Ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗнче шкул ачисем чӑваш дневникӗпе усӑ курма пултарӗҫ. Ӑна «Чӑваш Ен» издательствӑпа полиграфи комплексӗнче пичетлесе кӑларнӑ.
Чӑваш дневникне Чӑваш Енӗн Экономика аталанӑвӗн министерстви тата Президент гранчӗсен фончӗ ырланипе, «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ пулӑшнипе кун ҫути кӑтартнӑ. Ку вӑл ҫутӗҫ проекчӗ шутланать.
Дневника икӗ чӗлхепе: чӑвашла тата вырӑсла — пичетленӗ. Дневник страницисенче чӑваш чӗлхипе, паллӑ ентешӗмӗрсемпе, паллӑ вырӑнсемпе, йӑла-йӗркепе, культура эткерлӗхӗпе кӗскен паллаштарнӑ.
Проект авторӗ — Анастасия Анохина.
Чӑваш Ен Элтеперӗ Олег Николаев калашле, тӑван ҫӗре юратасси хамӑр тымара, тӑван чӗлхене, историпе культурӑна хисепленинчен пуҫланать. Апла пулсан, чӑваш дневникӗ ку енӗпе пӗлтерӗшлӗ кӑларӑм тесе калама пулать. Ара, чӑх пӗчӗккӗн сӑхсах тӑранать теҫҫӗ мар-и?
Красноармейски тӑрӑхӗнчи Пӑрӑнтӑк ялӗ ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче ҫуралнӑ кунне паллӑ тунӑ. Кун пирки «Хыпар» издательство ҫурчӗн пабликӗнче хыпарланӑ. Унта пӗлтернӗ тӑрӑх, «уява ял ҫыннисем кӑна мар, хулара тӗпленнисем те, кӳршӗ ялсенче пурӑнакансем те йышлӑ пухӑннӑ».
Пӑрӑнтӑксене саламлама тӳре-шара, депутат тавраш пырса ҫитнӗ. Ҫав шутра Красноармейски тӑрӑхӗн пуҫлӑхӗ Павел Семенов, Красноармейски районӗнчи Депутатсен пухӑвӗн председателӗ Валерий Петров пулнӑ.
Ял кунне хатӗрленсе вырӑнти хастарсем урамсене илемлетсе капӑрлатнӑ. Сӑн ӳкерӗнмелли вырӑнсем те тунӑ. Ҫатан карта тытса ҫавӑрнӑ, ачасем валли каруҫҫел ӑсталанӑ, чуччу ҫакнӑ.
Ял уявӗнче пӑрӑнтӑксем туй йӑли-йӗркине тата салтака ӑсатнине кӑтартнӑ. Уява вӗҫлес умӗн вӑйӑ картине тӑнӑ.
Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗнче, Шупашкар хулинче, хӑйне евӗр экспозици вырӑн тупнӑ. Вӑл – Император фарфор савучӗ Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин проектне тӗпе хурса тунӑ чей сервизӗ.
Санкт-Петербургран илсе килнӗ комплектра чейник тата 14 чей курки шутланать. Вӗсенчен кашнине Атӑлҫи федераци округӗнчи регионсенчи эрешсемпе илемлетнӗ. Кӗскӗ эрешӗ уйрӑм вырӑн йышӑнать. Ӑна чейник ҫине ӳкернӗ, вӑл Атӑлҫи тӑрӑхӗнчи халӑхсен тӗрлӗ эрешне пӗрлештерет.
Сӑмах май, Император фарфор савучӗ унччен те Чӑваш наци музейӗ валли чӑваш эрешӗллӗ тата ытти регионсенчи орнаментсене ӳкернӗ чей куркисем туса кӑларнӑ. Халӗ коллекцире – хӑйне евӗр сервиз.
Чӑваш Енӗн премьер-министрӗ Сергей Артамонов ытти хайлавран уйрӑлса тӑракан хӑватлӑ юрӑ ҫырма ыйтнӑ. Кун пирки вӑл Раҫҫейӗн тӗрленӗ карттин музейӗнче чӑваш эстрада артисчӗсемпе тӗл пулсан каланӑ.
«Вӑл юрӑ пирӗн йӑх-несӗлӗмӗрсем патне тавӑртӑр: ҫемье, ял, хула, йӑх-несӗлӗмӗре асра тытни патне, — тенӗ вӑл. — Чӑваш халӑх поэчӗн Петӗр Хусанкайӑн питӗ тӗрӗс шухӑшлӑ йӗркесем пур: «Эпир пулнӑ, пур, пулатпӑр». «Ку сӑмахра пирӗнччен малтан пурӑннисене хисеплени, паян пуррисен пӗрлӗхӗ, ыран, пирӗн хыҫҫӑн, килекенсене шанни», – тенӗ Сергей Артамонов.
Проекта Августа Уляндина, Алексей Московский, «Глянец» ушкӑн, Алексей Шадриков, Егор Матвеевский, Маргарита Финогентова, Владимир Ашмарин, Элтияр Александров, Денис Павлов, Виталий Адюков, Ольга тата Анна Пегановсем, Вячеслав Дик, «Вирьял» ансамбль, «Приданое» фольк-ушкӑн тата ытти музыкант хутшӑнма пултарать.
Тинех тесе хакламалла пулӗ ку хыпар пирки. Чӑваш Енре сцена ҫине тухмалли чӑваш тумне епле хатӗрлемелли пирки меслетлӗх кӑларӑмӗ хатӗрленӗ.
Чӑвашсен йӑлана кӗнӗ тумтирӗнче вак-тӗвек ҫук. Унта кашни тӗрӗ-эрешӗн хӑйӗн пӗлтерӗшӗ.
Тум ҫӗлекен ӑстасем, ҫав шутра художник-модельерсем, паян нумайланса кайрӗҫ. Анчах пурте тӑван халӑхӑмӑрӑн йӑли-йӗркине пӗлсе ҫитереҫҫӗ-и-ха?
Чӑваш Ен Культура министерствинче пӗлтернӗ тӑрӑх, республика Элтеперӗ Олег Николаев хушнипе сцена тумӗ епле пулмалли пирки сӗнӳсен пуххине йӗркеленӗ. Ӑна хатӗрлеме Культура министерствин тата Республикӑн халӑх пултарулӑх ҫурчӗн специалисчӗсем хутшӑннӑ.
Сӗнӗве вокалпа хор, юрӑ, ташӑ, фольклор тата театр коллективӗсем, ача-пӑчапа ҫамрӑксен коллективӗсем валли хатӗрленӗ.
Утӑ уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Ӗренпур облаҫӗнчи Грачевка ялӗнче чӑваш культурин праҫникӗ «Уяв» иртнӗ. Унта Чӑваш Енри, Пушкӑртстанри, Ӗренпур облаҫӗнчи пултарулӑх ушкӑнӗсем хутшӑннӑ.
Артистсем сцена ҫинче чӑвашла юрӑсем шӑрантарнӑ. Мероприяти хаваслӑ та кӑсӑклӑ иртнӗ: йӗркелӳҫӗсем этнокартишсем хатӗрленӗ, куравсем, ӑсталӑх класӗсем, спорт ӑмӑртӑвӗсем ирттернӗ. Ҫавӑн пекех наци апат-ҫимӗҫне тутанса пӑхма май пулнӑ, ҫавӑнтах чӑваш сувенирӗсене сутнӑ.
«Уява» Чӑваш Республикинчен Вӑрнар округӗнчи пултарулӑх ушкӑнӗ кайнӑ.
Йӗпреҫри уҫӑ пӗлӗт айӗнчи этнографи музейӗнче «Сарӑ пике» фестиваль иртнӗ. Унта Йӗпреҫ, Ҫӗрпӳ, Вӑрнар, Ҫӗмӗрле округӗсенчи хастар хӗрарӑмсем пуҫтарӑннӑ. Мускавпа Тутарстанри хӑнасем те пырса ҫитнӗ. Хисеплӗ хӑнасем хушшинче Йӗпреҫ тӑрӑхӗн пуҫлӑхӗ Игорь Семёнов тата Чӑваш Енӗн Патшалӑх Канашӗн депутачӗ Роман Алексеев та пырса ҫитнӗ.
«Сарӑ пике» фестиваль ят панӑ улах каҫӗ тӑван халӑх йӑх-несӗл историйӗпе кӑсӑкланакан, ӑна упраса хӑварассишӗн тӑрӑшакан пӗр шухӑшлӑ ҫынсене пухать. Мероприятие кӑҫалхипе виҫҫӗмӗш хут йӗркеленӗ.
Кашни ҫыннӑнах пурнӑҫрине аса илмелли пур. Ват ҫыннӑн вӑл уйрӑмах нумай тупӑнать. Пурӑнса ирттерни ҫын асӗнче ӗмӗрӗпех пырать ҫав. Вӑхӑт иртнӗҫемӗн пулни-иртни, курни-калаҫни, пӗлни-хутшӑнни шупкаланать те якалать. Асран пачах тухса ҫухални те пулать. Анчах нихҫан та манӑҫми самантсем, пулӑмсем, вырӑнсем, сӑнсем пуҫра купаланса тӑраҫҫӗ. Этем ӗмӗрӗн ҫутӑ хӗвелӗ каҫ енне сулӑнсан вӗсем татах йӑлтӑртатма пуҫлаҫҫӗ те чӗррӗн пекех курӑнаҫҫӗ.
Ҫакна сиснӗ Яткар мӑнукӑм кӗлетрен мана пӗр ҫӗклем тачка типтер йӑтса килсе пачӗ. Экспедицисенче пухӑннӑ 21 кунҫырав кӗнеки! Ку евӗр хамӑн харкам дневниксем хулари хваттерте икҫӗртен те ытла выртаҫҫӗ. Кусем урӑхла — студентсен «Ҫилҫунат» отрячӗсемпе тӗрлӗ ҫулсенче ҫул ҫӳренӗ чухне йышпа ҫырса пынисем. Пӗрисене экскурсисенче палӑртса пынӑ, теприсене халӑх сӑмахлӑхне пухма кайсан отрядӑн пӗтӗмӗшле дневникӗ пек тултарнӑ. (Вӗсенчен лайӑхрах 4-5-шне — Анатолий Смолин, Валерий Туркай, Ульха Эльмен, Александр Магарин, Петр Мулюков тата ытти палӑрнӑ ҫилҫунатҫӑсем ҫырнисене — Олег Цыпленков мӑшӑрне архив валлиех парса янӑччӗ).
«Раҫҫей чӑваш пики» конкурс ҫӗнтерӳҫи ята Муркаш пики Мария Кириллова тивӗҫнӗ. Конкурса нумаях пулмасть Тутарстанри Сиктӗрмери «Сӑвар» этнокомплексра ирттернӗ.
Халӑх тетелӗнчи «Муркаш сасси» пабликра пӗлтернӗ тӑрӑх, Мария кӑҫал Муркаш шкулӗнчен кӗмӗл медальпе вӗренсе тухнӑ, вӑл учитель профессине алла илме ӗмӗтленет. Пике Муркашри ӳнер шкулӗнче вӗреннӗ май музыка инструменчӗсемпе калама вӗреннӗ, хитре ташлать тата юрлать.
Конкурс вӑхӑтӗнче Мария Муркаш тӑрӑхӗпе паллаштарнӑ, кӗскен хӑйӗн пирки сӑвӑлласа каласа панӑ. Пултарулӑх конкурсне Ҫуткӳлпе ҫыхӑнтарнӑ.
Конкурса хатӗрленме пикене Муркаш муниципалитет округӗн депутатсен пухӑвӗн председателӗ Александр Давыдов, Муркаш муниципалитет округӗн администрацийӗн культура тата архив ӗҫӗсен пайӗн пуҫлӑхӗ Любовь Рыжкова чылай пулӑшнӑ.
Чӑваш Енре «Тӑван тӑрӑхӑн чӗрӗ историйӗ» проект пурнӑҫа кӗрет. Ӑна шухӑшласа кӑлараканни тата пурнӑҫа кӗртекенни — Чӑваш наци музейӗ. Республика шайӗнчи ҫав проекта ҫӗртме уйӑхӗн 1-мӗшӗнче ӗҫлеттерсе янӑ.
Музейра ӗҫлекенсем шухӑшланӑ тӑрӑх, клубсенче, вулавӑшсенче, шкулти музейсенче авалхи чӑн-чӑн пуянлӑх самай упранать. Унсӑр пуҫне тата уйрӑм ҫынсен килӗсенче ун пекки мӗн чухлӗ!
Проект авторӗсем ҫав пуянлӑха музей хатӗрӗн официаллӑ статусне парасшӑн, пӗрлехи реестрта ҫырса хурасшӑн тата турист маршрутне кӗртесшӗн.
Ҫӗнӗ проект пирки тӗплӗнрех пӗлес тесен проектӑн чат-ботне vk.cc/cZDjmj ҫырса яма пулать. Унтах сӑнӳкерчӗксене тата хаклӑ япалан адресне кӑтартнӑ тӗрӗс адреса та ярса памалла.
+7.3 °C