Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ик куç тулли — çывăх тăван...

Тăван пулсан — чунра аван.

Савăнтарать тăван пурри,

Асра юлать ташши-юрри!

Сĕтел тулли — ĕçме-çиме...

Йышпа пулсан — кĕрлет ниме.

Савăнтарать тăван пурри,

Асра юлать ташши-юрри!

Йĕри-тавра — хăна-вĕрле...

Хăна пулсан — эпир пĕрле.

Савăнтарать тăван пурри,

Асра юлать ташши-юрри!

Çаплах кĕтетпĕр аттене

Аттен паян — çуралнă кунĕ:

Тултармаллачĕ — шăп çĕр çул!

Вут-вăрçăра вăл пуçне хунă —

Пулман киле килме ун çул.

Аттен паян — çуралнă кунĕ:

Вăл пурăннă — шăп хĕрĕх çул!

Вут-вăрçăра ун юхнă юнĕ —

Ăна телей пӳрмен кун-çул.

Аттен паян — çуралнă кунĕ:

Аттесĕр эпĕр — утмăл çул!

Пирĕнпелех пурнать ун чунĕ,

Аса илсен — тухать куççуль.

Аттен паян — çуралнă кунĕ:

Тултармаллаччĕ — шăп çĕр çул!

Атте çуртийĕ ĕмĕр çунĕ:

Кĕтетпĕр, кĕтрĕмĕр кун чул...

Кĕрхи пушар вирт янă, курăр:

Кăварланса çунать вăрман.

Вăрман юрлать хаваслă юрă,

Сырать илемлĕ вут сурпан.

Эп ăнланмастăп: мĕн сăлтавшăн

Тăпăртатсах ташлать тĕнче?

Уявлăн шăранать çав ташă,

Таппи ун ăсанать инçе.

Ăрша чуппиллĕ шухă çулçă

Хĕм сирпĕтсе вылять çилпе.

Йăпăртатса юхать сар пурçăн,

Пĕр вĕçсĕр вăл юхать çӳлтен.

Чун-хĕсĕнет ытла пĕр шелсĕр,

Чĕре йăлтах çитет ырса,

Мĕн чухлĕ сăр! — пĕлесчĕ эсĕр! —

Çапла тăкăннине курса.

Тен, çавăнпах йăваш хĕвел те

Ват çын пек шухăшлă тăрать.

...Епле асап мĕнне ан пĕлтĕр?!

Тен, унăн та чĕри сурать...

Ман вĕрентес килет чараклă

Пулмашкăн тулăх кĕр кунне.

Илтес килет «Йăлтах пăрахнă

Тăккаланма вăл» тенине.

Кашни тумлам илемлĕ сăрă

Сар кĕркуннешĕн халь шутра.

Чуна та, чĕрене те ырă —

Çунмаççĕ тек вĕсем вутра.

Анчах та вĕçсĕр-херсĕр уçлăх

Хăй йĕркине хăех пĕлет:

Çӳлтен, çӳлтен тăкать сар пурçăн,

Ăрăмласа кĕтет хĕле...

Япăххи те, ырри те, тен, пулĕ.

Хăнăхаймăн ăна хăш чухне.

Мăшăрланнă савсах, пулнă пиллĕ,

Акă халь урăхла... эс ĕнен.

Иртнине тавăраймăн нихçан та.

Кая мар-ха çавах, кая мар.

Анчах мĕншĕн, мĕнле-ха эп мантăм,

Халь кама ман калас-ха: «Каçар».

Уйрăлу та, Чăн пурнăç туппи те

Мĕншĕн-ха çухалаççĕ? Чăнах...

Хуриех килĕшетчĕ пуль питĕ,

Саррине тĕл пулман пулсанах.

Çул такăр сирĕн касăн

Утма сирĕн тĕле.

Тӳпе пĕр кантăк ваза,

Ан тĕкĕн — çĕмрĕлет.

Нумай пăхса тăрсассăн,

Сĕм тĕттĕм витĕрех

Тĕтре хумханчĕ шуррăн,

Сан шур тутру пекех.

Утатăп эп, пĕр саслăн

Сехет щаккать тик-так.

Тĕнче ытла-мĕн аслă,

Калас пекех — тăхта.

Тĕнче чи пысăк енчĕк,

Тĕнче вăл эсĕ, эп.

Пурах-çкв эс, чĕнсемччĕ,

Сана-çке эп кĕтеп.

Вăхăт шăвать пит канлĕн.

Сехет шаккать тик-так.

Ăна чарса кам калĕ:

«Инçе-и эс, тăхта».

Çул такăр сирĕн касăн,

Çул вăрăм — пурпĕрех

Тĕтре хумханчĕ шуррăн,

Сан шур тутру пекех.

1

Таюк инке сĕтел хушшинче кĕнеке çинелле ӳпĕннĕ ывăлне ытти чухнехинчен урăхларах пăхса илчĕ.

— Леша!

— Мĕн, анне?

— Чăрмантаратăп-ха та... Хамшăн мар... Кам хĕр ачи иккенне пĕлеймерĕм. Ытла хăвăрт ӳсеççĕ хальхи ачасем. Çапла мар-и? — Таюк инке хăй еннелле çаврăннă ачине юратса сăнарĕ, кушăрканă аллине ывăлĕн сарăла пуçланă хулпуççийĕ çине хучĕ, тепринпе çурăмĕнчен ăшшăн тĕкрĕ. — Урама тух, пĕр таса чун кĕтет унта.

— Ка-ам? — авăнчăк хура куç харшине тĕлĕнсе хускатрĕ Леша. — Микул паян çĕрлечченех пушанаймасть. Кам, анне?

— Синерте Микул çеç пурăнмасть. — Амăшĕн вăхăтлăха çепĕçленнĕ сасси çирĕпленчĕ. — Сана тухма ыйтрĕ.

— Ют ялсем-и? Ан шӳтле-ха, анне. Ют ялтан ку вăхăтра ман пата никам та килес çук.

— Килме тытăнаççĕ пулĕ çав... Çулсем иртеççĕ, Леша. — Таюк инке каллех сассине кăшт йăвашлатрĕ. — Атя тухах — сак çинче ларса ывăнчĕ те пуль. Нимĕнле Микул та мар вăл, тĕрĕсех тавçăратăн. Ытти мĕнĕ... тухсан курăн. Нумай ан çӳре, ыран миçере тăмаллине пĕлетĕн.

Таюк инке калаçу пĕтнине систерсе аллине сулчĕ, вучахра вут чĕртме тытăнчĕ.

Малалла

Çулçă çумăрĕ сунмарĕ

Çулсерен мана телей.

Вăрттăнне Ыран уçмарĕ,

Парăм умăмран каймарĕ.

Кăлăхах-ши, тен, кĕтеççĕ

Иртнĕ çулăмсем мана?

Кунăмсем — шав хĕвĕшеççĕ,

Тупсăмне тупа пĕлмеççĕ.

Суд умне тăмалăх халĕ, —

Ватлăхра — ман çук-тăр сум.

Сĕврĕлсе тата çухалĕ,

Умăмри çулсем мĕн калĕç?!

Пурăнăç кӳлли те манăн

Майсăр ăшăх çеç иккен.

Пуласса-и эп ăмсанăп?

Иртнипе-и эп йăпанăп?..

Калăр халĕ, тăвансем?..

Пит аван пĕлетĕп хам та —

Йăлт ку — пушă ĕмĕтсем,

Кăлăх, кăлăх ĕмĕтсем...

Роза Андреевăна

1

Чăнах та, çуркуннешĕн чун хавас.

Мĕне сиссе-ши?

Шап-шуррăн выртнă юр

сĕлкĕшленсе, лапраланса

юхса кайнишĕн-ши?

Çыпçăнакан çăрăлчăка пула-ши?

Хаваслăх вăй илет

асар-писер арпашуран иртсе

çулçăланас, чечекленес кунсем çитсен.

2

Шарлать шыв-шур.

Урам хушшипеле юхать çур шывĕ,

паллах, тăвалла мар, анаталла.

Шарлать шыв-шур —

лĕп çумăр шывĕ, пăрлă çумăр шывĕ —

паллах, çӳлелле мар, аялалла.

Умра мĕн пур?

Е сиплĕ ăшă-и, е хăртмăш сивĕ?

Пур вăл та, ку та пурнăçра, паллах.

3

Иртнĕ кунăн çути те сӳнмест,

тĕрлĕрен чĕтренсе чӳхенет:

сар шевлен савтарас юхăмне

хура тĕс те кĕме именмест.

Кун пулать, кун иртет, кун шăвать...

Пурнăçра малашпа пурăнар.

Иртнинче ыррине астăвар —

хурипе хурланни хур тăвать.

4

Малалла

Саша Волкова

Тĕнче таттисĕр улшăнать...

Çи-пуçĕ сарăхнă

кĕрхи вăрманăм каш кашлать...

Те тĕсшĕн тарăхнă?

Çил-тусăмпа вăл тавлашать:

кама кам парăнмĕ?

Тек çулçă сапрĕ сывлăша,

хуйхийĕ тарăн-мĕн.

Хывса перет кив тумтирне,

çухалтăр —

çĕтĕлнĕ.

Пĕр тумтирех мĕн ĕмĕрне

никам та сĕтĕрмĕ.

Çара вăрманăм, хĕпĕрте,

шансах тăр уçăмлăн:

сив çил кассан та çурçĕртен,

эс пулăн çулçăллă.

Чăп тулли чашкăрать куркамăр:

утмăл çул тултарать куккамăр.

Ыр хăнашăн — пур пек перекет:

тулăхпа савăнать кĕреке.

Çĕклемне селĕм йăтнă август,

пилĕкне, çурăмна, тет, ав кăшт.

Çĕр ĕçченĕн паян юбилей —

çĕр ĕçченĕшĕн ирт тĕпеле.

Утмăл çул тултарать куккамăр.

Сыпнăçем, çыртнăçем кулкалăр.

Уçă саслăн инке те юрлать,

куккана юратса çупăрлать.

Куккана шуратасшăн ватлăх,

ташăпа хуçкаласшăн яшлăх.

Малашне те ташлатăр кукка,

малашне те чашлатăр курка!

Патăръелĕнче, Талвирсен пахчи хыçĕнче, Ватулха текен çырма урлă чĕнтĕрлĕ кĕпер пурччĕ. Эпĕ Патăръелĕнчи вăтам шкулта вĕреннĕ çулсенче А. Ф. Талвир ашшĕ килĕнче пурăнатчĕ. Эпир, шкул ачисем, ăна час-часах çак кĕпер çинче кураттăмăр. Писатель унта, шыв юххи çине пăхса, шухăша путса тăма юрататчĕ. Ун пек чухне вăл çывăхран кам иртсе кайнине те асархамастчĕ. Çынсем Алексей Филипповича пурте паллатчĕç: вăл чĕнтĕрлĕ кĕпер çинче шухăша путса тăнă чухне вара, ăна чăрмантарас мар тесе, кĕпер урлă çав тери шăппăн, чĕрне вĕççĕн утса каçатчĕç.

Патăръелпе Сăкăт хушши сакăр çухрăм. Çак тусанлă çула эпĕ ача чухнех питĕ лайăх астуса юлнă. Манăн чи малтанхи пысăк туйăм, пуласлăхалла хывнă кĕпер, шăп та лăп çав çул çинче çуралнă... Ун чухне вăрçă пĕтнĕччĕ кăна-ха. Эпĕ ялти шкулта кĕçĕн класра вĕренетĕп, сăвăсем, юмахсем çыратăп, сайра хутра пичетленетĕп те. Çавăнпа пуль ĕнтĕ манăн чĕрĕ писателе курас килет. Анчах вĕсем пирĕн яла пырса çӳремеççĕ-çке!.. Ăçта курма пулать-ха вĕсене?.. Шупашкара кайма питĕ аякра. Пĕлетĕп-ха ĕнтĕ пирĕн ялтан инçех те мар, Патăръелĕнче, Сăкăткассинче чăн-чăн писатель, пысăк писатель Алексен Талвир çуралса ӳснĕ. Анчах вăл Патăръелĕнче мар, Мускавра пурăнать. Эпĕ хавхаланса кайсах А. Талвир çинчен мĕскер пĕлме пур, çавна çынсенчен тĕлчетĕп, вăл çырнă кĕнекесене ял тăрăх шыраса çӳресе вулатăп... Пĕррехинче вара савăнмалли хыпар илтĕм: Алексей Талвир тăван ялне таврăннă... Çав кунхинех вара эпĕ хам çырнă сăвăсен тетрадьне кĕсьене чикрĕм те Патăръелне тухса утрăм. Çав куна паянхи пекех астăватăп: ăшă, лăпкă çанталăк тăрать, Сăкăт кати енче ăрша вылять. Каяс çул çип çапнă пек тӳрĕ, ун икĕ енĕпе те лаша пĕкки пытанмалла тулăх ӳснĕ сап-сарă ыраш. Ниçта нимĕнле сасă та илтĕнмест, кайăксем те юрламаççĕ, çынсем те çӳремеççĕ, ниçта нимĕнле чĕрĕ чун та курăнмасть. Таврара тĕлĕнмалл шăплăх. Анчах эпĕ çак шăплăха та, çанталăк ăшшине те сисместĕп. Кăлт-кăлт! Кăлт-кăлт! сиксе тапать чĕре, ытла палханнипе пĕтĕм шăмшакри юн шăнса хытса ларнăн туйанать. Йышăнĕ-ши мана писатель? Ман сăвăсене вуласан, мĕскер калĕ-ши? Е вуламасăрах каялла хуса ярĕ-ши?..

Малалла