Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хам хама кĕтсе илетĕп

Тупăк умĕнче:

Мĕн тери хитреччĕ эпĕ!..

Кур та — юл тĕнче!

Çук, ӳпке-сапка таврашĕ

Юлмĕ ман хыçран:

Эп пуçланă пурнăç маршĕ

Тăсăлать ыран.

Ал çупсах мана ăсатĕç

Уйăх леш енне:

Хăпăтса хăварăп — ят çеç —

Теприне чĕнме.

Çакăнтан...

тепĕртак¹

çӳлерех

хăпарса

сăнасам:

Хуравсем

вĕлерми

Ыйтупа

кĕрешсе

йăлăхсан

Çĕнтерӳ

калемне

сĕтĕрсе

çапăçу

хирĕнчен

Салтакла,

лаплатса

утакан

Ритăмсен²

ретĕнче

Пурнăçпа

хăйранса

çивĕчленнĕ

Сăмах

сăннисем

Рифмăна

пăхăнса —

кастармасăр —

пыраççĕ,

тивсе.

Юрă умĕнхи

Сара кăтра çӳçĕме

Эпĕ турам-и?

Вăрăм яштак пĕвĕме

Тӳрĕ тытам-и?

Шурă çамкам сарлаки

Çынна курăнтăр:

Ватă çын та çамрăкки

Мана пуç тайтăр.

Пуç тăррине картуса

Чалăш лартам-и?

Хура пустав сăхмана

Йӳле ярам-и?

Тĕрлĕ умлă шур кĕпи

Капăр курăнтăр:

Сарă хĕрсен кăмăлĕпе

Пире пăхăнтăр.

Вун хĕлĕхлĕ кĕслене

Алла тытам-и?

Шĕвĕр пӳрне вĕçсемпе

Кĕвĕ калам-и?

Эпĕ илтсе пĕлнине

Пĕтĕм çын пĕлтĕр,

Иртсе кайнă ĕçсене

Илтсе тĕлĕнтĕр.

Хутран-ситрен, ывăнсан

Пуçпа сулам-и?

Çăвар типе пуçласан

Пăртак сыпам-и?

Куçăм-пуçăм вут та хĕм

Выляса кайтăр;

Илтсе тăран яш-кĕрĕм

Мана тăнлатăр.

I. Урха

Аслă Сившура, вĕт юманлăхра,

Пуян та чаплă пурăнать Урха:

Малалла

Пĕр ирхине (вырсарникун пулчĕ ку), апат тунă хыçсан, Митюк, вунçичче пуснă çамрăк, шакла пуç, ашшĕ пекех хыткан та тăсланкăскер, чăлан стени çумне çакнă тĕкĕр умне пырса тăчĕ. Малтанах вăл тим хурсах хăйне урлă та, тăрăх та виçкелесе тăчĕ, унтан тутине чалăштаркаласа илчĕ, темшĕн куçне те хавхаллăн пысăклаткаларĕ. Чунĕ каничченех хăйпе киленсен, вăрăм сак çине пырса ларчĕ. Хăй шалпартарах джинс костюмпа, уринче хура пушмак. Нумаях та вăхăт иртмерĕ, вăл ула кăвак куçне сĕтел хушшинче шапăлтатса-çатăлтатса ларакан шăллĕпе йăмăкĕ çине сивлеккĕн чалăштарчĕ, вара, елперсе:

— Эпĕ авланатăп, — тесе татса хучĕ.

Яр шурă кĕпе тăхăннă ашшĕ, çыра сăн-питлĕ, çилпе кушăрканă, çунса тĕксĕмленнĕ ӳтлĕ Мĕкĕте пичче, кутник сакки çинче çĕнĕ армутирен урай шăлмалли шăпăр майласа ларать. Вăл пуçне палт çĕклерĕ, йăлтăркка хăмăр куçĕсемпе ывăлне ӳпкевлĕн пăраласа илчĕ, анчах, шăлтăр-шалтăрах калама юратманскер, нимĕн те шарламарĕ. «Тата мĕн кĕтмелле-ши санран, шăнăçусăр кӳсерен?..» — тăвăрланса илчĕ вăл ăшĕнче.

Амăшĕ, Кĕтерне инке, вăтам пӳллĕ, тулли ӳтлĕ, çутам хĕрарăм, чăваш тĕриллĕ кĕпе тăхăннăскер, сĕтел пуçтарма чарăнчĕ те, ывăлĕ çине таса тӳпе тĕслĕ куçне ирĕксĕртен çавăрса, хытсах кайрĕ:

Малалла

Шăпчăк тейĕн Марине —

Ирхине ирех тăрать.

Пĕчĕкçĕ чĕпĕсене

Вăрттăн чăпăрт! чуптăвать.

— Çирĕп ӳс! Хăвăрт ӳс! —

Якатать тĕкĕсене.

Чĕкеç тейĕн Марине —

Питĕ калаçма ăста.

Пĕчĕкçĕ чĕпĕсене

Йыхăрать вăл апата:

— Чип-чип-чип! Чип-чип-чип!

Килĕрсемĕр ман пата.

Шăнкăрч тейĕн Марине —

Питĕ ырă, тарават.

Çитерет вăл вĕсене

Тутлă вир кĕрпи — апат.

— Пысăк пул! Тутă пул! —

Хăналать тусĕсене.

Икĕ селĕп — ик шăхличĕ —

Тупнă тем савăнмалли.

Пусмапа пĕри хăпарнă,

Хăвăл ăшĕнче алли.

Эх, пуплеççĕ икĕ тус:

— Михаха теп, Михаха,

Çеçи чĕппи иçе па-ха.

— Çеçи чĕппи çаха-ха...

Тӳнтерле сăвă

Моторта вăрманăн

Сасси илтĕнет.

Мотоцикл ларнă

Кĕркури çине.

Кĕркурийĕ — çĕнĕ,

Çил пек ыткăнать.

Мотоцикл темĕн

Чăл-чал пăхкалать.

Куçĕсем ак тухрĕç

Пĕр кĕпер умне.

Кĕркури пуç ухрĕ

Тур лаша енне.

Тилхепийĕ тытнă

Сăрнай Ванине.

Сăрнай Вани хыттăн

Текех кĕçенет.

Тĕлпулу епле пулайрĕ?

— Шыраман юри.

Тен, санпа мана суйларĕ

Юрату Турри?

Тен, санпа мана суйларĕ

Юрату Турри...

Телее икке пайларĕ,

Эсĕ — ман çурри!

Пĕр сана чунтан саватăп.

— Пĕлейсем, савни!

Юратма тупа тăватăп.

— Эс — телей парни!

Юратма тупа тăватăп.

Эс — телей парни.

Куçунтан пăхса калатăп:

— Тавтапуç, савни!

Илĕртсе чуна шăрантăр

Юрату юрри.

Яланах пире упратăр

Юрату Турри!

Яланах пире упратăр

Юрату Турри.

Çепĕç туйăм çеç вăраттăр

Эс çумра пурри!

Вăрман хуралçи — Степан Лукич Потапов ун чух пире йывăç миçе çултине кассан курăнакан çаврашкасене шутланипе çеç мар, касмасăрах пĕлме пулни çинчен те каласа пачĕ. Хырпа чăрăшăн кашни çул пĕрер карта турат ӳсет. Çав турат картисем миçине шутла та, вăл чăрăш е хыр миçе çултине тĕп-тĕрĕс пĕлетĕн. Анчах пурне те мар çав, 40 çултан иртменнисене çеç. 40 çултан иртнĕ хырăн малтанхи тураттисем хăрса хуçăлса ӳкеççĕ те пурăна киле вăл туратсен вырăнĕ те юлмасть. Тепĕр хыр тата… Ну, юрĕ, ун çинчен мĕнле пулнă, çавăн пек каласа парăп.

Степан Лукич каласа пани пире, Эрхиппе иксĕмĕре, çав тери илĕртрĕ. Кун хыççăн пирĕн вăрманти кашни йывăçăн пурнăçĕ çинчен тата ытларах пĕлес килчĕ. Çавăнпа эпир Степан Лукичран пире пĕр-пĕр кун вăрманта хăйпе пĕрле çӳреме ирĕк пама тархасласах ыйтрăмăр. Степан Лукич килĕшрĕ. Эпир вара тепĕр ирхине ирех каллех Йăлăма тухса чупрăмăр.

Степан Лукич сăмахне хальхинче те хыр миçе çултине турат карти миçине шутласа пĕлессинчен пуçларĕ.

— Ну, шутласа пĕлĕр, — терĕ вăл пире, уçланкăри пĕр çамрăк хыр патне ертсе пырса, — çак хыр миçе çулта?

Хырĕн турат картисем лайăх палăраççĕ. Шутларăмăр.

Малалла

Пахчара хурт сĕрлет.

Мĕкĕте тĕлĕрет.

Çывăрать çакăнта

Кашни кун сулхăнта.

Ах... Мĕскер? Мĕкĕте

Çухăрса ячĕ те

Йăпăр-япăр тарать

Урама пахчаран.

Çапкаланчĕ пĕрех,

Кайрĕ ӳкрĕ çĕре,

Макăрать, çухăрать:

— Ай-ай-ай!

Хурт сăхать! —

Сĕр сĕрлеççĕ хуртсем

Кахала йĕплесе.

«Пĕрехмай çывăран,

Ĕçлемесĕр пурнан.

Пахчара тек ан пул,

Сăрă хурт!» — теççĕ пуль.