Хальхи вӑхӑтра нумай чӑваш ялӗнче ачасем мӗн пӗчӗкрен вырӑсла калаҫса ӳсеҫҫӗ. Уншӑн вӗсем айӑплӑ мар-ха: ывал-хӗрне аслисем, ашшӗ-амӑшӗ, ют чӗлхепе калаҫтарать.
Патӑрьел районӗнчи Пӑлапуҫ Пашьел ялӗнче вара вырӑсла калаҫакан ҫемьесем хальлӗхе пӗр-иккӗрен ытла мар-мӗн.
Пӑлапуҫ Пашьел шкулӗнче 37 ҫул ӗҫлекен Светлана Никитина «Хыпар» издательство ҫуртне ҫапларах каласа кӑтартнӑ: «Пирӗн ялти ҫынсем — тӗп хуларан аякран пурӑннипе-ши — вырӑсланман-ха. Пӗр-икӗ ҫемьере килте вырӑсла калаҫаҫҫӗ, ыттисем — чӑвашла».
Чӑваш чӗлхи вӗрентекен калашле, «килте пӗр-пӗринпе вырӑсла хутшӑнма тытӑнни — пысӑк чӑрмав, мӗншӗн тесен ачан ӑс-тӑнӗ, тавра курӑмӗ чи малтан ҫемьере аталанать. Ҫапла майпа ӑруран ӑрӑва куҫакан чӗлхе татӑлать».
Шупашкар хулинче ӗнер, каҫхи пилӗк сехет ҫитеспе, икӗ ача самокатпа машина урапи айне лекнӗ.
Арҫын ачапа хӗрача пӗр самокат ҫине тӑрса урам тӑрӑх вӗҫтерсе пынӑ. Инкек Кӑкшӑм урамӗнчи 11-мӗш ҫурт патӗнчи картишӗнче пулса иртнӗ.
Пӑтӑрмах сӑлтавне ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсем палӑртӗҫ-ха. Ҫуртсен картишӗнче машинӑсен те хӑвӑртлӑха чакармалла-ха, тепӗр тесен ачи-пӑчи те питӗ тимсӗр.
«Haval M6» автомобиль рулӗ умӗнче 57 ҫулти водитель пулнӑ. 11 ҫулти арҫын ача самокат рулӗ умӗнче пулнӑ, унпа пӗрле 16 ҫулти хӗрача тӑрса пынӑ.
Инкеке ҫакланнӑ хыҫҫӑн суранланнӑскерсене пульницӑна ӑсатнӑ. Ачасем ҫине пырса кӗнӗ машина водителӗ инкек вӑхӑтӗнче урах пулнӑ.
Халӗ ку пӑтӑрмаха йӗрке хуралҫисем малалла тӗпчеҫҫӗ.
Канашра «Помощь тем, кто нуждается» (чӑв. Пулӑшу кирлисене ал парар) ятпа ыркӑмӑллӑх акцийӗ иртнӗ.
Ыркӑмӑллӑх акцийӗ вӑхӑтӗнче нумай ачаллӑ ҫемьесем ачасем валли шкул ҫипуҫӗ тӳлевсӗр илме пултарнӑ.
«Пире кун пек пулӑшнӑшӑн чунтан тав тӑватпӑр. Ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗ валли япала туянма укҫа нумай кирлӗ. Кунта вара шкул ҫипуҫне тӳлевсӗр илме май килчӗ. Уншӑн эпӗ питӗ савӑнтӑм», — хавхаланса калаҫнӑ виҫӗ ача амӑшӗ, Анна ятлӑ хӗрарӑм.
Вырӑнти социаллӑ центрта кун пек ыркӑмӑллӑх акцине ҫулсерен ирттерни пирки пӗлтереҫҫӗ. Сӑмах май каласан, ытти тӑрӑхри социаллӑ центрсем те ун пеккине йӗркелеҫҫӗ. Уҫӑ кӑмӑллӑ усламҫӑсем пулӑшнипе нумай ачаллӑ ҫемьесен хыснине перекетлеме май килет. Акцие йывӑр лару-тӑрури ытти ҫемье те хутшӑнма пултарать.
Чӑваш Енре суд шкул ачи валли 1 миллион тенкӗ шыраса илме йышӑннӑ.
Пӑтӑрмах кӑҫалхи нарӑс уйӑхӗн 18-мӗшӗнче пулса иртнӗ.
16 ҫулти хӗрача физкультура урокӗнче йӗлтӗрпе ярӑннӑ. Ҫав вӑхӑтра шкула апат-ҫимӗҫ турттарса пынӑ ГАЗель хыҫалалла чакарнӑ чух хӗрачана таптаса кайнӑ. Пӗрре ҫеҫ те мар, малалла кайнӑ чух тепре каҫса кайнӑ.
Инкек Вӑрмарти Е.Г. Егоров ячӗллӗ вӑтам шкулта пулса иртнӗ.
53 ҫулти водителе суд айӑплӑ тесе йышӑннӑ. Ҫын сывлӑхне йывӑр сиен кӳнӗшӗн ҫулталӑк ҫурӑлӑха ирӗкрен хӑтарма йышӑннӑ.
Хӗрачана хӳтӗлесе прокуратура суда тухнӑ. Вӑл хӗрача вӗренекен шкултан тата ГАЗель водителӗ ӗҫленӗ организацирен 1 миллион тенкӗ шыраса илме ыйтнӑ. Суд прокуратура тавӑҫне тивӗҫтерме йышӑннӑ.
Ачасене эмелсен йӑлтӑркка хучӗсем илӗртеҫҫӗ. Аслисем тимлӗ пулманни инкек патне илсе ҫитерме пултарать. Ҫавӑн пек пулса тухнӑ 2 ҫулти хӗрачапа.
Вӑл аслашшӗпе асламӑшӗн (е кукашшӗпе кукамӑшӗн) эмелӗсене сӗтел ҫинче асӑрханӑ та ӑна канфет вырӑнне йышӑнса ҫӑтса янӑ. Эмелсем юн пусӑмӗнчен пулнӑ.
Хӗрарӑм пушӑ эмелсене курсан тӳрех васкавлӑ медпулӑшу чӗннӗ. Тухтӑрсен бригади вырӑна ҫитсен ачан хырӑмлӑхне ҫуса кӑларнӑ та ӑна пульницӑна илсе ҫитернӗ. Унта вара токсикологсем, реаниматологсем, педиатрсем тата неврологсем хӑйсен ӗҫӗсене пурнӑҫланӑ.
Республикӑри ача-пӑча клиника пульници пӗлтернӗ тӑрӑх, ҫулталӑк пуҫланнӑранпа вӗсем патне наркӑмӑшланнӑ 100 ытла ачана илсе ҫитернӗ. Сӑмах май, унта ачасене токсикологи пулӑшӑвӗ паракан центр талӑкӗпех ӗҫлет. Кун пекки республикӑра – пӗртен пӗрре.
Ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗнче шкул ачисем чӑваш дневникӗпе усӑ курма пултарӗҫ. Ӑна «Чӑваш Ен» издательствӑпа полиграфи комплексӗнче пичетлесе кӑларнӑ.
Чӑваш дневникне Чӑваш Енӗн Экономика аталанӑвӗн министерстви тата Президент гранчӗсен фончӗ ырланипе, «Воскресение» ыркӑмӑллӑх фончӗ пулӑшнипе кун ҫути кӑтартнӑ. Ку вӑл ҫутӗҫ проекчӗ шутланать.
Дневника икӗ чӗлхепе: чӑвашла тата вырӑсла — пичетленӗ. Дневник страницисенче чӑваш чӗлхипе, паллӑ ентешӗмӗрсемпе, паллӑ вырӑнсемпе, йӑла-йӗркепе, культура эткерлӗхӗпе кӗскен паллаштарнӑ.
Проект авторӗ — Анастасия Анохина.
Чӑваш Ен Элтеперӗ Олег Николаев калашле, тӑван ҫӗре юратасси хамӑр тымара, тӑван чӗлхене, историпе культурӑна хисепленинчен пуҫланать. Апла пулсан, чӑваш дневникӗ ку енӗпе пӗлтерӗшлӗ кӑларӑм тесе калама пулать. Ара, чӑх пӗчӗккӗн сӑхсах тӑранать теҫҫӗ мар-и?
Сӗнтӗрвӑрринче пурӑнакан хӗрарӑм пӗр каҫхине виҫӗ ачине лартса ҫула тухнӑ. Анчах кунта сӑмах ачасен каҫпа ҫывӑрмалли пирки ҫеҫ те мар.
Автомобиле чӗртсе ҫула тухнӑ хӗрарӑм ӳсӗр пулнӑ, ура ҫинче аран тӑнӑ. «Лада Гранта» автомобиле, юрать-ха, йӗрке хуралҫисем асӑрханӑ. Патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсем машинӑна чарнӑ.
Руль умӗнче ларакан хӗрарӑм питӗ ӳсӗр пулнӑ, ура ҫинче аран тӑнӑ. Салонта унӑн виҫӗ ачи (вӗсем ҫулталӑкран пуҫласа пилӗк ҫул таран) ларса пынӑ. Вӗсене амӑшӗ хӑрушсӑрлӑх пиҫиххипе те ҫыхман.
Машинӑна штрафстоянкӑна илсе кайнӑ, ачасене — тӑванӗсем патне.
Унччен ҫемье профилактика органӗсенче шутра тӑман. Те лешсем ӗҫлесе ҫитереймен, те хӗрарӑм унччен эрех тавраш ҫӑвара та ярса курман?..
Вӑрмарти Г.Е.Егоров ячӗллӗ шкулта хывӑнса тӑхӑнмалли пӳлӗмре 11 ҫулти икӗ ача тантӑшне хӗненӗ.
Ку пӗлтӗрхи чӳк уйӑхӗн 21-мӗшӗнче пулнӑ. Хӗрача пушмак тӑхӑннӑ чухне «вӗсен вырӑнне» ларнӑ иккен. Куншӑн ҫав икӗ ача ӑна хӗнесе пӗтернӗ.
Кӑмӑл-сипет тӗлӗшӗнчен сиен кӳнӗшӗ тесе район прокуратури суда ҫак ачасен ашшӗ-амӑшӗнчен 50-шар пин тенкӗ шыраса илме тавӑҫ тӑратнӑ. Суд ӑна тивӗҫтернӗ, анчах компенсаци виҫине 8 пин таран чакарнӑ.
Ашшӗ-амӑшне ачисене тивӗҫлӗ воспитани паман тесе административлӑ майпа та явап тыттарнӑ.
Красноармейски шкулӗнче агротехнологи класӗ уҫӑлнӑ. Вӑл шкул ачисене хальхи ял хуҫалӑхӗпе паллашма тата аграри отраслӗнчи малашлӑха курма май парӗ.
Агротехнологи класне 14-18 ҫулсенчи 160 ача ҫӳрӗ. Унӑн тӗп тӗллевӗ – шӑпӑрлансене аграри профессийӗсемпе кӑсӑклантарасси тата пулас специалистсене хатӗрлесси.
Проект «Апат-ҫимӗҫ хӑрушсӑрлӑхӗн технологи тивӗҫтерӗвӗ» наци проекчӗпе килӗшӳллӗн пурнӑҫланать. «Таябинка» агрофирма, «Красное Сормово» тата «Волит» фирмӑсем ҫак проекта ырласа унта хутшӑннӑ.
Сӑмах май, хальи вӑхӑтра регионта 137 агролаборатори, 52 агрокласс тата 7 агротехнологи класӗ ӗҫлеҫҫӗ. Ҫавӑн пекех аграри колледжӗ тата Чӑваш патшалӑх аграри университечӗ ял хуҫалӑхӗ валли специалистсене хатӗрлеҫҫӗ.
Шупашкарти Хӗрлӗ тӳремре тӗлӗнмелле пӑтӑрмах пулса иртнӗ. Унта ачасем тетте-машинӑпа ярӑнма кӑмӑллаҫҫӗ. Кун пек транспорта проката илме пулать.
Хӗрлӗ тӳремре час-час пулакансем каланӑ тӑрӑх, машина рулӗ умне ачасемпе пӗрле аслисем те кӗрсе лараҫҫӗ, вӗсем пӗчченшерӗн те ярӑнаҫҫӗ.
Нумаях пулмасть ҫавӑн пек пӗр машина тӗреклӗ арҫын ҫине пырса кӗнӗ. Инкекре арҫын хытах аманнӑ, унӑн ура хуҫӑлнӑ. Инкек вырӑнне васкавлӑ пулӑшу тухтӑрӗсене тата патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсене чӗнсе илнӗ.
Тӗрӗссипе каласан, унта электросамокатпа ярӑнма юрамасть иккен, анчах ача машинисене вара проката илсе ярӑнса ҫӳреме чармаҫҫӗ. Халӑх ҫуран уҫӑлса ҫӳреме юратакан илемлӗ вырӑнта каҫсерен ҫын уйрӑмах йышлӑ.
+3.3 °C