Юпа уйӑхӗн 14-мӗшӗнче Шупашкарти Константин Иванов ячӗллӗ Литература музейӗнче Алексей Афанасьев ҫыравҫӑ /1925–1985/ ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитнине халалланӑ литературӑпа музыка уявӗ иртнӗ.
Вулавӑшӑн халӑх тетелӗнчи пабликӗнче хыпарланӑ тӑрӑх, ҫыравҫӑ Тутарстанри Потап-Тӑмпӑрлӑ чӑваш ялӗнче ҫуралса ӳснӗ. Вырӑсла, удмуртла, тутарла лайӑх пӗлнӗ, ҫамрӑк чухне шкул ачисене удмурт чӗлхине вӗрентнӗ.
Мероприятие Литература музейӗн наука ӗҫченӗ Галина Еливанова ертсе пынӑ. Вӑлах пухӑннисене ҫыравҫӑн пурнӑҫӗпе тата пултарулӑхӗпе кӗскен паллаштарнӑ.
Мероприятие писательсемпе журналистсем, юрӑҫсем, Алексей Андрияновичӑн тӑванӗсем пуҫтарӑннӑ. Ҫыравҫӑн хӗрӗ Лира Белякова ашшӗне ӑшӑ сӑмахсемпе аса илнӗ.
Юпа уйӑхӗн 14-мӗшӗнче, 15 сехетре, Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнче «Чувашский тезаурус. Рождение легенды» (чӑв. Чӑваш тезарусӗ. Легенда ҫурални) курав уҫӑлассне эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха.
Мероприятие Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗн филлоги енӗпе тӑрӑшакан ӗҫченӗсем, «Н.И. Ашмарин – корифей чувашской филологии» кӗнеке авторӗсем Э.Е. Лебедев, В.Г. Родионов, И.П. Лукина, ҫавӑн пекех вӗрентӳ, культура ӗҫченӗҫем, краеведсем хутшӑннӑ.
Паян, юпа уйӑхӗн 10-мӗшӗнче, Михаил Юрьев (Нямань) ҫуралнӑранпа 115 ҫул ҫитнӗ. Вӑл — писатель, поэт, драматург, литература критикӗ, библиограф, журналист, тӑлмачӑ, СССР журналистсен союзӗн членӗ, Чӑваш АССР тава тивӗҫӗ культура ӗҫченӗ.
Михаил Иванович Етӗрне уесӗнчи Ҫирӗклӗ ялӗнче (халӗ вӑл Красноармейски тӑрӑхне кӗрет) ҫуралнӑ.
Ҫамрӑклах «Хатӗр пул» журналӑн яваплӑ секретарӗ пулса тӑрӑшма тытӑннӑ. 1941 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна «Чӑваш коммуни» хаҫатӑн тӗп редакторӗн ҫумӗ пулма шаннӑ, анчах вӑрҫӑ пуҫлансан ӑна унта илсе кайнӑ. Унтан таврӑнсан та хаҫатра тата пичетпе ҫыхӑннӑ ӗҫре тӑрӑшнӑ.
Комосмольски районӗнчи «Кӗтне» ентешлӗх Каҫал тӑрӑхӗнче ҫуралнӑ сумлӑ ентешне, Куҫма Турхана, асра тытать. Вӑл Комсомольски тӑрӑхӗнчи Вӑрманхӗрри Чурачӑк ялӗнче ҫуралнӑ.
Паллӑ писатель тата прозаик ҫуралнӑранпа кӑҫалхи юпа уйӑхӗн 8-мӗшӗнче 110 ҫул ҫитнӗ. Ҫав ятпа ентешӗсем вилтӑприне йӗркене кӗртнӗ: тайӑлнӑ палӑка тӳрлетнӗ, саспаллисене сӑрланӑ, тӑпри ҫине никӗс хурса бетон плита сарнӑ. Писатель Карачурари 3-мӗш масар ҫинче ӗмӗрлӗх канӑҫне тупнӑ. Кун пирки Чӑваш Ен патшалӑх телерадикомпанийӗн журналисчӗ Алексей Енейкин телесюжетра пӗлтернӗ.
Куҫма Турханӑн «Сӗве Атӑла юхса кӗрет» романне пӗлмен чӑваш та ҫук пулӗ.
Елчӗкре Афалек Энтепе ( Олег Фёдорович Андреев) сӑвӑҫӑн асӑну каҫӗ иртнӗ. Вӑл пурӑннӑ пулсан 75 ҫул тултаратчӗ иккен. Мероприятие Елчӗкри вулавӑшра ирттернӗ.
«Пиртен пилӗк ҫул каялла уйрӑлса кайнӑ поэтӑн ячӗ, шел пулин те, республикипе янраса тӑракан ят мар: ӑна нумайӑшӗ пӗлмеҫҫӗ ҫав... Анчах вӑл питӗ ҫепӗҫ лирик, пултаруллӑ сӑвӑҫӑн чӗлхи илемлӗ. Вулама сӗнетӗп», — тесе ӑшшӑн хыпарланӑ мероприятире пулса курнӑ Марина Карягина халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче.
Афалек Энтепе вӗрентекен пулнӑ май Аслӑ Пӑла Тимеш вӑтам шкулӗнче хими, Энтепере нимӗҫ чӗлхипе чӑваш литератури вӗрентнӗ. Шкул директорӗнче те ӗҫленӗ, комсомолта та тимленӗ, парти райкомӗн секретарӗ те пулнӑ. Сӑвӑҫ чунӗллӗскер вара чунне ҫав енӗпе уҫнӑ.
Ӗнер, юпа уйӑхӗн 6-мӗшӗнче, Шупашкарта «XXIV Петровские чтения» (чӑв. XXIV Петров вулавӗсем) пӗтӗм Раҫҫейри ӑслӑлахпа практика конференцийӗ иртнӗ.
Ку форума Чӑваш наци музейӗ 2001 ҫултанпа ирттерет. Унта музей сферинчи ҫивӗч ыйтусене музей ӗҫченӗсем ӑсчахсемпе тата педагогсемпе пӗрле сӳтсе яваҫҫӗ.
Конференцие Чӑваш наци музейӗн пӗрремӗш директорне Михаил Петров-Тинехпие асра тытса ят панӑ.
Кӑҫалхи форума Тӑван ҫӗршывӑн хӳтӗлевҫин ҫулталӑкне, Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑрҫинче ҫӗнтернӗренпе 80 ҫул ҫитнине тата Чӑваш Енри Ҫар мухтавӗн музейӗ 25 ҫул тултарнине халалланӑ.
Кӑҫал паллӑ тюрколог, 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарне пухса хатӗрленӗ, СССР Наука академийӗн член-корреспонденчӗ Николай Ашмарин ҫуралнӑранпа 155 ҫул ҫитет. Ҫавна май Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗ «Корифей чувашской филологии» онлайн-ивкторина ирттерет.
Николай Ашмарин чӑваш халӑхӗн культурипе вӗрентӗвне нумай тӳпе хывнӑ. Мускаври тухӑҫ чӗлхесен институтӗнче вӗреннӗ. Вӑл чӑваш чӗлхине нумай тӗпченӗ, унтан вӑл 17 томлӑ чӑваш чӗлхи словарьне пухса хатӗрленӗ. Вӑл кӑларӑм чӗлхе пӗлӗвӗнче питех те пӗлтерӗшлӗ.
Пирӗн республикӑра купсасен пурнӑҫӗпе паллаштаракан кӗнеке пичетленсе тухнӑ. Вӑл «История купечества Чувашии» ятлӑ.
Юпа уйӑхӗн 2-мӗшӗнче, 14 сехетре, ҫав кӑларӑма Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗнче хӑтлама пуҫтарӑнӗҫ. Унта ӑслӑлӑх, вӗрентӳ, культура тата ӳнер ӗҫченӗсем пырса ҫитмелле.
Чӑваш Енри купсасен паллӑ династийӗсен йышӗнче Астраханцевсем, Ефремовсем, Волчковсем, Забродинсем, Таланцевсем тата ыттисем пур. Вӗсем культурӑпа экономика аталанӑвне нумай тӳпе хывнӑ. Апла пулин те купсасен историне хальччен тарӑннӑн та тӗплӗн тӗпчемен иккен.
Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗ пӗлтӗр чӑннипех те сумлӑ фестиваль пуҫарса ячӗ. Ӑна СССР халӑх артистне Вера Кузьминана халалланӑ. Аса илтерер: унӑн ячӗ — «Чӗкеҫ».
Асӑннӑ ятпа театрта хӑй вӑхӑтӗнче Борис Чиндыков пьеси тӑрӑх ҫавӑн ятлӑ моноспектакль лартнӑччӗ. Ӑна драматург ятарласа Вера Кузьмина валли тесе ҫырнӑ.
Кӑҫал, чӳк уйӑхӗнче, Наци театрӗсен халӑхсем хушшинчи «Чӗкеҫ» фестиваль иккӗмӗш хут иртӗ. Чӳк уйӑхӗн 12-мӗшӗнче сцена ҫине Калмӑк Республикинчи Б. Басангов ячӗллӗ наци драма театрӗ тухӗ.
Паян Иван Мучи актер, писатель-сатирик ҫуралнӑранпа 130 ҫул ҫитнӗ. Кун пирки Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче аса илтерет.
«Иван Мучи – Иван Илларионов ҫыравҫӑн хушма ячӗ. Пурнӑҫ ҫулӗ вӑрӑмах пулман унӑн. Апла пулин те ячӗ-сумӗ халӑхра, республика пичетӗнче лайӑх ҫирӗпленсе юлнӑ.
Граждан вӑрҫи хыҫҫӑн вӑл Хусанти пӗрремӗш чӑваш театрӗнче артист пулса ӗҫленӗ. 1922 ҫулта театрпа пӗрле Шупашкара куҫса килнӗ. Пӗр вӑхӑт «Канаш» хаҫат редакцийӗнче вӑй хунӑ. И.Мучи чӑвашсен сатира журналне, «Капкӑна», пуҫласа яраканӗ», — аса илтернӗ хыпарта.
+3.3 °C