Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çырас тесен,

çырма пултарăп,

анчах тĕртсе

лартакан çук.

Чăваш чĕлхи

питех те тарăн –

ăна пĕлесчĕ

çырнă чух.

Пурте поэт

пулма пултармĕç,

ун пекки

Турăран кăна.

Ман чĕрере

сăмах тултармĕш,

нумай çырмастăп –

эп хăна.

Эп хăнара

кăна пулсан та,

мĕн курнине

çырас килет.

Мĕнле йывăр

пурнăç курсан та,

ăна çырма

сăмах çитет.

— Санăн ыран У. хулине тухса каймалла пулать, — терĕ мана, тĕпчев институчĕн сотрудникне, ирхине ĕçе пырсан, хамăрăн директор. — Пĕлетĕн ĕнтĕ, унта пирĕн Агния Васильевна Белянская искусствовед пурăнать, çак кунсенче утмăл çул тултарать. Кайса чыс тăвас пулать карчăка. Институт саламĕпе парнисене илсе каятăн. Хамăрăн чăваш правительствин наградине — Хисеп грамоти — Каканаров искусствовед илсе пырать. Пĕр пилĕк кунлăх командировка хучĕпе укçине ил те — çула хатĕрлен.

— Хатĕрленме — темех кирлĕ мар пуль? Эпĕ хатĕр.

— Апла пулсан, Данил Макаровича систер. Пĕрле каятăр. Анчах та асту, вăл, ватти, чирлĕрех, ăна çул çинче пăхкалама ан манса кай. Мĕнле калас, крыльца çине те санпа танах ĕрĕхсе хăпараймĕ вăл. Билетне паянах илсе хурăр.

Çапларах вĕрентсе, ăнăçлă çул сунчĕ мана пуçлăх.

Тепĕр кунне ирхине Каканаров, мана кĕтсе, ури айĕнчи юра çухăрта-çухăрта, Ленин площадĕнчи шап-шурă пасарнă çăка аллейипе уткаласа çӳретчĕ.

Самолет çине лармалли икĕ билет ĕнертенпех кĕсъере те — эпĕ питех хыпаланмарăм пулас. Ватти патне ерипен утса пытăм, сывлăх сунтăм, хамăн хушамата каларăм.

Малалла

Чĕтресе йĕрекен сар Çурта пилĕкне

Çăмламас аллипе хыпашлать тĕттĕмре

Артакпа¹ сывлакан тухатуллă Çĕрле.

Ăнланать: кун каçа ăна çеç кĕтнине,

Хуп-хура куçĕнче хăй сăнне тинкерме,

Пĕр-пĕрин тайăнне² чĕм кĕртмешкĕн пĕрле.

Тĕлĕкпе витĕнсе выртакан Тăл-пăва³ —

Силлесех — ыйхăран тăратать çĕр хута

Курпунланнă Ыйту — тупăнман Хурава

Шыраса памасан евитлет шур Хута.

...Тахçанах çапăнса çӳрекен Ыйтăва

Йышăнать пĕтĕмпех чăтакан шурă Хут;

Чĕнтерет те хушать пăхăнуллă Сăвва:

Кĕр çăка⁴, хунтăла⁵, çĕнсе ил тепĕр хут!

Тăл-пура пурнакан Чĕрепе Ăс-тăнран —

Сăвăри йĕркесем пуçарсассăн чĕр сут —

Пăвăрланнă Хурав пуç кăтартрĕ аран...

Тек Ыйту силлемест, ун пачах урăх шут...

Пĕчĕк тусăм, пукане,

Ма ӳкертĕн пуканне?

Ăçта хутăн урине

Пĕчĕк упа çуринне?

Ма тиркерĕн апатне:

Тутанман та салатне.

Ӳпĕнтернĕ чашăкне?

Хуçнă мар-и кашăкне?!

Ах, тирпейсĕр, ах, наян,

Мĕн хăтланнă эс паян?

Малашне сана ялан

Ертсе çӳрĕп хампалан.

Янкăр пĕлĕт айĕнче

Сар хĕвел сапать шевле.

Çавăнпа та çут тĕнче

Хӳхĕм те чечен хĕлле.

Таврара сĕм çĕрлеччен

Янăраççĕ сасăсем.

Вăрманта юр айĕнчен

Пуç çĕклеççĕ чечексем.

Ку ĕç-пуç пирĕн урлăшăпе те сарлакăшĕпе те таçта çитиех тăсăлса выртакан çĕршывăн пĕр кĕтесĕнче пулса иртнĕ. Паянхи кун вăл хăть те ăçта та пурнăçа кĕме пултарнă, çавăнпа тĕп-тĕрĕс вырăнне палăртса тăмăпăр. Тата вăл пĕлтерĕшлĕ те мар…

* * *

Иванов Мĕтри пурнăç тути-масине чухлакан маттур йĕкĕт ĕнтĕ, çавна май «пĕрре çеç килекен» ĕмĕрĕн мĕнпур вăхăчĕпе туллин усă курса юласшăн. Хăй кăна, хусах каччă (халăх калашле, «пĕр кут та пĕр пуç»), пулсан темех марччĕ-ха, çак пăтăрмах та сиксе тухмĕччĕ, анчах Мĕтрин çамрăк арăмĕ пур-çке. Халь сире каласа паракан ĕç-пуç та ăна пулах пулса иртрĕ.

Машук (Мĕтрин арăмĕн ячĕ çапла) питĕ илемлĕ хĕр. Ытарайми чипер тесен те йăнăшмăпăр. Ăна качча илнĕшĕн Мĕтри çав тери савăнать, çакă ăна ытти çынсенчен пуринчен те телейлĕрех тăвать. Ара, Машук хыççăн, мĕн чухлĕ каччă чупмарĕ вĕт? Анчах вăл никама та мар, шăп та лăп ăна суйласа илчĕ, ăна качча тухрĕ!

Авланнă е качча кайнă хыççăн çыннăн кăштах лăпланмалла пек те, анчах паянхи каччăпа хĕре ку пусăрăнтарать-и вара? «Çамрăк ĕмĕр пит кĕске, савăнса-киленсе юласчĕ», — тет пулĕ паянхи яш-кĕрĕм. Çемье çавăрни вĕсемшĕн темех мар. Машукпа Мĕтрин те йăли-курки ытти çамрăксенни пекех: каçхи клубсемпе ытти савăнмалли çуртсене куллен тенĕ пекех çӳреме хапăл. Йыш шучĕ виççе çитиччен хăйсемшĕн пурăнса юласшăн ĕнтĕ çемье чăмăртанисем.

Малалла

Ăстам!

ăсна

ăсса

ăтса⁶

юласчĕ:

Юмна⁷

юнпа

юрса

юрра

хывма.

Хална

хыпса

хуртан

хама

çăласчĕ:

Çуртан

çунса

çутма

çурман⁸

çулна.

Хам хама кĕтсе илетĕп

Тупăк умĕнче:

Мĕн тери хитреччĕ эпĕ!..

Кур та — юл тĕнче!

Çук, ӳпке-сапка таврашĕ

Юлмĕ ман хыçран:

Эп пуçланă пурнăç маршĕ

Тăсăлать ыран.

Ал çупсах мана ăсатĕç

Уйăх леш енне:

Хăпăтса хăварăп — ят çеç —

Теприне чĕнме.

Çакăнтан...

тепĕртак⁹

çӳлерех

хăпарса

сăнасам:

Хуравсем

вĕлерми

Ыйтупа

кĕрешсе

йăлăхсан

Çĕнтерӳ

калемне

сĕтĕрсе

çапăçу

хирĕнчен

Салтакла,

лаплатса

утакан

Ритăмсен¹⁰

ретĕнче

Пурнăçпа

хăйранса

çивĕчленнĕ

Сăмах

сăннисем

Рифмăна

пăхăнса —

кастармасăр —

пыраççĕ,

тивсе.