Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Савнă ялăм, манăн ял,

Тăван ялăм, Атикас,

Мĕн тери эсĕ илемлĕ,

Мĕн тери эсĕ хитре.

Урам хушши сарлака

Анлă Атăл евĕрлĕ.

Кил çурчĕсем çутă та

Уйăх-çăлтăр евĕрлĕ.

Çуркунне çитсен вара

Шăнкăртатса шыв юхать.

Хĕвел хĕртме тытăнсан

Симĕс курăк та шăтать.

Кашни килĕн умĕнче

Асамат пек чечексем.

Вĕсен ырă шăршипе

Тăван ялăм илемлĕ.

Кил-çурчĕсен умĕсем

Юр пĕрчи эрешĕ пек.

Мерчен евĕр куçĕсем

Урамалла тинкереç.

Урам тулли ачисем.

Саксем çинче ваттисем.

Вĕсен савăк сассипе

Пуян пирĕн ялăмăр.

Кĕркуннепе пирĕн ял

Ылтăн кавир пĕркенет.

Ырми-канми ĕçлесе

Кĕрекене тултарать.

Пĕррехинче аттепе

Кайрăм эпĕ вăрмана.

Хĕл кунĕпе киленме

Чунăма йăпантарса.

Шур юр çийĕн йĕлтĕрпе

Шурăмăр кăмăл туллин.

Ах, хитре-çке тăван ен

Ăшă туйăм пулнăран.

Тен, уй куçлă пулнăран,

Тен, вăрман хăлхаллăран,

Шăп та пушă ĕшнере

Шиклентерет чунăма.

Тин çеç пулнă вăрманта

Чее тилĕпе мулкач.

Тăрса юлнă йĕрĕсем

Тытайман-çке вĕсене.

Тилĕ хӳри кăпăшка

Сĕтĕрĕннĕ юр çинче.

Мулкач ури куç йĕрет:

Пăнчă, пăнчă, ик пăнчă.

Куртăмăр эпир кунта

Мулкач выртнă вырăнне.

Хăранă, тен, мулкачсем

Е пытаннă сивĕрен.

Тĕм айĕнче юр ăшне

Вырнаçтарнă йăвине.

Çапла ĕнтĕ чĕр чун та

Сыхланать пуль инкекрен.

Татах çӳрес килетчĕ

Тилĕ-мулкач йĕрĕпе,

Анчах сивĕ чĕпĕтсе

Хăваларĕ килелле.

Ак çитсе тăратăп

Пысăк шкул умне.

Тантăшсе куратăп,

Ялан ирхине.

Вĕренме çӳретпĕр,

Хамăрăн шкула.

Куллен ăс пухатпăр,

Хамăршăн — шутла.

Пуриншĕн те эпĕ

Тав тăвап сана.

Юратнă учитель,

Ыр сунап сана!

Шкула килтĕм — эп пĕлместĕп

Вуламашкăн, шутлама.

Эпĕ халĕ вĕренетĕп

Тăрăшса пур предметпа.

Учительсем ачасене

Вĕрентеççĕ хаваспах.

Пире ăслă çын тума

Тăрăшаççĕ пур чунтан.

Учительсем, тавах сире!

Сире ăшшушăн тавтапуç.

Сире сунатăп яланах

Пит çирĕп сывлăх пурнăçра!

* * *

Пиллĕкмĕш октябрь —

Учительсен кунĕ.

Пиллĕкмĕш октябрь —

Манми савăк кун.

Ак кĕчĕ учитель

Çуталчĕ халь класс.

Ăна саламларĕç

Пурте пит хавас.

Пĕри чечек пачĕ.

Тепри саламларĕ,

Учитель савăнчĕ,

Çиçрĕç куçĕсем.

«Тавах сире, — тет вăл

Ыр сăмахăрсемшĕн».

«Тавах сире, — тет вăл, —

Чечек çыххисемшĕн».

Савăнать учитель

Савăнать ачи те.

Пиллĕкмĕш октябрь —

Манми савăк кун.

Икĕ пайла, çичĕ курăнуллă камит

Вылякансем:

Мĕтри, Дмитрий Дмитриевич

Солнцев — ӳнерçĕ

Верук — Мĕтри арăмĕ

Унтри — Мĕтри шăллĕ

Çитăр мучи — хуралçă

Тимкка — çыравçă, Мĕтри кӳрши

Янраш Кули — сăвăç

Вăрăм Ахванеç — ӳнерçĕ

Пасар Насарĕ — фотокорреспондент

Йăкăнат — ватă хусах

Петр Лапшин — Мĕтри тусĕ

Тарье — Петр Лапшин арăмĕ

Иван Иванович — резина завочĕн тĕп инженерĕ

Платон Павлович — кĕнеке издательствин тĕп редакторĕ

Егор Егорович — колхоз пасарĕн тĕп бухгалтере

Зина — юрăçă

Дина — юрăçă

Эдуард — купăсçă

Куракансем театрта пуçтарăнаççĕ. Фойере сутуçăсем тарăн калуш сутаççĕ. Халăх юррисем, такмаксем янăраççĕ. Вылякансем куракансем хушшинче тарăн калушпа çӳреççĕ.

Пĕрремĕш пайĕ

Пĕрремĕш курăну

Малалла

Муркашăмăр, тăван ен

Саватăп эпĕ сана.

Муркашăмăр, савнă ял

Ырлатăп эпĕ сана.

Илемлĕ пирĕн Мукаш

Хăйĕн ĕçĕ-хĕлĕпе,

Ирĕн-каçăн ĕçлекен

Маттур ял çыннисемпе.

Ешерет-и симĕс уй,

Хумханать-и сарă тул,

Вăй илет-и çĕрулми —

Пур çĕрте Муркаш çынни.

Çăкăр пĕçерет-и вăл,

Кăларать-и çĕрулми

Муркаш çĕрĕн çимĕçĕ

Паллă ĕнтĕ тĕнчипех.

Ытларах саватăп эп

Хамăн тăван ялăма

Хам çуралнă вырăна —

Ытарайми кассене.

Етĕрнепе марисем —

Пирĕн кӳршĕ районсем.

Туслă эпир авалтан

Вĕсен ыр çыннисемпе.

Симĕс курăк ешерсен,

Çурхи ĕçсем вĕçленсен

Шăпăрçă вăя чĕнсен

Каятпăр Палтран Пасарне.

Çапла пулнă ĕмĕртен

Çиçтĕпе вăрманĕнче

Марипе чăваш çынни

Савăннă ялан пĕрле.

Утмăл пиллĕк Муркаша

Ан кивел эс нихăçан.

Ӳс, çĕклен ялан, Муркаш,

Пуянлан та мăнаçлан.

Кукаç лартнă йăмрасем

Йăмрасем, йăмрасем.

Еплерех хитреччĕ-çке

Кукаç лартнă йăмрасем.

Çуркунне çитсессĕнех

Инçетри çĕршывсенчен

Таврăнатчĕç кураксем

Хăйсен ăшă йăвине.

Хĕвел хĕртме пуçласан

Сарăлатчĕç çулçисем.

Симĕс тумне тăхăнсан

Илĕртетчĕç çынсене.

Йăмра çинчи, йăвари

Янкăс саслă кураксем

Вăрататчĕç ирсерен

Çывăракан ял-йыша.

Çавăнпа пуль кӳршĕсем

Чăтаймарĕç туссене

Касса илчĕç вĕсене —

Ĕмĕрхи йăмрасене.

Халь асра кăна вĕсем

Çак мăнаçлă йăмрасем

Яла илем кӳрекен

Кукаç лартнă йăмрасем.

Пирĕн анне пит маттур,

Тем тума та ăсĕ пур.

Ирех тăрать, тумланать,

Хăйĕн ĕçне тытăнать.

Ачисене çитерет,

Шкулалла вăл ăсатать,

Унтан ĕçе тытăнать,

Апатсене пуçтарать.

Хăш чух эпир темшĕн,

Чунсăр пекех уншăн.

Çуратнă аннешĕн,

Хыпăнмастпăр темшĕн.

Пире кам ачашшăн

Лăпкать чĕререн?

Шкула ăсатать вăл

Пире ирсерен.

Кам пултăр пĕлеç-çке

Туссем вăл камне

Вăл пирĕн анне-çке

Вăл пирĕн чĕре.

Пире вăл çуратнă,

Лăпканă чунтан.

Ӳссе çитĕнтернĕ,

Ыр сунап сана!

Кам пире юратать,

Кам пире ачашлать

Куç хупмасăр пăхать каçхине?

Кунĕн-çĕрĕн ĕçлет,

Ĕçтерет-çитерет?

Ку вăл пирĕн юратнă анне!

Ӳркенсен, йăлăнсан,

Е пĕр инкек пулсан,

Кам чĕри ыратать ун чухне?

Кам пире ӳкетлет,

Кам пире ăс кӳрет?

Ку вал юратнă анне!

Ача чухнех эпĕ пĕр хир енчен пынă чăваш (хамăр ялта) çапла каланине илтнĕччĕ: «Тĕнчере тĕрлĕрен чĕлхеллĕ çынсем пуçланса кайсан турă çынсене телей валеçсе панă тет. Шăп та лăп çак сехетре чăваш çынни ура сырса ларнă, вăл телей илме турă патне пырайман. Кайран, ура сырса пĕтерсен тин, турă патне кайнă тет те — анчах ăна телей лекмен. Мĕншĕн тесен вăл çитиччен турă мĕн пур пек телее йăлтах валеçсе пĕтернĕ пулнă. Çавăнпа чăваш халăхĕ телейсĕр пулнă тет».

Автортан: Авалтан пуçласах темиçе ĕмĕр хушши чăваш халăхĕн пурнăçĕ питĕ йывăр пулнă. Малтан вăл ик-виçĕ ĕмĕр Хусан ханĕсемпе Ногай орди княçĕсен пусмăрĕнче тертленнĕ, Ногай ордин урхамах ушкăнлĕ вăрă-хурахĕсем тăтăшах киле-киле тапăнса унăн ялĕсене çаратнă, уй-хирĕнчи тырри-пуллине таптаса тĕшĕртнĕ, выльăх-чĕрлĕхне кĕтĕвĕ-кĕтĕвĕне хуса кайнă, арçынсемпе ачи-пăчисене касса-тăкса пĕтернĕ, хитре хĕрарăмсене тыткăна илсе кайса чуралăхра усранă. Хусан ханссемпе княçĕсем те унăн пĕтĕм чĕрĕ вăйне ĕмсе илме тăрăшнă. Аптранă чăваш Мускав патшалăхĕ çумне çыпçăнса унта хӳтлĕх тупма ĕмĕтленнĕ. Анчах та Мускав патшисем те ăна ырă кун-çул паман: тĕрлĕрен хырçă-тӳлевсемпе, ясакпа, ĕç повинноçĕсемпе аптратса тинкене кăларнă. Чăнах та, мĕнле çăлăнкаласа юлнă-ха çак вĕри çатма çинчи пек тӳсме çук пурнăçран темиçе пин чăваш çынни?!. Юлнă вăл, тӳснĕ, анчах тă çĕр-шывне Мускав патшисем колонизациленĕ чух хĕсĕнсе çитнĕ халăх хăй çĕрĕнчен тĕрлĕ енне, ирĕкрех çĕрсене — Пушкăрт, Елĕмпурх хирĕсене, Самарпа Тутар çĕрĕсене куçа-куçа кайса сапаланнă. Çав саманасенче хывнă ĕнтĕ пĕр ăслă чăваш хăй халăхĕ телейсĕрри çинчен. Питĕ те ăслă сăмах ку!..