрӑмӗн пайташӗсем ентешсем валли кӗнекесем ярса панӑ. Ҫыравҫӑсем чӑвашла тата вырӑсла темиҫе ещӗк кӗнеке пухнӑ, вӗсенче халӑх шӑпи, унӑн историйӗ тата паянхи пурнӑҫӗ ҫинчен каласа параҫҫӗ.
Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Мускав хулинчи «Чӑваш культурин обществи» обществӑлла организаци хутшӑннипе тата Василий Семенов ертсе пынипе «Чӑваш халӑхӗн историйӗпе чӗлхин ҫивӗч ыйтӑвӗсем» темӑпа ҫавра сӗтел иртнӗ.
Мероприяти вӑхӑтӗнче ЧПГӐИ ӑслӑлӑх сотрудикӗ Андрей Сараев «Пӗр саспалли кӑна» докладпа тухса калаҫнӑ. Вӑл авалхи чӑваш историйӗпе ҫӑлкуҫсем ҫителӗксӗр пулнӑ май тӗрӗс фактсене палӑртасси мӗнле йывӑр пулни ҫинчен каласа панӑ. Ӑсчах чӑвашсем пулса кайни ҫинчен шухӑшласа кӑларнӑ концепцисем мӗнле ҫуралнине кӑтартнӑ: вӗсенче тӗрӗс ӑслӑлӑх пӗлӗвӗпе пӗрлех авторсем шухӑшласа кайни пӗрлешсе каять.
Ку доклада хӗрӳ сӳтсе явнӑ.
Ҫавра сӗтел ӗҫне ҫавӑн пекех лингвист-чӑвашҫӑ, Раҫҫей ӑслӑлӑхсен академийӗн Чӗлхе пӗлӗвӗн институчӗн урал-алтай чӗлхисен пайӗн аслӑ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ Александр Савельев хутшӑннӑ. Вӑл тӗрӗк чӗлхисен ҫемйинче чӑваш чӗлхин историйӗн тӗп тапхӑрӗсене ҫутӑ кӑтартнӑ, хунсен, аварсен, хасарсен тапхӑрӗсем ҫинче чарӑнса тӑнӑ.
Хӗрлӗ Чутай округӗнче «Аваллӑхсӑр малашлӑх ҫук» регионсем хушшинчи фестиваль иртнӗ. Вӑл республика ҫыннисене тата кӳршӗ регионсенчен килнӗ хӑнасене пӗрлештернӗ. Хӗрлӗ Чутайри вӑтам шкул тӑваттӑмӗш ҫул ӗнтӗ хӑй патне пухать.
Фестивале Чӑваш Республикин Вӗренӳ институчӗ тата Хӗрлӗ Чутайри вӑтам шкул пӗрле йӗркеленӗ.
Фестиваль программи сакӑр секцирен тӑнӑ:
1. «Халӑх хитре — йӑлипе»,
2. «Халӑх юрри-кӗвви — чунӑм уҫҫи»,
3. «Ай, ташлар-и ташшине…»,
4. «Халӑхсен туслӑхӗ — ҫӗршыв мӑнаҫлӑхӗ»,
5. «Халӑх йӑли — пурнӑҫ йӗрки»,
6. «Ҫӗр пин тӗрӗ ҫӗршывӗнче»,
7. «Туслӑх асамачӗ»
8. «Пирӗн ҫемьен юратнӑ наци апачӗ».
Фестиваль хӑнисен йышӗнче паллӑ телерадиожурналистсем, ҫыравҫӑсем, художниксем тата ыттисем пулнӑ. Хӑнасем культура еткерне упраса хӑварасси питӗ пӗлтерӗшлӗ пулнине палӑртнӑ. Чӑваш халӑх поэчӗ Раиса Сарпи фестивале чӑтӑмсӑррӑн кӗтнине пӗлтернӗ.
Нарӑс уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Слакпуҫ шкулӗнче ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртнӗ. Ӑна чӑваш чӗлхипе литература вӗрентекенӗсем валли йӗркеленӗ. Ку мероприятие Раҫҫей халӑхӗсен пӗрлӗхӗн ҫулталӑкне, ҫавӑн пекех Яков Ухсай ҫуралнӑранпа 115 ҫул ҫитнине халалланӑ.
Уяв хӑнасене саламланинчен пуҫланнӑ. Шкул ачисем сӑвӑсем каланӑ, юрӑсем юрланӑ, ташланӑ. Ҫакӑ пурне те хавхалантарнӑ.
Вӗрентекенсем хӑйсен ӑсталӑхне кӑтартнӑ, Ухсай сӑввисене вуланӑ. Чӑваш чӗлхипе культурине аталантарнӑшӑн вӗсене Ҫутӗҫ тытӑмӗн Хисеп хучӗсемпе чысланӑ.
Конференцире чӑваш чӗлхине вӗрентес ыйтусене сӳтсе явнӑ, Яков Ухсай пултарулӑхне тишкернӗ. Вӗрентекенсем пӗр-пӗрин опычӗпе паллашнӑ. Хушӑнакансем кун пек мероприятисем чӑваш халӑхӗн культура еткерлӗхне сыхласа хӑварма тата аталантарма пулӑшнине палӑртнӑ.
+10.3 °C