Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

I

Çамрăк чух пыраттăм вăхăтран малта:

Урхамах пек çивĕч, шухă ĕмĕте

Çăварлăхламасăр таканлаттăм та

Ыткăнаттăм тĕпсĕр, вĕçсĕр инçете.

Кăмăла мĕн килнĕ е килсех пĕтмен —

Çитнĕ, курнă, çĕннĕ, илнĕ эп ăна.

Йывăрлăх мĕскер вăл? — эп ăна пĕлмен,

Çул çинчех сипленĕ тарăн сурана.

Çула май эп татнă шур чечексене,

Хĕрлине хăварнă, хурине курман.

Укăлчан сăрланă сарă хапхине —

Чухласах-и, çук-и — хыçăмран хупман.

Ӳкнисем — çухалнă, çухални — тек çук.

Ман ура айне, ав, ӳкнĕ вăхăт та.

Кирлĕ мар çур пурнăç, кирлĕ мар çур çул, —

Чапĕ те хисепĕ — пĕтĕмпех малта.

II

Вăтăрта пыраттăм вăхăтпа пĕр тан,

Ĕлкĕрсе çӳреттĕм урхамахăма.

Йăнăшнă пулсан та пĕр тĕлте пĕртак,

Хам шăпа хуçийĕ пулнă эп хамах.

Вăй питти этемшĕн инкек çук иккен,

Ман тавра тĕнче хăй çаврăннă иккен.

Ах, епле тăратчĕ савăк самани,

Савнисем çумрахчĕ, çукчĕ савманни.

Чăвашсем ахаль-и пӳрт хăпартнă чух

Малалла

Ман сана, юлташ, хам ăссăн

Ăс çӳпçи теес килет:

Шухăшусемпе — философ,

Юррупа чăн-чăн поэт.

Ахаль мар çунаççĕ ăсшăн

Куçусем çап-çут черккен.

Тĕнчене йăлтах курасшăн

Çуралайнă-мĕн черкес.

Тĕлĕнсе кайса пăхмалăх

Пур çĕр-шывăмăр паян.

Савăнса пăхса утмалăх

Черкес çĕрĕ те пуян.

Аслаçу пек шурă çӳçлĕ

Çав мăнаçлă тусенчен

Ма пĕри çеç шĕвĕр вĕçлĕ?

Тен, Парнас вăл сирĕн, тен...

Ай, чĕлхӳ япшар та тăчă:

Тусене тухатнăçем

Вĕсенчен пулса та тăчĕç

Ылтăн-кĕмĕл куписем!

Чăн та, пит хитре ӳкерчĕк, —

Аултан тухса çил пек

Карагезĕпе вĕçтерчĕ

Кăвак ту умне Казбек.

«Хура ту» енчен çу каçĕ

Айлăма шуса ансан

Пикесем вăййа тухаççĕ

Акăшсем пек ярăнса.

Ашшĕсен ятне ямаççĕ

Кăйкăр куçлă йĕкĕтсем —

Еплерех вĕсем ташлаççĕ

Чĕрне вĕççĕн çĕкленсе!

Аван мар тесе эп тăмăп —

Тăпăр-тăпăр ташшăма

Малалла

Мыскарари çынсем:

Якăп — хĕрĕх çулсенчи колхозник.

Кулине — унăн арăмĕ.

Вера — вĕсен хĕрĕ.

Валя — Вера тантăшĕ.

Петров — учитель.

Микула — Вера тусĕ.

Пĕрремĕш картина

Ял, урам. «Сельсовет» тесе çырса хунă вывеска. Инçех мар Вера тăрать. Ял Советĕнчен Петров тухать.

Петров. Тăхта-ха, Вера, кĕр-ха ял Советне.

Вера. Мĕн тума?

Петров. Кил-ха, санпа калаçмалли ггур.

Вера. Ой, васкатăп, çумăр килет, унччен фермăна çитмелле.

Петров. Эпĕ тытса тăмастăп, наччаслăха кăна.

Вера. Ну?

Петров. Кăçал каçхи вăтам шкул ĕçлеме пуçлать.

Вера. Вара?

Петров. Санăн вĕренме çӳрес пулать.

Вера. Вăхăт пулĕ-ши? Петров. Тупас пулать.

Урампа Валя пырать, Петровпа Вера тăнине курсан пытанса тăрса итлет.

Вера. Анне темле çав. Хиреç пулмĕ-ши?

Петров. Аннӳпе калаçăпăр.

Малалла

Вăрман, вăрман, сăрт-ту илеме,

Ман ĕмĕтпе кун-çул ăшши!

Сĕм-сĕм вăрман, туйса илентĕм

Сан хӳтлĕхе ĕмĕр тăршши.

Куçран пăхать çĕмĕрт чечекĕ —

Манми савни, вăрман пики.

Сан имлĕхпе упрантăм эпĕ,

Ан хуйхăр, тусăм, ман пирки.

Сар мăйăр шĕшкĕлĕх аппаçăм,

Сар вĕрене пекех йысна,

Сире те тăвăлсем лăскаççĕ,

Сире те шут хурать хысна.

Пичче пек маншăн йăрăс каврăç,

Инке пек уртăш юнашар.

Сире те шелсĕр касса кайрĕç,

Сире те типĕтрĕ пушар.

Атте пек аслă юман паттăр,

Анне пек сапăр яш çăка.

Сире манран иртме вăй патăр,

Сас патăр маншăн ват çăхан.

Вăрман, вăрман, çĕршыв илемĕ,

Пур-çуклăхпа хевте ăшши.

Тавах вăрман! Хампа илетĕп

Сан хӳтлĕхе ĕмĕр тăршши...

1992, юпа, 28.

Шупашкар.

Каçхи хуралçă çутă уйăх

Куçне чарса пăхать паян.

Ытла та йывăр пирĕн хуйăх, —

Нушаллă пурăнать тăван.

Ютран килсе йăлт пусмăрларĕç

Укçашăн çунакан мурсем.

Чăваш çĕршывĕнче юлмарĕç

Хĕн-хур, нуша курман çынсем.

Тăван çĕршыв чăвашшăн — тамăк,

Вăр-хурахсем валли — çăтмах.

Тĕнче йĕрки çапла пит япăх,

Саккун çырать халь вăр-хурах.

Килсе пире паян кам çăлĕ,

Чăваш тупайĕ-ши раскал?

Çакна пире паян кам калĕ,

Кам пулĕ пирĕн çăлакан?!

Каçхи хуралçă çутă уйăх

Шур капăртма пек курăнать.

Ытла та йывăр пирĕн хуйăх,

Чăваш тĕнчи пĕтсех пырать.

15.04.2007

Тĕнчи лаши — çап-çут хĕвел те ырчĕ, —

Канать, манса ĕçе тухмаллине.

Тӳпе хура чернилпала çеç çырчĕ,

Куççуль тăка-тăка, кун йĕркине.

Хĕвел, мĕскершĕн эс ĕçе тухмастăн,

Кӳрентĕм-шим кăçал Çĕр-аннене?

Хăв куллупа тек ăшăтмастăн,

Пусатăн тунсăхпа этем чун-чĕрине.

Ялан пĕрпеклĕх йăлăхтарчĕ пулĕ,

Тен, кам пĕлет, кӳрентĕн пуль пире.

Атя, кӳренер мар.

Пуласлăх кулĕ

Пур-çукшăн такăнсассăн тӳпере.

Сана çеç мар, мана та питĕ кансĕр

Канмасăр ĕçлеме ялан çапла.

Çапах та пурăнар-ха кӳренмесĕр,

Ĕçре тупар телей-ăраскала.

Çула тухсам!

Мĕн пулнă — кивве юлтăр,

Ак кур: ирех эп хам ĕçре паян.

Канас тени текех асра ан пултăр,

Эпир çуралнă ĕçлеме ялан.

15.04.2007

Хĕвел тухсан, çут çăлтăрсем тараççĕ,

Йĕрки çапла çак Çуттĕнчен.

Ыр çын патне ялан килсех тăраççĕ

Тем тĕрлĕ ĕçпелен çынсем.

Хĕвел ансан, çут çăлтăрсем тухаççĕ,

Йĕрки çапла çак Çуттĕнчен.

Ыр çын вилсен, çынсем пит хурланаççĕ,

Ыр çын ятне упраççĕ ĕмĕрсем.

10.04.2007

Хĕллехи çул улшăнсăх тăрать: е юр хӳсе каять ăна, е кĕтмен йĕпе-сапа çутатса ярать, çумăр хыççăн сасартăк шăнтса пăрахни те пулкалать; вара çул-сукмак таврашĕ пĕве пăрĕнчен те хăрушла шуçлакланса каять.

Çавăн пек кунсенчен пĕринче, ӳкес марччĕ тесе питĕ асăрханса, каçăртарах пуçлă арçын йăкăш-якăш пускаласа пыратчĕ. Унччен пулчĕ-ши, кунччен-ши вăл сулкаланма тытăнчĕ. Аллинчи туллиех мар хутаçĕ çул хĕрринчи кĕрт çине ӳкмеллех вăркăнчĕ, хăй хыçалалла тайăлчĕ, тӳрленкелерĕ кăна — талт-талт пусрĕ те малалла, шап персе анчĕ ӳпнелле. Эх, кулатпăр эпир! Пĕри куçне шăлать, тепри варне тытса тăрать... Эрлене-эрлене тăчĕ те: «Мĕн ихĕретĕр?!» — тенĕн пăхрĕ пирĕн енне çаврăнса. Ун сăмсинчен юн йăрласах юхнине куртăмăр та — ихĕрме пăрахрăмăр. Вăл сăмси айне шăлса тасатмашкăн тутăр шырама тытăнчĕ пулас — кĕсйисене лăп-лăп тутарать. Тин кăна кулса тăнă чипер пĕр майра куçне чарса пĕр кана хытса тăчĕ те сăмса тутри туртса кăларчĕ:

— Ме, шăлăн, — терĕ ырă кăмăллăн. — Ан йĕрĕн. Тин çеç туяннă эпĕ ăна... Вĕр çĕнех...

— Тавтапуç, — терĕ çеç лешĕ айăпа кĕнĕн.

Тин кăна шăл йĕрсе тăнисенчен тепри инкекри çынна шуçлак çĕртен çавăтса тухрĕ.

Малалла

(Чăваш конгресне йыхравлани)

Ăçта эсир, чăваш ачи-пăчи!

Сассăр пур-и таçти çĕрсенче?

Элле сире ютсен качи-мăчи

Сивĕтре-и тăван ăшшинчен?

Чарлан вĕçет аслă Атăл çийĕн

Килен-каян çынна ыр сунса,

Ăçта вĕçсе, чарлан, ăçта çитрĕн,

Ăçти тăван кĕтет тусăнса?

Хыпарна пар, тăван чăваш ачи,

Тапранса тух инçет çĕрсенчен.

Элле сана ютсен пулли-вăлчи

Сивĕтрĕ-им анне килĕнчен?

Килсе курма, тапран, чăваш ачи,

Чунтан кĕтсе пирĕн ăш вăркать.

Чарса тăмасть сана тĕнче шалчи —

Тăван çĕршыв килме йыхăрать!

Чарлан вĕçет аслă Атăл çийĕн,

Тăвансене кĕтет ыр сунса,

Ăçта çитсе кама чĕнсе килтĕн?

Ăçти тăван килет савăнса?

1992, юпа, 1.

Шупашкар.

Çынна курас килсен чунтан —

Çыру яраççĕ виç сăмахлăн.

Анчах хут хаклă Хусанта,

Чулхулара, тет, чулĕ хаклă.

Çитсе эп куртăм та, унта

Хут-калем мар, туссем çеç хаклă!

Вăй-халăм кайнăччĕ вуçах

Çил-тăманра çула тухсассăн.

Шăнсассăн аслă, тет, вучах,

Шыв аслă, теççĕ, ăш хыпсассăн.

Ăнлантăм çул çинче анчах:

Вутпа шыв мар, туссем çеç аслă!

1984, Саранск.