Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Сад пахчи... тăван кил... вĕллесем...

Пурнăç тупсăмĕн ырă енсем.

Вĕлле хурчĕн сĕрленĕ сасси —

Пурнăçа анлăрах тытасси.

Çак тĕлте-çке тăратчĕ атте.

Тăнă пулнă унччен асатте.

Тăмалла, пурнмалла малалла,

Йăх çулне ман мала тăсмалла.

Ĕмĕртен именмесĕр пĕртте...

Çавăн пек халаланă атте.

Чăваша кирлех лаша —

Пурнăç юласран пушша.

Лаша çук та, ĕç те çук:

Тухса кĕрес шухăш çук.

Пур хушма май çук — çукран,

Пуррине çаратнăран.

Пит хитре чăваш вăрманĕ,

Тутлă тунката кăмпи, —

Кам ăна татмашкăн маннă,

Халь татар-и, Хĕл Мучи?...

Çĕнĕ çул сĕтелĕ тултăр

Тин çеç татнă кăмпапа.

Кашни çын телейĕ пултăр,

Саламлатпăр Çĕн çулпа!..

Штанаш сали варринче вăрçăра çапăçса пуçĕсене хунă паттăрсене чысласа 2,5 метр çӳллĕш палăк вырнаçтарнă. Пирĕн умра ур-ра! тесе малалла ăнтăлакан совет салтакĕ. Пăшал тытнă сылтăм аллине вăл çӳле çĕкленĕ, сулахай аллинче — пуçĕнчи каска. Урисем айĕнче вакланнă фашист свастики. Палăк айккине вăрçăра пуçне хунă паттăрсен ячĕсене çырса хунă.

Палăка 1969-мĕш çулта çак ялта çуралса ӳснĕ пĕрремĕш ракетчик Иван Николаевич Коннов ăсталанă, ăна вăрçă пĕтнĕренпе 25 çул çитнĕ ятпа 1970 çулта хута янă. Шкул директорĕ, ĕçпе вăрçă ветеранĕ Мартынов Виктор Мартынович, тахçанах Штанаш салинче паттăрсене асăнса палăк лартма ĕмĕтленнĕ. Иван Николаевич çакăн пирки пĕлсен шкула пулăшма шутлать. Палăка вырăнти материалтан тума шутланă. Шкул ачисем, колхозниксем куллен хастар ĕçленĕ: çĕр чавнă, кирпĕч тултнă, хăйăр çăрнă. Пионерсем палăк тĕпне 21-мĕш ĕмĕрти пионерсем валли чĕнӳ çырса кĕленче ăшне хунă.

— Коннов пире ĕçленĕшĕн укçа та тӳлетчĕ, — ăшшăн асаилеççĕ çав вăхăтри Штанаш пионерĕсем, — кунне вунă пус. Икĕ кунта пĕр çăкăр тата мороженăй илмелĕх укçа пуçтарăнатчĕ. (Çăкăр вăл вăхăтра 14 пус тăнă, мороженăй — 5 пус). Палăк çине тĕплĕнрех пăхсан Иван Николаевич Коннова паллама пулать. Ку тĕрĕсех: Коннов, хăй çут тĕнчерен уйрăлнă пулин те, кашни хăнана постамент çинче кĕтсе илет.

Малалла

Наука кандидачĕ,

Институтри доцент

Ăна ĕнер курсаччĕ,

Паян ЗАГСа чĕнет:

— Нуша куратăн, хĕрĕм,

Стипендипе кăна.

Манпа рая эс кĕрĕн, —

Тет ват кăркка ăна.

Вунсаккăрти студенткăн

Яш пуçĕ çаврăнать.

Аллă пĕрти доцентăн

Сасартăк ĕç ăнать.

Ват арăмне кăларчĕ

Килтен хай кандидат.

Яшши улăхса ларчĕ

Ун чĕр çине вăльт-вальт.

Вăл ачашлать шелленĕн

Доцентăн шур пуçне,

Ăшра шутлать çĕленĕн:

«Час хупĕ вăл куçне».

Ват упăшки вилсессĕн,

Юлсан ун туприпе,

Пурнасшăн вăл телейлĕн

Çап-çамрăк савнипе.

Ик ĕмĕр ыр курасшăн

Çак выçă куç пике.

Ун пеккине каласшăн:

«Пырна турпас лекет».

Çамрăк çын ун-кунăн

Мухтанса çӳрвт:

— Манăн та халь пур, тет,

Хĕп-хĕрлĕ билет.

Вăл хăйне шутлать уш

Паллă çын тесе.

Ахаль çынсенчен тек

Иртет йĕрĕнсе.

Сăвă кĕнеки-и

Е калав пуххи

Пур-ши ун? Пĕлместĕп,

Курăнман тухни.

Тен, ун тухнă повесть

Е пĕр-пĕр роман?

Пĕр юлташ каларĕ:

«Ун пекки курман».

Хаçатра çапать, тен,

Критика статйи?

«Пурччĕ, — тет пĕр тусĕ, —

Пĕчĕк заметки».

Куккăш Союза çеç

Кĕртнĕ-мĕн çавнă.

Хăйне тытать кĕнĕн

Литературăна.

Таван ялта лаша витине аркатса, вутă туса, кăмакара çунтарма валеçрĕç.

Хальхи вăхатра ялта пĕр лаша та çук.

28 раштав 1981 çуд

(Аркану пуçланнă вăхăт)

Мĕскер кĕтет халь лашана,

Тăван ялта ку вăхăтра?

Лаша та, урапа-çуна

Пачах та тухрĕç халь шутран.

Пĕтерчĕç мĕскĕн чĕрчуна

Тăван ялта манса Турра.

Çунать халь урапа-çуна

Вут-çулăмпа кăмакара.

Халь черетре лаша вити,

Йĕри-тавралăхри карти.

Ăна та аркатакансем

Пăсса туртаççĕ кунсерен.

Хресчен тĕрек — кӳлен лаша.

Мĕн авалтан çапла пулса

Ялта параççĕ йăлт аша

Лашайăн йăхĕнчен кулса.

Раштав, 1981.

Кĕтесре шăна темчченех сĕрлерĕ,

Эрешмен ăна карталать тирпейлĕ.

Пӳлĕмре шур хута варалатăп,

Тыткăнри шăнапа калаçатăп:

Шăна, шăна,

Пулас терĕн-им хăна?

Парас терĕн-им чунна?

Ĕçтерсе эс хăв юнна

Чыс тăватăн тăшманна.

Тыткăнри шăна кĕтесрен мана хирĕç:

— Пĕлетĕн-и, сăвăç, ăна эпĕ тивĕç,

Шур хута эс пĕр майлă варалатăн,

Ку хутра ман çинчен те çыратăн.

Нумай-нумай

Емсе эп выльăх юнне

Шеллемесĕр ӳт-тирне.

Хам лекрĕм халь тыткăна. —

Илет эрешмен чуна.

Тыткăнри шăнана эп хуравларăм:

— Сан ятпа шур хута вараларăм.

Пурне Турă виçе виçсе панă,

Çапла çав çут Тĕнче аталаннă.

Шăна, шăна,

Ан кӳрен эс мана

Тата хăв шăпуна.

Пĕлетĕн эс ун тивеçне —

Вăл парне эрешмене.

Çапла çынсем те юн ĕçеççĕ çынсенне...

Пĕлмесĕрех ĕçессине хăйсен юнне.

Ака, 2000.

Эпĕ ку таранччен пирĕн хушамат ăçтан пулса кайнипе интересленмен. Мана хамăн хушамат килĕшет: ни ытлашши вăрăм мар, ни кулăшла мар. Юлташсем хушаматран тăрăхламаççĕ.

Асаттерен: «Пирĕн хушамат ăçтан пулса кайнă-ши?» — тесе ыйтрăм. Вăл та пĕлсех каймасть иккен: «Пирĕн ратнере лашасене çав тери юратакан çын пулнă пулас», — терĕ.

Асатте хăй те лашасене юратать.

— Ĕлĕк ялта кашни çемье лаша усратчĕ, ĕлĕк ялта лашасăр пурнăç малалла кайман, — тет вăл.

Асатте пире хăйĕн йывăр ачалăхĕ пирки каласа парать. Вăрçă пуçланнă чухне вăл пилĕк çулта кăна пулнă. Унăн ашшĕне вăрçа тухса кайма повестка панă. Амăшĕ макăрма пуçлать: «Ах, сансăр епле юлăпăр-ши?» — тет. Ашшĕ ăна лăплантарса: «Маншăн ан хуйхăрăр, сывах таврăнăп», — тет. Асатте амăшĕ ашшĕне валли аякри çула ăсатма кутамкка çĕлесе ларнине ас тăвать. Ашшĕне амăшĕ лашапа ăсатса янă. Асатте вăл темиçе кун хушши куççульне шăлнине астăвать.

— Станци шавлать: салтаксем юрлаççĕ: япалапа çăкăр улăштараççĕ, вакунсенче виçшер-тăватшар лаша, вĕсене пăхсан куççуль тухать, лашисем те çынна курсан шăр-ри кĕçенсе яраççĕ, ăçтан-ха чăтăн йĕмесĕр?

Малалла

«Асатте» тесе чĕнетчĕç

Николай Дедушкина.

Пур çĕрте те хисеплетчĕç

Пултаруллăшăн ăна.

Пултарулăхĕ чăнах та

Унăн пулнă пĕчĕк мар.

Вăл паман ăна пачах та

Ĕç тумасăр пăчăхма.

Вăл тишкернĕ чăвашсенĕн

Çĕн литературине.

Уйрăмах хĕрсе тĕпченĕ

Вăрçă вăхăтĕнчине.

Çырнă хăвăрт диссертаци

Вăрçă тапхăрĕ çинчен.

Филологи кандидачĕ

Ятне илнĕ çийĕнчех.

Çав ĕçпех ăна ертейнĕ

Литераторсен ретне.

Çавăнпах вăш-ваш кĕртейнĕ

Союз председательне.

Пĕр персех епле пултарнă

Тытма виçĕ мулкача.

Ун пеккишĕн халь, мăнтарăн,

Ăмсанма тивет анчах.