Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

(В.Бараев–Сĕркке поэта 100 çул çитнине халалласа)

Виçпӳртрен сахал мар тухнă

Пултаруллă ĕçченсем.

Çакăнтах ăсне те пухнă

Ырă, сăпай хресченсем.

Ак, Бараев, пур çыравçă,

Тĕнчипех ăна паллаç.

«Пулман вăл нихçан хăравçă», —

Ун пирки çапла калаç.

Шур хута нумай хуратнă,

Пирĕн Тимĕр шав çырса.

Калав хыççăн сăв çуратнă,

Ĕлкĕр çеç çырса пырса.

Шухăшне, шел, вăрçă татнă,

Хĕрхенмен Бараева.

Вут-хĕмне сахал мар сапнă,

Тăшман хамăр çĕршыва.

Виçпӳрт çынни паттăр пулнă,

Хӳтĕлет Сталинграда.

Ыр ячĕ кунта ун юлнă,

Янăрĕ ĕмĕр тата.

Мрамор хăма çинче вулĕç

Ун ятне Сталинградра.

Владимир Бараев! — курĕç

Ун сăнне те палăкра.

Çĕршыва вăл питĕ савнă,

Ывăлне вĕри чунтан.

Арăсланшăн сăвă хывнă,

Никам çук хакли унтан.

Хайлавсем ун питĕ сумлă,

Вуланаç паян кунччен.

Сăнарсем пирĕнпе çумлă,

Пурăнаç çĕршер çулччен.

Халь унран тĕслĕх илеççĕ,

Малалла

Антун мучи виç-тăватă çухрăмри хула пасарĕнче çур пăт хур мамăкĕпе çур пăт пăта туяннă, унтан ялалла çул тытнă. Çул çинче вăл лаштăрах ĕшенсе çитнĕ.

— Эх-хе-хех! — çурăмĕ çинчи мамăкпа пăта хутаççисене çĕр çине хурса тарăннăн хашлатнă мучи. — Пĕр пăт çĕклейми пултăм та... Ватăлтăм çав, ватăлтăм... Э, тепĕр тесен, килте маттур мăнукăмсем пур чухне мĕн кулянса тăмалли?

Антун мучи мамăк хутаççипе пăта хутаççине çул аяккинерех илсе хунă та ялнелле утнă. Килĕ патне çывхарнă чухне ăна хирĕç мăнукĕсем пĕрин хыççăн тепри чупа-чупа тухнă:

— Асатте килчĕ! Асатте килчĕ!

— Килтĕм те çав, чĕкеçĕмсем, анчах пасарта туяннă япаласене киле йăтса çитереймерĕм-çке, — тенĕ Антун мучи тăххăрти Павăлпа вуннăри Ивана пĕремĕк парса.

— Йывăр япаласем туянтăн-им, асатте? Ма хамăра пĕрле илсе каймарăн?

— Çук, ачамсем, ытла йывăр япаласемех мар. Çур пăт мамăкпа çур пăт пăта кăна туянтăм. Çăмăл ачасем пулса йăтса килĕр-ха çавсене. Хутаçсем çил арманĕ патĕнчен инçех те мар, çул хĕрринче, сылтăм енче лараççĕ.

Аслашшĕ кăтартса янă вырăна Павăлпа Иван часах пырса çитнĕ.

Малалла

Çĕршыва тĕссем çине ан пайлăр,

Çитĕ пĕр-пĕрне тӳпелесе…

Пурăнар-и çĕр çинче сăпайлă

Тĕнчене чунпа илемлетсе.

Вучахра çеç çунтăр вут хĕлхемĕ.

Хирĕçӳ кăварĕ алхассан,

Никама та ун сăнни хĕрхенмĕ

Сар куна пĕр шелсĕр шуйхатсан.

Ыррине ăна — ĕçпе туптаççĕ,

Çилармань лартмаççĕ сăмахпа.

Ыр çынсем-и? Килĕшӳ тупаççĕ

Вут чĕртме çĕкленнĕ ухмахпа.

Тĕлĕнетĕп эп паян, çынсемĕр!

Чан çапатăп, итлĕр чун сасси.

Эп сĕнни çынсем патне çитсемĕр:

Телейпе çеç çиçтĕр пуласси.

Ман çĕршывăн тĕсĕ çутăран, —

Çук, çĕнеймĕ Сар куна тăхлан!

Çĕршывăмăр сарлака та аслă, теççĕ.

Вĕç-хĕрсĕр сĕм вăрмансемпе хирсем.

Пĕчĕкренех ăша илсе ӳсеççĕ

Çапла вĕрентнине ачамăрсем.

Чăнах, Çĕршывăм аслă — килĕшетĕп.

Çитекенни çук анлăш-урлăшпе.

Аш кăнтăра, сив çурçĕре çитетĕп —

Çакна туятăп эп чун-чĕремпе.

Ăçтан сăмахĕ тухнă? Халь пĕлеймĕн:

Çуралнă енпелен тăван кĕтес

Этемшĕн «пĕчĕккĕ çĕршыв» кăна-мĕн.

Апла вăл Çĕршывран мĕскер кĕтес?!

Тăван Çĕршыв пĕрре кăна. Ан манăр!

Çук пысăкки, çук пĕчĕкки унта.

Эппин ялан хисеплĕ, çумлă пултăр

Çуралнă, ӳснĕ ен пурнăçунта.

Чĕремпе мĕскер тăвас-ха ман,

Ырату кăна унта пулсан?

Тупаймастăп эпĕ канăçа,

Йывăр терт-нуша иртет хăçан?

Асилетĕп савăк пурнăçа.

Каçсерен куратăп тĕлĕксем.

Кайăк пек çунатлă сăввăмсем —

Чунăмра çуралнă йĕркесем —

Тек килеççĕ ман пата вĕçсе,

Чĕремри ыратăва сирсе.

Халь çакна хыватăп эп ăша:

Тарăху, синкерлĕх, терт-нуша.

Манăçа тухса иртсе каять,

Çутă тĕттĕме улăштарать.

Юрату вара хĕвел пекех

Пурăнма вăй парĕ ĕмĕрех.

Сулмаклă утăмпа сухаçă

Кăвак çутлах тухать хире.

Васкавлăн сирĕлет çу каçĕ,

Васкавлăн çухалать тĕтре.

Хутлам-хутлам уçса вуланăн

Хура тăпра кĕнекине

Ĕçлет çĕрпе вăл пĕр тăванлăн,

Курса тăран çуталнине.

Ăна поэт тесен те юрĕ,

Мĕн-ма тесен ик эрнерен

Калча хĕвелĕ партитура

Пулса шăтать çав пĕрчĕрен.

Пĕр пĕрчĕрен тухать пин пĕрчĕ,

Вара, кĕрхи кунсем çитсен,

Ӳссе ларать çĕн тырă сăрчĕ

Чи аслă мул пекех хитрен.

Тавтапуçах сана, сухаçă,

Сăпайлă пурнăçушăн тав.

Садра çĕн юрăсем юхаççĕ,

Кӳреççĕ сан ятна мухтав.

Ирхине Павлик вутă çурма шутларĕ. Апат çикеленĕ хыççăн вăл картишне тухрĕ. Лаштра юман çинче юлашки çулçăсем темрен вăтаннă, çĕр çине майĕпен татăла-татăла ӳкеççĕ.

— Ха, паян самаях сивĕ иккен, — терĕ Павлик. — Вунă градус та пулать пулĕ.

Унтан пӳрте кĕчĕ те хулăн пиншак тăхăнса тухрĕ. Алăк çумĕнчи градусник куçĕ тĕлне лексен вăл шкала çине пăхрĕ.

— Хм, — мăкăртатать ача хăй тĕллĕн. — Ку градусник пирĕн, ахăртнех, юсавлă мар пулĕ. Çанталăкĕ ав кӳлленчĕксене пăрпа витнĕ, вăл пур виçĕ градус кăна кăтартать.

Павлик сулмаклă пурттине ярса тытрĕ те каскасемпе кĕрмешме тытăнчĕ. Вăл часах ăшша пиçрĕ, çавăнпа ун çийĕнчи хулăн пиншакне хывса пăрахма тиврĕ.

— Фу-у! — терĕ йĕпенме ĕлкĕрнĕ çамкине çаннипе шăлса. — Çанталăк ăшăтма тытăнчĕ курăнать. Анчахрах мĕнлерехчĕ... Халĕ пĕр 10 градус ăшă та пулать пулĕ.

Еçлесен-ĕçлесен Павлик çӳхе пиншакне те хывса хучĕ:

— Вăт çанталăк паян! Хĕвелĕ-мĕнĕ те курăнмасть, анчах самаях ăшă. Халĕ, тем тесен те, çирĕм градусран кая мар.

Çурмалли вутта Павлик çурса пĕтерчĕ-пĕтерчех. Пӳрте кĕнĕ чухне вăл каллех градусник çине пăхса илчĕ,

Малалла

Аслă Улăп тетпĕр халĕ

Иван Яковлев Сана.

Ăслă çын вăл тесе калĕ

Пур чăваш ялан Сана.

Çыртăн пирĕншĕн çырулăх,

Парнелерĕн Эс букварь.

Пурте кирлĕ: ăс вăл — пурлăх,

Шкул та уçрăн Эс вăр–вар.

Вĕренме те, ĕçлеме те

Эс вĕрентрĕн чăваша.

Хамăр ята çĕклеме те

Çул кăтартрăн йăваша.

Эс хушаттăн упрамашкăн

Пур çĕрте те туслăха.

Пĕр-пĕрне шав пулăшмашкăн

Эс сĕнеттĕн халăха.

Халална Санне вулатпăр

Юратса эпир чунтан.

Пĕтĕм сунăвна упратпăр

Ним те çук хакли унтан.

Халь Турра та ĕненетпĕр,

Эсĕ панă халалпа.

Вĕренме ĕмĕтленетĕр

Пурте хамăр кăмăлпа.

Вырăс халăхне итлетпĕр,

Пурăнатпăр юратса.

Килĕшсе пĕрле ĕçлетпĕр,

Ырă тĕслĕх кăтартса.

Чĕлхене те пăрахмастпăр:

Вĕренетпĕр тăрăшса.

Çемьене сыхă усратпăр,

Кун кунлатпăр савăнса.

Пĕр-пĕринпе эпир сапăр,

Çӳреместпĕр чашкăрса.

Малалла

Сана эп халалланă пин-пин юрă,

Пĕрремĕш юрату!

Шутланă: эсĕ маншăн пулăн Турă...

Çук, пултăн ырату.

Чăваш,

Сана эп халаллатăп çак сăвва.

Ан пул йăваш,

Ан ман çуралнă çĕршывна.

Ĕнен Турра,

Ĕнен чăваш хастарлăхне,

Эсех вара

Çутатăн ун пуласлăхне.

Ĕçле, тавлаш,

Шыра ыйту çине хурав.

Эс, хурăнташ,

Хăвар ачу валли хайлав.

Ваттисене

Ан ман эс нихăçан.

Вĕеен çут ăсĕпе

Пуласлăхшăн эс усă кур ялан.

Чăваш ачи,

Пĕр тан ут кӳршĕ ачипе.

Чăваш сасси

Янратăр пĕтĕм тĕнчипе!