Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хĕрӳленсех пырать хĕвел кăварĕ...

Пуян та аслă пурнăç хуçи пек,

Хĕвел çĕршыв çине сапа пуçларĕ

Хăй ăшшине чăн Улăп ывçипе.

Вара шур юр, чун кĕнĕ пек сасартăк,

Пăшăлтатма пикенчĕ уй-хирте.

Анчах чĕлхи тепле вăрттăн пулсан та,

Эпир ăна чухлатпăр ĕмĕртен.

Вăрттăнланни ахаль кăна шур юрăн!

Ун айĕнче вăранчĕç çулкуçсем.

Пин сасăпа вĕсем пуçарчĕç юрă,

Выля-выля, хаваслăн тĕркĕшсе.

Пĕр-пĕринпе ăмăртмалла чупăççĕ,

Çитме васкаççĕ аслă Атăла.

Хĕвел çинче çиçсе йăлтăртатаççĕ

Тăкăнса кайнă чĕрĕ ылтăнла.

Камăн алли çакна халь тытса чарĕ!

Хĕвел пăхать те ăшшăнрах кулать.

Тăван çĕршывăн аслă юн тымарĕ —

Хăватлă Атăл — тулнăçем тулать.

Юханшывсем васкаççĕ пинĕн-пинĕн

Пĕр çулпала, пурте пĕр çĕрелле.

Ачисене ачашшăн кĕтсе илнĕн,

Пурне те Атăл хăй çумне илет.

Çавал, Сăр шывĕ, Ункă, Энĕш, Вылă...

Ытти ĕçчен те ятсăр çырмасем

Сунаççĕ пурте: «Атăл пултăр вăйлă!» —

Малалла

Ухсай Яккăвне

Калаçасчĕ куçа-куçăн

Тытса савăш куркине...

Анчах ак çыратăп, тусăм,

Фронтăн хирти пуштине.

Шухă вăхăт иртсе кайрĕ,

Пурнăç улшăнчĕ йăлтах.

Тăвăлран эс хăрамарăн,

Пултăн чăтăмлă салтак.

Манăн ĕç те саншăн паллă:

Кунсем çил пек иртнĕçем,

Хаçата валли васкавлăн

Хатĕрлетĕп хыпарсем.

Сăвă, умстатья çыратăп

Яланхи хастарлăхпа.

Канашлатăп, калаçатăп

Хаçат урлă халăхпа.

Каяймастăп çĕр каçа та

Хăш чухне вара киле.

Анчах хушăран сасартăк

Иртнĕ кун аса килет.

Эпир утнă алла-аллан;

Пирĕн иртнĕ яшлăхра

Пулнă ĕмĕр асăнмалăх

Тĕрлĕ ырă мыскара.

Эпир иксĕмĕр çӳренĕ

Çĕршыв тăрăх сахал, мар.

Çут тĕнчен тăватă енĕ

Пире чĕннĕ савăнма.

Çула тухнă — тĕрĕс утăр,

Çӳрĕр çĕр çинче чипер!

Каç пулсассăн, ухлĕм-утă

Пулнă пирĕншĕн минтер.

Малалла

Çуркунне çитрĕ ĕнтĕ. Йывăçсем тутлă ыйхăран вăранчĕç. Акă пĕррехинче улмуççипе чие çырли тавлашса кайрĕç. Улмуççи хăйне пĕрмаях чи илемли тесе шухăшланă тет. Чие çырли хăйне илемлисен шутне кĕртнĕ тет. Улмуççи калать тет: «Эпĕ чи илемли, ман улмасем тутлăрах сан çырлуран!» Чие çырли пĕртте парăнмасть улмуççие: «Эсĕ хăвăн çине пăх-ха, кĕркуннеччен ларатăн хăвăн улмусене пиçтерсе. Эпĕ вара часах пиçетĕп». Вара улмуççи чие çырли çине çилленсе хурлăханран ыйтнă тет: «Кам чи илемли? Эпĕ е чие çырли?» Хурлăхан каланă тет: «Пĕлместĕп çав, пĕлместĕп. Эсĕ пуль ĕнтĕ, анчах эпĕ хама чи илемли тесе шутласа пурăннăччĕ». «Мĕншĕн?» — тесе ыйтать улмуççи хурлăханран. «Мĕнле мĕншĕн? Мĕншĕн тесен эсир çеç илемлĕ пулсан урăххисем пурте кӳренеççĕ сирĕн çине», — тесе каларĕ тет хурлăхан.

Слива йывăççи илтрĕ те тавлашăва хутшăнчĕ: «Ку тĕнчере пурте илемлĕ! Пĕтĕм чĕрчун, çын, ӳсентăран, хурт-кăпшанкă хăйсен илемĕпе çут тĕнчене илем кӳреççĕ. Çавăнпа та мĕн усси тавлашни!»

Çакăнтан вара йывăçсем урăх тавлашман тет, пурте хăйсен улми-çырлине ӳстерсе çынсене савăнтарнă тет.

Эй, çынсем, калăр, — кам курнă — пĕлтерĕр

Эп савакан ытарми куçсене.

Сикĕп унта авăра сикнĕ евĕр,

Тек вара курмăп çак çут тĕнчене.

Хĕвел хĕртет — шыв ăшăнмасть,

Çурла çапла вăл, пăхăнмасть.

Пылне, улмине, çăкăрне...

Турă парать ывăл-хĕрне.

Сыв пул, çулла! Сыв пул, ан йĕр!

Вăхăт иртет хăварса йĕр.

Аван, начар-и — пурĕпĕр,

Часах кĕре, ак, кĕрепĕр.

Чĕкеç те, ав, сыпуллашать

Тăван çĕрпе. Кун тулашать:

Ирпе çеç çумăрччĕ, кĕçех

Хĕртсе хĕвел пăхать, текех...

Хресчен выртать, çапать, акать...

Çурла пуянлăхне тăкать

Хĕл хырăмне тăрантарма

Улма-çырла, кĕрпе-çарма...

Шăнтать. Хĕртет. Шыв пĕрĕхет...

Çурла çапла вăл, иртĕхет.

Пурпĕр илемлĕ, витĕмлĕ,

Кĕр çывхарни те сисĕмлĕ.

Витĕр çил çинчи çурта пулса

Тăрса юлтăм çакă пурнăçра.

Çичĕ ют ылханĕпе тулса

Кăлкан çӳçĕм сайралать пуçра.

Мĕн туса эп кĕтĕм çылăха,

Витĕр çил çинчи пурнăçăмра?

Шеллесем, шăпаçăм, тăлăха,

Шеллесем, кĕл тăвап ăшăмра.

Эсĕ çеç пилетĕн тĕрĕсне,

Эсĕ ман пĕртен-пĕр кӳнтелен

Тухаясчĕ ĕмĕрĕн вĕçне,

Тухаймасан, пур пĕр, ан çиллен...

Витĕр çил çинчи çурта пулса

Çунса пĕтĕп, юлмăп ырана...

Чарăнми йĕретĕп хуçăлса,

Çунтарать куççуль ман сурана.

Юр юрлар-ха, тăван, юр юрлар,

Чунпала шăпчăк евĕр пулар.

Чун уççи — юрăра, туслăхра,

Турă панă тивлет пур йăхра.

Нимере, уявра, хăнара

Юр юрлатпăр ялта, хулара...

Ах, илемлĕ епле юррисем

Чăвашсен — чун-чĕре тĕррисем!

Юрă-кĕвĕ чăвашшăн — мерчен,

Пирĕн туйăм асамлă, черчен...

Юр юрлар-ха, тăван, юр юрлар,

Пĕр-пĕрне ăнланса пурăнар!

Илюшпа Надюш пĕрлешнн çулталăк та çитмен-ха. Çав хушăра темиçе хут та шутланă ĕнтĕ Надюш упăшкинчен уйрăлма, анчах пĕр япала чарса тăрать: çире пурри. Çăмăл мар-çке пĕччен ача пăхса ӳстерме. Упăшкин пĕр çитменлĕх пур: алă çĕклесси. Тепĕр чух ним мар япалашăнах вĕриленсе каять те пуçлать хĕнеме.

Надюш та çитменлĕхсĕр мар, ытлашши кĕвĕç.

Иккĕшĕ те колхозра вăй хураççĕ вĕсем. Кĕтмен çĕртен Илюша клуб заведующийĕн ĕçне шанса пачĕç. Ку Надюша нимĕн чухлĕ те савăнтармарĕ. «Пуçлать ĕнтĕ якăлтатма хĕрсемпе», — шутларĕ вăл. Пуçлăхсене аптратсах клуба техничкăна вырнаçрĕ. Халĕ ĕнтĕ вăл упăшкине куçран вĕçертмест.

Илюшăн костюмĕ кивелнĕ. Çĕнĕ костюм туянма укçа пухрĕ те Канаша кайрĕ. Тупрĕ вал лавккара хăйне мĕн кирлине. Анчах туянаймарĕ.

— Эсир ку костюма ыранччен сутса ан ярăр-ха, халĕ ман кăштах укçа çитмерĕ. Ыран ирех килсе илетĕп, — терĕ вăл сутăçа. Лешĕ килешрĕ.

Тепĕр кунне Илюшăн Канаша кайма май килмерĕ. Вăл костюм илме арăмне ячĕ. Ĕç ăнмарĕ. Сутăç костюма сутса янă урăх çынна. Надюш куçне мамăк тутăр тĕл пулчĕ. «Мĕн пулать те мĕн килет, туянатăп ку тутăра. Хам ĕмĕрте кун пеккине çыхса курман», — шутларĕ вăл. Яла çитсен, Надюш çула май клуба кĕчĕ. Хăй тутăр туянни çинчен упăшкине пĕлтересшĕнччĕ вăл. Лешĕ пушă мар: клуб тăррине хĕçтимĕр витме килнисемпе калаçать. Клубра ачасем шашкăлла, шахмăтла выляççĕ. Урай таса мар. Пирус тĕпĕсем, арбус хупписем йăваланса выртаççĕ. Надюш тутăр чикнĕ çеткине кĕтесре ларакан тумбочка çине хучĕ те, шăпăр илсе, урай шăлма тытăнчĕ. Çак хушăра клуба пĕр ача чупса кĕчĕ: «Ачасем! Пирĕн яла кӳршĕ ялтан туй килчĕ! Туй курма тухăр!» — пĕлтерчĕ вăл. Ачасем клубран чупса тухрĕç. Надюш та тухрĕ. Туй иртсе кайсан, пурте каялла кĕчĕç. Ак тамаша! Тумбочка çине хунă тутăр чикнĕ çетка таçта кайса кĕнĕ. «Ачасем! Эпĕ тумбочка çини çетка хунăччĕ, эсир курман-и ăна?» — ыйтрĕ вăл. Нихăшĕ те курнине каламарĕç. Надюш хăраса ӳкрĕ. Кам вăрланă-ха унăн тутрине? Вăл киле тухса утрĕ. Улăшки таврăнсан, вăл туянас костюма сутăç сутса яни çинчен пĕлтерчĕ.

Малалла

Хĕрĕм-чĕрĕм хĕрĕх пус,

Алли-ури аллă пус.

Ульăм-чунăм утмăл пус,

Çан-çурăмĕ çитмĕл пус!

Салтаккасси, кӳршĕри.

Сергей Михайлов мунчи.

Алăк аври алăра,

Паттăр ача халăхра,

Анра-сухра ăпăр-тапăр

Тухса кайтăр алăкран.

Вĕри пултăр ӳт-тире,

Çирĕп тутăр вăл пире!

1962, чӳк, 7.

Александр Гармонщиков мунчи.