Муркаш районӗнчи «Путене» ача пахчинче «От сердца к сердцу: материнское слово в игре» (чӑв. Чӗререн чере патне: анне сӑмахӗ вӑйӑрӑ) пултарулӑх мастерскойне пуҫтарӑннӑ. Шкул ҫулне ҫитменнисемпе ӗҫлекенсем унта «Тӑван чӗлхе – анне чӗлхи» республика шайӗнчи проекта пурнӑҫа кӗртесси пирки пуҫ ватнӑ.
Аслисем шухӑшланӑ тӑрӑх, ача-пӑчана чӑваш чӗлхипе тата фольклорпа вӑйӑ урлӑ палалштарма май пур. Мӗн тӑвас тетӗн, халӗ ялсенче те ачи-пӑчине вырӑсла калаҫтарма тапранса кайрӗҫ те чӑвашла вӗрентесси пирки ирӗксӗрех чӑвашла манман воспитательсемпе чӑваш чӗлхи учителӗсен пуҫ ватма тивет тесси ҫеҫ юлать.
Хӑнасене ӑшшӑн кӗтсе илнӗ май «Путенери» шӑпӑрлансем юрласа та кӑтартнӑ, халӑх инструменчӗсемпе вылянӑ, чӑвашла ташланӑ.
Шупашкарта пӗр машина икӗ ачана чутах таптаса кайман. Пӑтӑрмах Коммуналлӑ слобода урамӗнче пулса иртнӗ. Ҫав самант тепӗр водителӗн авторегистраторӗ ҫине лекнӗ.
«Аутлендер» автомобиль 12-мӗш шкул патӗнче светофорӑн симӗс ҫутипе каҫакан икӗ ача ҫине чутах пырса кӗмен. Кроссовер светофорӑн хӗрлӗ ҫутине пӑхӑнмасӑр малалла вӗҫтернӗ. Темле майпа вӑл тормоза пусса ӗлкӗрнӗ — машина ачасем ҫине пырса кӗрсе каяйман.
Видеорегистратор «Mitsubishi Outlander» автомобиль ҫул хӗресленнӗ вырӑнта светофорӑн хӗрле ҫутине пӑхмасӑрах каҫса кайма тӑни курӑнать. Ҫав вӑхӑтра ачасем светофорӑн симӗҫ ҫутипе ним пулман пек ҫул урлӑ каҫнӑ.
Ку ачасем кипкепе ҫуралнӑ тесси ҫеҫ юлать. Ахальлӗн чипер ҫӗртех шар курма пулать.
Комсомольски округӗнчи «Кӗтне» спорт шкулне «Земство тренерӗ» программӑпа килӗшӳллӗн ҫамрӑк тренер ӗҫлеме килнӗ. Евгений Павлов пулас чемпионсене воспитани пама пуҫланӑ ӗнтӗ.
Хӑй вӑл 10 ҫулта чухне спортпа кӑсӑкланма пуҫланӑ. Кайран Евгений Олимп резервӗсен Шупашкарти училищинче ӑсталӑхне туптанӑ. Унӑн опытлӑ наставниксем пулнӑ: Владимир Романов тата Денис Егоров.
Профильлӗ пӗлӗве Евгений Павлов Н.В. Никольский ячӗллӗ педагогика колледжӗнче илнӗ. Диплом илсен вӑл пурнӑҫне тӑван тӑрӑхӗпе, унти спорт аталанӑвӗпе ҫыхӑнтарма шухӑшланӑ. Ҫапла «земство тренерӗ» пулса тӑнӑ.
Евгений Павлов Каҫал тӑрӑхӗнчи ачасене ирӗклӗ кӗрешӳ ӑсталӑхне вӗрентет. Пулас спортсменсемпе вӑл ӑмӑртусене тухса ҫӳрет. «Пӗрремӗш кӑтартусем питӗ савӑнтараҫҫӗ», – тет ҫамрӑк тренер.
Шупашкар хулинче ачапа ҫыхӑннӑ тепӗр пӑтӑрмах пулнӑ. 5 ҫулти арҫын ача самокатпа ярӑнса кӑнтӑр-анӑҫ районӗнчен Президент бульварне пӗчченех ҫитнӗ.
Самокатне йӑтса вӑл ҫул урлӑ каҫма тӑнӑ. Ҫак ачана курсан пӗр водитель чарӑннӑ. Хайхи арҫын унпа калаҫма хӑтланнӑ, анчах лешӗ хӑйӗн пирки нимӗн те калайман. Вӑл полицейскисене чӗннӗ. Вырӑна ҫул ҫитмен ачасемпе ӗҫлекен комисси ӗҫченӗсем ҫитнӗ. Вӗсем ҫийӗнчех ача кӑнтӑр-анӑҫ районӗнче пурӑнакан нумай ачаллӑ ҫемьерен пулнине палӑртнӑ.
Амӑшӗ каланӑ тӑрӑх, вӑл ывӑлӗ ҫухалнине сиснӗ, анчах сехӗрленсе ӳкмен, ӑна хӑй тӗллӗн шырама пуҫланӑ. Хӗрарӑм тӗлӗшпе административлӑ протокол ҫырнӑ.
Аса илтерер: нумаях пулмасть 4 ҫулти арҫын ача амашӗ лавккана кӗрсен самокатпа Чапаев скверӗнчен «Ача-пӑча тӗнчи» чарӑнӑва ҫитнӗ.
Шупашкар хулинчи полицейскисем ҫухалса кайнӑ 4 ҫулти ачана тупнӑ.
Ӗҫ-пуҫ ҫапларах пулса иртнӗ. Амӑшӗ самокатпа ярӑнакан 4 ҫулти ывӑлне Чапаев скверӗ ҫывӑхӗнче хӑварса лавккана кӗнӗ. Унтан тухнӑ та – ача ҫук. Ӑна хӑй тӗллӗн шыраса тупма хӑтланнӑ – усси пулман.
Телее, хӗрарӑм ҫывӑхра Патшалӑх автоинспекцийӗн инспекторӗсем тӑнине асӑрханӑ та вӗсенчен пулӑшу ыйтнӑ. Полицейскисем нарядсене кун пирки пӗлтернӗ. Кӗҫех арҫын ачана «Ача-пӑча тӗнчи» общество транспорчӗн чарӑнӑвӗ патӗнче тупнӑ.
Ачан ашшӗ полицейскисене пулӑшнӑшӑн чунран тав тунӑ.
Шупашкар хулинче пулса иртнӗ пӑтӑрмах ку. 4 ҫулти арҫын ача пысӑк чупа-чупс ҫӑтса ярсан амӑшӗ хӑраса ӳкнипе ҫывӑхри пульницӑна чупса кӗнӗ.
Ку Шупашкарти Чӑваш Республикинчи Шалти ӗҫсен министерствин поликлиникинчен инҫех мар пулса иртнӗ. Арҫын ача пысӑк чупа-чупс ӗмсе пынӑ. Ӑнсӑртаран вӑл ӑна ҫӑтса янӑ, патакки аллинчех юлнӑ. Амӑшӗн хӑранипе сехри хӑпнӑ.
Поликлиникӑри тухтӑрсем амӑшне те, ывӑлне те лӑплантарнӑ, кайран хирургпа канашланӑ хыҫҫӑн васкавлӑ медпулӑшу чӗннӗ. Унти тухтӑрсем ачан сывлӑхне тӗрӗсленӗ, йӗркеллех тесе киле янӑ.
Шупашкар округӗнче пурӑнакан Геннадий Алексеев ял ачисем валли футбол клубӗ йӗркеленӗ. Ун пирки «Чӑваш Ен» патшалӑх телерадиокомпанийӗн журналисчӗсем сюжет ӳкернӗ.
Геннадий Алексеев Ҫатракасси ялӗнче ҫуралса ӳснӗ. Вӑл ача чухне тренер патӗнче ӑсталӑх туптама ӗмӗтленнӗ. Анчах ялта, паллах, ун чухне ун пек специалист пулман. Аякка ҫӳреме вара унӑн май килмен.
Геннадий ача чухнехи ӗмӗтне пурнӑҫланӑ. Хулара чылай ҫул пурӑннӑ хыҫҫӑн вӑл яла таврӑннӑ та ачасемпе тренировкӑсем ирттерме тытӑннӑ.
Геннадий Алексеев ҫурт-йӗр сутассипе ӗҫлет. Спорт уншӑн питӗ пӗлтерӗшлӗ, пурнӑҫ йӗрки тесен те юрать. Ҫӑмӑл атлетикӑпа та, триатлонпа та кӑсӑкланать.
Халӗ ун патӗнче 6 ялти ачасем тренировкӑна ҫӳреҫҫҫӗ. Палӑртса хӑварар: унӑн тренировкисем тӳлевсӗрех иртеҫҫӗ.
Авӑн уйӑхӗн 26-мӗшӗнче каҫхине Карачура патӗнче дежурствӑра тӑракан ҫул-йӗр инспекторӗ патне пӑшӑрханса ӳкнӗ арҫын чупса пынӑ та салонра унӑн ывӑлӗ аптӑранине пӗлтернӗ: 7 ҫулти ачан тӑрук чӗри тӗлӗнчен ыратма тытӑннӑ. Вӑл йывӑррӑн сывланӑ, тӑн ҫухатма тытӑннӑ.
Инспекторсем пӗр тӑхтамасӑр ачапа амӑшне хӑйсен патруль машинине лартнӑ та часрах Ача-пӑча республика пульницине илсе ҫитернӗ.
Юрать-ха, халӗ арҫын ача сывалса пырать. Амӑшӗ вара ҫав инспекторсем патне тав тума пынӑ, вӗсене хут турӑшсем парнеленӗ.
Ҫӗнӗ Шупашкарта пурӑнакан яш гаражра вилнӗ.
Ача унта мопед юсама кайнӑ. Ҫавӑн чухне вӑл тӗтӗм-сӗрӗмпе наркӑмӑшланнӑ тесе шухӑшлаҫҫӗ.
Ҫав ача пӗр каҫхине «Ольдеевский» гараж кооперативӗнче техникӑпа аппаланнӑ чухне хӑйне япӑх туйма пуҫланӑ. Инкек вырӑнне васкавлӑ пулӑшу паракан тухтӑрсем ҫийӗнчех пырса ҫитнӗ иккен, анчах вӗсем яша ҫӑлса хӑварайман.
Гаражра ытти ҫамрӑк та пулнӑ. Тухтӑрсене вӗсем чӗнсе илнӗ курӑнать.
Вырӑна пырса ҫитнӗ тухтӑрсем ачан пурнӑҫне ҫӑлса хӑварайман.
Халӗ инкек сӑлтавне специалистсем палӑртӗҫ. Вӗсем малтанласа шухӑшланӑ тӑрӑх, гаражра мопед юсанӑ чухне яш бензин пӑсӗпе е мопед кӑларакан сӗрӗмпе наркӑмӑшланма пултарнӑ. Пакунлисем ку ӗҫе халӗ малалла тӗпчеҫҫӗ.
Ӗнер, авӑн уйӑхӗн 22-мӗшӗнче, Чӑваш Енри ачасем паллӑ чӑваш ҫыравҫипе тӗл пулнӑ.
«В краю 100 тысяч песен» (чӑв. 100 пин юрӑ тӗнчинче) тура ҫырӑннӑ ачасем авӑн уйӑхӗн 21-22-мӗшӗсенче «Ясна» этнокомплексра пулнӑ. Вӗсем Юхма Мишши чӑваш халӑх писателӗ патӗнче пулнӑ. Чӑваш Енри писательсен союзӗнчи тӗлпулура ачасем Юхма Мишшин музейӗпе паллашнӑ, унӑн кӗнекисене туяннӑ.
Альбина Юрату сӑвӑҫ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ тӑрӑх, ачасем шурсухала нумай ыйту панӑ. Вӗсем ҫыравҫӑн пултарулӑхӗпе те, кунҫулӗпе те кӑсӑкланса паллашнӑ. Юхма Мишши 350 ытла кӗнеке пичетлесе кӑларнӑ, 100 ытла юрӑ валли сӑвӑ ҫырнӑ.
Калем ӑстипе тӗл пулни ачасен асӗнче чылайлӑха юласса шанать Альбина Юрату.
+4.3 °C