Авӑн уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Шупашкар тӑрӑхӗнчи Томакасси ялӗнче чӑваш халӑх юрри-кӗввин фестивалӗ иртнӗ. Ӑна чӑваш фольклорне пухнӑ Гаврил Федорова халалланӑ.
Округри фольклор фестивальне вӑйӑ картине тӑнинчен пуҫланӑ. Унта уява пынӑ мӗнпур коллектив хутшӑннӑ.
Унтан вӗсем хӑйсен пултарулӑхӗпе паллаштарнӑ, чылайӑшӗ Гаврилов Фёдоров репертуарӗнчи хайлавсене янӑратнӑ.
2029 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 5-мӗшӗнче СССР лётчик-космонавчӗ, икӗ хут Совет Союзӗн Геройӗ, авиацин генерал-майорӗ ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитӗ.
Ҫав куна республикӑра анлӑн та тивӗҫлипе уявлама хатӗрленеҫҫӗ. Ҫавна май паян, авӑн уйӑхӗн 5-мӗшӗнче, республика Элтеперӗ Олег Николаев ятарлӑ йышӑнӑва алӑ пуснӑ. Унта 2029 ҫулта тӗрлӗ мероприяти туса ирттересси ҫинчен каланӑ, ун валли мероприятисен планне хатӗрлеме хушнӑ.
Шупашкар районӗнчи Ишлейри вилӗмсӗр ҫулӑм чӗртнӗ. Ҫулӑма Шупашкарти Ҫар мухтавӗн монуменчӗнчен илсе пынӑ.
Вӑрҫӑра пуҫ хунисене асӑнса Ишлейра 1985 ҫултах палӑк уҫнӑ. Унта виҫӗ салтак кӳлепине вырнаҫтарнӑ, ик айккипе вӑрҫӑра вилнисемпе хыпарсӑр ҫухалнисен ячӗсене ҫырса хунӑ.
Халӗ монумент патне газ илсе ҫитернӗ. Ҫапла вара пирӗн республикӑра вилӗмсӗр ҫулӑм 14 вырӑнта ҫунать.
Пӑрачкавра та Вилӗмсӗр ҫулӑм ҫунма пуҫланӑ. Ӑна Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑҫинче пуҫ хунисене асра тытса лартнӑ мемориалта авӑн уйӑхӗн 23-мӗшӗнче чӗртнӗ.
Вӑрҫа ҫав тӑрӑхри 8 519 ҫын тухса кайнӑ, 5 230-шӗ каялла таврӑнайман.
Мемориала 1967 ҫултах уҫнӑ. Ӑна газификацилеме халӗ 83 метр тӑршшӗ газ пӑрӑхӗ хунӑ.
Вилӗмсӗр ҫулӑм пирӗн республикӑра ҫапла вара 13 ҫӗрте ҫунать: Шупашкарти «Ҫӗнтерӳ» мемориал паркӗнче тата 1-мӗш масар ҫинчи тӑванла вил тӑпри ҫинче, Канашра, Кӳкеҫре, Ҫӗрпӳре, Патӑрьелте, Красноармейскинче, Шӑмӑршӑра, Етӗрнере, Куславкка районӗнче уҫнӑ Сӑр чиккине чавнисене асра тытса уҫна мемориалта, Шупашкар районӗнчи Урай Макаҫра.
Чӑваш патшалӑх ҫамрӑксен театрӗн артисчӗсем хӑйсен унчченхи ӗҫтешӗсене асра тытаҫҫӗ.
Нумаях пулмасть вӗсем РСФСР культура тава тивӗҫле ӗҫченӗ Зоя Ярдыковӑна асра тытса вырнаҫтарнӑ асӑну хӑми умӗнче пуҫ тайма пуҫтарӑннӑ. Унсӑр пуҫне вӗсем Иосиф Дмитриев (Трер) вил тӑпри ҫине ҫитсе килнӗ.
Асӑннӑ икӗ ӑста та театр ӳнерӗнче тарӑн йӗр хӑварнӑ. Артистсем вӗсене аса илсе нумай ӑшӑ сӑмах каланӑ.
Чӑваш чӗлхин пултаруллӑ тӗпчевҫи тата ӑста вӗрентекенӗ, халӑх ӗҫӗн хастарӗ Василий Алексеевич Андреев ҫак уйӑхра утмӑл пиллӗк тултармаллаччӗ. Анчах синкерлӗ шӑпа ӑна ҫак ӳсӗме ҫитме памарӗ. 2002 ҫулта, 41-ре чухнех, унӑн канӑҫсӑр чӗри тапма чарӑнчӗ. Хавас, уҫӑ кӑмӑллӑ, вӑйпитти ӗҫтешӗмӗр кӗтмен-туман ҫӗртен ку тӗнчерен кайрӗ...
Василий Андреев 1960 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче Канаш районӗнчи Ешкилт ялӗнче ҫуралнӑ. Шуркасси вӑтам шкулӗ хыҫҫӑн Чӑваш патшалӑх университечӗн историпе филологи факультетӗнче тата Ленинград (хальхи – Санкт-Петербург) университечӗн Хӗвелтухӑҫ факультетӗнче пӗлӳ илнӗ.
Кайран Хӗвелтухӑҫ факультетӗнчех аспирантурӑра вӗренме пуҫланӑ. Тӗрӗк филологийӗ кафедрин пуҫлӑхӗ С.Н. Иванов профессор унӑн ӑслӑлӑх ертӳҫи пулнӑ. Тӗпчев теми – чӑваш чӗлхинчи вӗҫленӳ категорийӗ. Василий Алексеевич тӑван чӗлхери падежсене ҫӗнӗлле хаклать, вӗсен семантикӑпа синтаксис енӗсене шайлаштарать, халиччен никам та асӑрхаман килӗшӳсене палӑртать.
Аспирантурӑра вӗреннӗ чухнех ҫамрӑк тӗпчевҫӗ Пӗтӗм тӗнчери алтаистика конференцийӗн (ПИАКӑн) Ташкентра иртнӗ сессине хутшӑнчӗ, «Чӑваш тата финн-угр чӗлхисенчи абессив (ҫуклӑх падежӗ)» темӑпа тухса калаҫрӗ.
Шупашкарӑмӑр кӳлмекӗ чӑннипех те илемлӗ. Унта курса ҫӳремелли-паллашмалли чылай. Ҫавӑн пек вырӑнсенчен пӗри — Истори тӳремӗ. Унта ҫавра тенкелсемпе кантак витринӑлла сӗтелсем пур. Унта Чӑваш Енен историйӗпе ҫыхӑннӑ артефактсемпе паллашма пулать.
Анчах Шупашкара нумаях пулмасть килнӗ хӑна, РСФСР Верховнӑй Совечӗн депутачӗ (1990–1993 ҫҫ.) ҫын, эксперт, консультант Валерий Михайлов, йӑнӑш асӑрханӑ. Андриян Николаев космонавта халалланӑ экспозицире ентешӗмӗр уҫлӑха пӗрремӗш хут хӑпарсан орбитӑра 18 талӑк ирттернӗ тесе ҫырса хунӑ. Тӗрӗссипе вара — 4 кун. Иккӗмӗш хутӗнче вӑл 17 талӑк та 16 сехет те 59 минут пулнӑ.
Паян, ҫӗртме уйӑхӗн 27-мӗшӗнче, 15 сехетре Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнче «ВӐХӐТ. КИНО. ПУРӐНӐҪ» тематика каҫне йыхравлаҫҫӗ.
Вулавӑш ӗҫчене Антонина Андреева халӑх тетелӗнче пӗлтернӗ тӑрӑх, Чӑваш автономи облаҫне йӗркелесе яраканӗсенчен пӗрин, Ҫеҫпӗл Мишши, пурнӑҫӗ ҫинчен ӳкернӗ «Ҫеҫпӗл» илемлӗ фильм ӳкернӗренпе 55 ҫул пулать.
Тематика каҫне пяан ирттерме палӑртни ахальтен мар. Паян — Ҫеҫпӗл рольне калӑпланӑ Иосиф Дмитриев-Трер ҫуралнӑ кун.
Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх ҫамрӑксен театрӗ тӗрӗк халӑхӗсен пӗтӗм тӗнчери «Науруз» фестивалӗнчен таврӑннӑ. Унта вӑл Марина Карягина пьесипе лартнӑ «Ҫӗн Кун Ачи» спектакльпе хушӑннӑ. Фестиваль Хусанта иртнӗ.
Спектакль умӗн иртнӗ пресс-конференцире театр директорӗ Ольга Иванова тата Борис Манджиев режиссёр спектакле епле хатӗрлени ҫинчен каласа кӑтартнӑ. «22 ҫул ҫеҫ пурӑнса ҫавӑн чухле ӗҫ туса хӑварма пултарнӑ ҫын чухлӗ эпир хамӑр ӗмӗрте тӑваймӑпӑр. Чӑваш Ен ун пек ҫын пуррипе мӑнаҫланать. Спектакль урлӑ манӑн ҫамрӑк кураканран 25 ҫулта вӑл тӑван ҫӗршывшӑн хӑйӗн ҫине ҫавӑн чухлӗ яваплӑх илме тата уншӑн пурнӑҫне пама пултарассине ыйтас килчӗ», — каласа кӑтартнӑ рассказал Борис Наминович.
Тӗрӗк халӑхӗсен XVII «Науруз» пӗтӗм тӗнчери фестивалӗн ҫӗнтерӳҫисене ҫӗртме уйӑхӗн 22-мӗшӗнче палӑртӗҫ тата чыслӗҫ.
Ӗнер, ҫу уйӑхӗн 27-мӗшӗнче чӑваш литературин классикӗ Константин Иванов ҫуралнӑранпа 135 ҫул ҫитрӗ.
Унӑн несӗлӗсем Канаш тӑрӑхӗнчи Пайкилт ялӗнчен тухнӑ. Ҫавна май унта ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче асӑну хӑми уҫнӑ. Кун пирки Ольга Туркай радиожурналист халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ.
«Республикӑри профессионаллӑ писательсен Союзӗ тата ял халӑхӗ тӑрӑшнипе (чӑваш халӑх поэчӗ Светлана Асамат ҫине тӑнипе) кунта Асӑну хӑми уҫрӗҫ. Шупашкартан чӑваш халӑх писателӗ, Союз ертӳҫи С. Л. Павлов, чӑваш халӑх поэчӗсем С. В. Асаматпа Р. В. Сарпи, Халӑхсем хушшинчи Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ преми лауреачӗсем О. М. Цыпленковпа О. Н. Туркай хутшӑнтӑмӑр», — хыпарланӑ Ольга Туркай.
+17.9 °C