Тĕлĕк


«Куртăм эпĕ паян тĕлĕкре...»


Аннене, Вера Афанасьевна Порфирьевăна халаллатăп

 

Куртăм эпĕ паян тĕлĕкре

Хамăр кил умĕнче аннене.

Куç илми тинкерет çул çине,

Чунтанах вăл кĕтет-çке пире.

 

Чӳрече умĕнче — йывăçсем,

Чăштăртатрĕç çилпе çулçисем.

Ман аннемĕн йăваш куçĕсем

Куççульленчĕç. Вĕсем — кӳлĕсем...

 

Пĕчченех кив çуртра пурăнать,

Тĕп киле миçе çул вăл тытать.

Мĕншĕн-ши ман анне ватăлать,

Мĕншĕн çӳçĕ шап-шур шуралать?..

 

Вĕçсе тухнă кунтан ачисем,

Халь кашнин хăйне евĕр шăпа.

Анне панă ваш-ваш çунатпа

Пит çӳле хăпараймĕç вĕсем.

 

Манаймастăп тăван аннене,

Вăл куллен кулянса кĕтнине.

Пуçăма çĕре çити тайсах

Эп калатăп: «Аннеçĕм, тавах...»

Амăшĕсĕр ачаран хăтăлни


Пĕр класра вĕренекен Нинапа Нюран паспорт илме çул çитрĕ. Вĕсем ашшĕ-амăшĕсенчен ирĕк ыйтса пуйăспа район центрне фотографине сăн ӳкерттерме кайрĕç.

Район центрĕнче кирлĕ ĕçсене туса пĕтерсен тантăшсем лаввкасем тăрăх çӳрерĕç, унтан чукун çул вокзалне кайрĕç.

Вокзалта çын нумаях мар. Кетесре виçĕ каччă кулкаласа лараççĕ, вĕсене хирĕç карчăк ларать. Нюрапа Нина тепĕр кĕтессе пырса тăчĕç. Çав вăхăтра вокзала вăтам çулсенчи хĕрарăм алăри ачапа кĕчĕ. Ачине утиялпа чĕркенĕ. Лешĕ сасă кăлармасть, çывăрать пулмалла.

Унччен те пулмарĕ, хĕрарăм хĕрсем çумне пырса тенкел çине ларчĕ. Кăшт вăхăт иртсен: «Ачана тытса тăрăр-ха, эпĕ лавккана кайса килем, манăн çăкăр илмелле», — терĕ те ачине Нюрана тыттарса хăварчĕ. Пепке мăш-мăш сывлать, тутлăн çывăрать. Вăхăт самаях иртрĕ пулин те, ача амăшĕ таврăнмарĕ. Хĕр тантăшсем ларса каймали пуйăс та çитмелле ĕнтĕ. Ача та вăранчĕ, йăшăлтатма, макăрма пуçларĕ. Нюра утияла сирчĕ. Хĕрачан айĕ йĕпе иккен. Кипкине тепĕр май çавăрса хунă хыççăн пĕчĕк хĕр тепĕр хут çывăрса кайрĕ. Хĕрарăм çавах çук-ха.

Нюра тантăшне, çăкăр лавккине кайса, ача амăшне шыраса килме хушрĕ. Нина чупса кайса килчĕ, анчах кăлăхах пулчĕ. Халăх шавлать, ача тепĕр хут вăранса кайрĕ, йĕме пуçларĕ. Кĕтесре ларакан çамрăксем Нюра çине пăха-пăха кулаççĕ. Кулччăрах! Анчах пуйăс килсе çитсен ачана ăçта хумалла-ха? Вокзал та ăшах мар. Нина, ачана аллине илсе, вокзал тăрăх уткаласа çӳрерĕ — пепке çаплах йĕме чарăнмасть.

Малалла

Татах эс килтĕн манăн тĕлĕке...


Татах эс килтĕн манăн тĕлĕке...

(Юпахлăхăм юлмасть-çке ĕлĕке.)

 

Умра каллех асран кайми туссем,

Ем-ешĕл те пăртак шупка тĕссем...

 

Çав тĕссенче шыратăп эп сана,

Тупса каласшăн пĕр пуплев кăна:

 

«Сана çеç эп кĕтетĕп, юрататăп...»

Юлашкинчен тинех сана тупатăп.

 

Ларатăн парта хушшинче пĕччен,

Çитетĕп сан пата çын куриччен.

 

Эс шурă тутăр çыхнă, шур саппун,

Çут улача кĕпе... Вĕрет яш юн.

 

Пырса тăратăп эпĕ юнашар:

Журнал сан аллунта, учебник мар.

 

Кĕçех ятне те уйăратăп ав:

Чăваш журналĕ тытнă эс — «Ялав».

 

Ун чух унта, паллах, ман сăвă çук,

Питех те кирлĕччĕ вăл çавăн чух.

 

Тен, эс вуланă пулăттăн ăна,

Ăнланăттăн вутпа çунан чуна

 

Сăмахсăрах... Анчах та «Ялавра»

Мана кам вырăн парĕ, ятсăра?..

 

Çавăнпала пăртакçă эп салху...

Çакна туятăн-и, тен, эсĕ ху.

 

Шăпах çак пит яваплă самантра

Малалла

Асамлă тĕлĕк


Юлташăмпа çул çӳреве кайма шутларăмăр. Галя тусăм мана кукамăшĕ тĕнче хĕрринче кермен пурри пирки пĕлтернине каласа пачĕ. Çав керменте пурăнакансем вилмеççĕ-мĕн.

Ир çинче карап çине лартăмăр та çул çӳреве тухрăмăр. Кайсан-кайсан пĕр хулана çитрĕмĕр. Çак хула майри питĕ савăнчĕ, пире чаплă хăналарĕ, çывăрма вырăн сарса пачĕ. Ир çинче вăл пире хăйĕн çĕр шывĕнче хăварасшăн пулчĕ.

— Эпĕ тĕрĕ тĕрлеме юрататăп, йĕпсем пĕтсе çитсен эпĕ вилетĕп, — терĕ вăл. Эпир юлма килĕшмерĕмĕр. Вăл пире асамлă патак парнелерĕ. Унччен те пулманччĕ, эпир тĕнче хĕрне çитсе тăтăмăр, кермен куртăмăр. Пире кермене кĕртрĕç. Патшана йăлтах каласа патăмăр. Вăл пире: «Эсир хăвăр шыранине тупнă», — терĕ. Çав тери хĕпĕртенипе вăранса та кайнă! Галя тусăма каласа патăм тĕлĕке, вăл та питĕ хĕпĕртерĕ.

Тĕлĕнмелле тĕлĕк


Тахăш тунтикун тĕлĕк тĕллентĕм. Тĕлĕнтермĕш тĕк тĕлĕнтермĕш!

…Тамара тата Таиç тантăшăмсемпе тĕнчене тухас терĕмĕр. Такси тытрăмăр та тĕрлеттертĕмĕр. Темрен те тĕлĕнтĕмĕр: тем тăршшĕ тусенчен, талккишпех тăсăлакан тайгасенчен, тем тарăнăш тинĕссенчен, тăманлă тундрăран… Тăлăп тăхăнса та тарларăмăр, туфлипе тротуарсем тăрăх та так-так! таклаттартăмăр, тайфуна та тӳсрĕмĕр.

Тăватă талăкран тăван тавралăхшăн та, тăвансемшĕн те тунсăхларăмăр. «Ту-54»-па таврăнас терĕмĕр. Тӳпенелле тинкерсе тăратпăр.

Тăрук тавралăх тĕттĕмленчĕ. Тӳпере темскер тăкăртатать. Тимлĕрех тинкертĕм те:

— Тĕлĕнмелле турилкке! — терĕм тĕлĕнсе.

Таиç темшĕн ташлама тытăнчĕ, Тамара темпе тăрăнтарнăн тӳрех тӳплетрĕ.

Тĕрлĕ тĕслĕ «турилкке» тепĕртакран тăп тăчĕ. Тăрринчен такам тухрĕ: тăсланкăскер, тимĕрскер. Те тус, те тăшман. Те тармалла, те тăхтамалла. Темле тусан тĕрĕс. Тăнлав тӳнклетет те тӳнклетет. Тăсланкă таврана тинкерчĕ те Тамарăна туйипе тĕллерĕ. Тарçисем таплаттарса тухрĕç, тусăма тытрĕç те, «турилкке» тарчĕ.

Таиç тăр-тăр-тăр-р! туса тăрать.

— Телее, тивмерĕç, — тет.

Малалла

Тĕнче пĕтет...


Ĕç-тĕлĕшпе çӳреме Вантер Петĕрĕ хăнăхса çитнĕ ĕнтĕ. Паян кунта каймалла, ыран — унта, тепĕр кун тата тепĕр çĕре çитмелле. — «Ĕлкĕрмелле, тумалла», — тет вăл хăйне-хăй хавхалантарса. Главка çитсе çурт проектне кăтартмалла, ăна тĕп архитектор йышăнмалла тата заказчикпа е подрядчикпа калаçмалла... Хăпартакан çуртсем те пĕр вырăнта ӳсмеççĕ — тĕрлĕ çĕрте, тĕрлĕ хулара пуçăннă вĕсем. Петр Иванчă вара тĕп инженер пулса вăй хурать. Унăн пĕр-пĕр пĕчĕк çурт хăпартаççĕ-и е вуншар хутлине-и, е учреждени — пурне те çитсе хăй куçĕпе хăй курса пур çитменлĕхе тĕпчесе пĕтермелле, ĕçе кал-кал пыракан шайра тытса тăмалла. Ак хальхинче те ирпе çеç тăван хулине çитсе ӳкрĕ. Машинине лартса документсене офиса илсе кĕчĕ. Унтан килне çуранах çитме шутларĕ. Ара, çывăх пурăнать-çке, ик-виç çурт урлă кăна. Вунă утăм турĕ пуль — ăна темскер çӳçентерчĕ, темле хăрушлăха туйни ăшне вут хыптарчĕ. Мĕскер ара ку? Мĕне пĕлтерет-ха? Хула та, урамĕ те çавах, анчах ма ют хула пек туйăнать? Çыннисем те хваттерĕсенчен тухса, ухмаха ернĕн, унталла-кунталла чупаççĕ. Пĕр палламан яша чарчĕ те ыйтрĕ: «Мĕн пулчĕ? Ăçта пурте васкаççĕ?» «Э-э-э, пичче, эсир пĕлместĕр-им? Тĕнче ак кĕç-вĕç пĕтмелле! Çавăнпа пурте хăйсен пурнăçланман ĕмĕчĕсене пурнăçласшăн чупкалаççĕ», — терĕ те яш çав самантрах ун умĕнчен тапса сикрĕ.

Малалла

«Хăш чух сана эп тĕлĕкре куратăп...»


Хăш чух сана эп тĕлĕкре куратăп, —

Ытла илемлĕ манăн тĕлĕксем!

Шур юрпала пĕркеннĕ пахчара та

Ӳсеççĕ пек сап-сарă чечексем.

 

Çав пахчара çӳретпĕр пек, тăванăм,

Чечексене хуллен сире-сире,

Çанталăк лăпкă пек. Хĕвел те аннă.

Çур уйăх ярăнать пек тӳпере.

 

Ман аллăмра ача, — чап-чакăр куçлă,

«Атте» тесе туртать мана çӳçрен...

Ача куллийĕ — чи илемлĕ кулă —

Çав каçранпа тухмасть ман чĕререн.

 

Тĕлĕкри пек алла ача тытасчĕ,

Атте тесе вăл чĕнтĕрччĕ мана.

Анчах та мĕншĕн, тусăм, каласамччĕ

Эпир пĕрле-ха тĕлĕкре кăна?

Пĕчĕк çулçӳрев


Пĕррехинче, кукамайсем патĕнче хăнара пурăннă чухне, Наçтук аппапа кукамай пасара хăмла сутма кайма пуçтарăнчĕç. Манăн та вĕсемпе каяс килет. «Илсе кайăр-ха», — тесе тархаслатăп. Мĕнле йăлăнсан та мана хăйсемпе илмерĕç. Апат-çимĕçне тутăр çыххипе çыхрĕç те тухса утрĕç.

Эпĕ те вĕсен хыçĕнчен пытанкаласа утатăп. Ялтан тухрăмăр. Вĕсем мана çаплах асăрхамаççĕ-ха. Инçех мар айккипе иртекен аслă çула çитиччен кăшт маларах çеç çаврăнса пăхрĕç те эпĕ хыçалтан пынине курчĕç.

— Эх, Турă, çак ачана! Пăх-ха, Наçтук, таса тумтирне те тăхăнман-çке, çаплипех килнĕ, — тет кукамай тарăхса. — Ну, кил ĕнтĕ. Халь тин ăçта хăвса ярас сана? — шавлать кукамай.

Çул хĕррине канма лартăмăр. Хĕвел хĕртсе пăхать. Чылайччен ларма тиврĕ. Ĕçес те, çиес те килет. Хĕвел пĕçернине те чăтма хĕн.

Акă пĕр грузовик çитсе чарăнчĕ. Эпĕ пуринчен малтан вăшт кăна хăпарса лартăм. Машина хускалса кайрĕ. Хăй питĕ аякка каять пулмалла. Кузов çине темĕн чухлĕ краççын тата тикĕт пичкисем лартса тултарнă.

Каç енне сулăнчĕ. Аслă çултан пăрăнакан пĕр çул тĕлне пире машина çинчен антарса хăварчĕç. Малалла çуран утмалла иккен. Çăкăрпа, суханпа тата пиçнĕ çăмартапа çырткаласа янă хыççăн утма пуçларăмăр.

Малалла

Тĕлĕкре эп — ирĕк...


Тĕлĕкре эп — ирĕк, тĕлĕкре — хуçа:

Темĕн те кĕрет-çке манăн ват пуçа.

 

Эп — каллех çунатлă, çичĕ тӳпере

Вĕçсе куртăм мар-и тепĕр хут, эре.

 

Кĕç çĕре ансассăн куртăм сан сăнна,

Хӳхĕм питлĕ-куçлă, ватăлман çынна.

 

Шел, çаплах пулмарĕ каласа сăмах,

Вăрансассăн выртрăм кулянса вăрах.

Атте тĕлĕкĕ


Кăшланă вилĕм чирĕ аттене.

Кунтах — аннепеле ват асанне.

 

Вĕсем ир-каçăн ларнă умĕнче,

Çӳренĕ эпĕ те утса урайĕнче.

 

Ачалăх çулĕ вăл ялан çумра:

Шур простынь, шур кĕпе çаплах умра.

 

Аттен алли шыçайнă. Çаннине

Касса ямашкăн тивнĕ çуррине.

 

Чир пит асаплантарнă-çке ăна,

Çаплах кĕç кăтăш пулнă кăшт кăна.

 

Çав каç тĕлленнĕ тĕлĕкне атте

Кăтартнă каласа асаннене.

 

Ача тухать пек вырăн айĕнчен,

Калать пек шахвăртса чир-чĕр çинчен.

 

— Чи хаклине парсассăн — чĕрĕлен.

Мĕнле? — тесе ыйтать пек аттерен.

 

— Ман чи хакли вăл — ывăлăм... Анчах

Ăна пама вăл килĕшмест пачах.

 

Кайран çак тĕлĕке йĕре-йĕре

Калатчĕ асанне, атте кĕрсен çĕре.

 

Атте хӳттипеле çаплах эп сывă, —

Çав юрату çинчен ман çакă сăвă.