Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Поэзи садĕнче

Ваççан ĕç тухаймарĕ.

Сăвви-такмакĕнче

Пайталăх тупаймарĕ.

«Эп — критик», — тет хăйне

Халь çавă пархатарлăн.

Çынсем çырнисене

Вăл критиклет хаяррăн.

Кунта тĕлĕнмелли çук.

Вĕт хăвăрах пĕлетĕр:

Йӳç эрехрен пур чух

Уксус пулать ват евĕр.

Урама эп тухрăм каçхине

Шырамашкăн чунăм савнине.

Шăпчăк юрă шăратать,

Шăхăрать ав ши те ши.

Вăл мана иккен калать:

«Тус кунта эс тупăн-ши?»

Çут ирпе уттартăм вăрмана.

Тен, унта кĕтет пуль хĕр мана?

Юрă-кĕвĕ янăрать.

Авăтать патрах куккук.

Вăл мана иккен калать:

«Тус кунта эс тупас çук».

Тухрăм эпĕ анлă уй-хире.

Курăп, тен, унта манми хĕре?

Тӳперĕ тăри юрлать:

«Ĕç вĕрет, тет, пусăра».

Вăл мана иккен калать:

«Чун савни ĕçре шыра».

Чăваш чĕлхипе литературăна вĕрентекен Елизавета Федоровна Сидоровăна халаласа.

Кăкшăм ялĕ.

Иртрĕ çирĕм çул

Шкул эп пĕтерни.

Вăрăм пулчĕ çул —

Йывăр самани.

Çывăх астăватăп:

Ăшă çĕртме каç

Иккĕн çаврăнса

Вĕçет хĕр-упраç.

Ташă-юрăпа

Сăвă каласа

Хаклă шкулăмпа

Ир çеç уйрăлса.

Пулнă çамрăк чун,

Пурччĕ юрату...

Уйрăлнă çав каç

Пĕлтĕм: мĕн чупту.

Иртрĕ çирĕм çул...

Килчĕ пĕр хыпар —

Чĕнет хаклă шкул:

Тĕлпулу тăвар.

Тухрăм эп çула

Пĕр шухăшпала:

Вăл тĕлпулăва

Вăл пырать-ши-ха?

Вунпĕр çул ытла

Тĕл пулман унпа

Çирĕм çул ытла

Вĕреннĕ класпа.

Тăвăл асилӳ

Пуçăмра кашлать.

Щкул панă пĕлӳ

Сăвă палăртать.

Çитрĕм... Ак курап...

Чăннипех курмас...

Тишкерсе пăхап:

Шкул ман курăнмасть.

Куç шырать, шырать

Хăй пĕлнĕ çурта —

Вырăнче кашлать

Малалла

Пĕрремĕш пайĕ

1

Пĕт-пĕлтĕк! Пĕт-пĕлтĕк! — путене сассипе янăрарĕ алăк çумĕнчи шăнкăрав. Алăка уçма васкамарĕç. Пĕт-пĕлтек! Пĕт-пĕлтĕк!

— Салам. Мĕнле килме пĕлтĕн? — кăшт куренчĕк, кăшт йĕкĕлтеш саспа кĕтсе илчĕ килнĕ çынна хваттер хуçи.

— Ырă каç, Диана. Иртме юрать-ши?

— Ирт килтĕн пулсан.

Çӳллĕ те хытанка каччă кĕрсе тăчĕ. Аллинчи хĕп-хĕрлĕ, шултра кĕл чечек çыххине хĕр еннелле тăсрĕ, чуптуса илме пăхрĕ. Вăрт çаврăнса чакрĕ Диана. Чечекне те илмерĕ, чуптума та ирĕк памарĕ.

— Ирт килтĕн пулсан, — темле тунсăхлăн чĕнчĕ тепĕр хут каччăна. Çавăнтах йĕкĕлтесе те илчĕ: — Сашок, килти пек пул.

«Сашок» тени каччăна килĕшсех каймарĕ. Анчах вăл хăйĕн кăмăлсăрлăхне палăртмарĕ.

— Эсĕ çаплах мана кӳренсе çӳретĕн-и? — хĕр кăмăлне çавăрас тесе йăпăлти саспа ыйтрĕ каччă.

— Çаплах.

— Диана! Тен, çитет кутăнлашса.

— Кутăнлашса? Манăн санпа ĕç çук. Акă алăк — тух та ут.

Каччă чĕнмерĕ. Мĕнех калайăн сана тух та ут тенĕ чухне. Саша пурпĕрех тухса кайма васкамарĕ. Вăл кĕтрĕ. Мĕне? Хĕр кăмăлĕ çемçелессе, йăл-йăл кулса хăйне мăйран уртăнасса. Кăмăлсăр Диана хăй çумне вăйлăрах та вăйлăрах пăчăртанасса... Кĕтрĕ. Кун пек вăрçăнни вĕсен маларах та пулкаланă-çке. Вăрçăннă та мирлешнĕ. Мирлешнĕ те вăрçăннă.

Малалла

Эпĕ тухрăм урама

Чун савнине шырама.

Курăнмарĕ савнă каччă

Чакăр куçăм, ай, шывланчĕ.

Ах, юрату, юрату —

Юрату мар, ырату.

Темле эмел ĕçсен те,

Иртсе каймасть пуль ĕнтĕ.

Чĕрере вут-хĕм çунать.

Пĕртте канлĕ мар чуна.

Ах, ăçта-ши пӳрнĕ каччă?

Эп шыратăп ирĕн-каçăн.

Авă, хурăнпа йăмра

Ӳсеç туслăн урамра.

Ман хăçан-ши çавăн евĕр

Тупăнĕ пĕр-пĕр Хĕветĕр?

Эпĕр пурте çывхаратпăр

Акă ĕнтĕ вăтăра.

Авланма çапах хăратпăр

Çакă яшă вăхăтра.

Хусаха ялан çул аслă

Çӳремешкĕн урама.

Йывăр пулĕ авлансассăн,

Юрамашкăн арăма.

Вăл тем те пĕр туянмашкăн

Шав хăвалĕ лавккана.

Илме хушĕ тиркĕ-чашкă,

Пудра, тĕкĕр, такана.

Арăмпа лекме те пулĕ

Инкеке пĕр самантрах.

Михала тăкать куççулĕ:

— Ма юлман-ши, тет, хусах?

Ав, Иван ĕнер паллашнă,

Паян кайнă çырăнма.

Арăмĕ каçпа харкашнă:

— Вăхăт, тенĕ, уйрăлма.

Ав, тата Палля Якурĕ

Çитнĕ çичĕ арăма.

Авлансассăн тем те курăн.

Пит кирлех-ши авланма?

Мĕн-ма-ши ывăнмасăр варкăшатăп?

Çанçурăм çунатланнă пек хавас —

Эп сан куçусенче вăй-хал куратăп,

Чуна çĕклентеретĕн, мĕн тăвас?

Мĕн-ма-ши лăпланмасăр йăлкăшатăп?

Сăн-питĕм сар хĕвел пекех хавас —

Эп сан куçусенче вут-хĕм куратăп,

Чуна хĕмлентеретĕн, мĕн тăвас?

Мĕн-ма-ши чарăнмасăр йăл кулатăп?

Чĕлхе-çăвар симпыллă пек, хавас —

Эп сан куçусенче ыр пил куратăп,

Чуна ирĕлтеретĕн, мĕн тăвас?

Эс çырсассăн, эп те çырăп, —

Терĕмĕр те иккĕн,

Сăмахсем — шупка та çырă —

Тупăнччĕç пĕчиккĕн.

Кам çырни чипертерех-ши,

Хăшĕн кăшт хивре-ши?

Ан ятла сăмах хиврешĕн —

Кăмăлăм хитре-ши?

Пĕрремĕш пайĕ

1

Тунсăх çурутравĕ... Самаях улшăннă иккен эсĕ. Çурхи шывсем пĕр шелсĕр çурнă санăн кăкăрна. Тахçан тем пысăкăш сарăлса выртаттăнччĕ-çке. Тип çырмана икке пайлаттăн. Халĕ вара... Икĕ çынна çума-çумăн лармалăх çеç юлнă. Ун чух кунта ем-ешĕл те сĕтеклĕ курăк ешеретчĕ. Ун чух... Тăхта-ха, миçе çул пулман эпĕ çакăнта? Пĕр ултă-çичĕ çул та пулĕ. Çук, тата ытларах: çичĕ çул та ултă уйăх. Мĕнле хăвăрт иртет иккен пурăнăç!

Туслăх çурутравĕ... Тĕрĕссипе, ун ячĕ апла мар. Нимĕнле ят та çук унăн. Ăна эпĕ çапла ят панă. Çак çĕр лаптăкĕ пирĕн туслăха çуратрĕ. Çирĕплетрĕ. Кайран вара вăлах уйăрчĕ... Туслăх çур утравĕнчен тунсăх çур утравĕ пулса тăчĕ.

Мĕн чухлĕ вăхăт ирттермен пулĕ эпĕ кунта! Мĕн чухлĕ ĕмĕт, мĕн чухлĕ шухăш юхса кайнă çак тип çырмара. Чарăна пĕлмен шухăшсем, пурнăçа кĕмен ĕмĕтсем... Паян вĕсем пурте ĕнерхи кунра, иртнĕ пурнăçра юлнă. Çак çур утрав çинче çуралса çирĕпленнĕ туслăх та манăçа тухнă. Шел, халĕ çакă пĕтĕмпех асаилӳре кăна пурăнать. Манăн асаилӳре...

Пĕтĕмпех улшăннă кунта. Пĕтĕмпех. Тăвайккинче ешерекен йăмрасем те.

— Аппа, ытла хĕррине ан пырăр. Кунта çĕр хăйне хăй ишĕлсе тăрать.

Малалла

Акă ĕнте çывхаратпăр

Эпĕр халĕ вăтăра.

Авланма çапах хăратпăр

Çакă яшă вăхăтра.

Пирĕн çумра арăм çуккă.

Çуккă, çуккă, çуккă, çуккă,

Çуккă, çуккă чăнахах.

Эпĕр хусах, эпĕр хусах,

Эпĕр хусах яланах.

Арăмсем вĕсем пулаççĕ

Тĕрлĕ-тĕрлĕ тĕслисем.

Пĕрисем çемье çавраççĕ,

Салатаççĕ теприсем.

Авлансассăн йывăр пулĕ

Юрамашкăн маткана.

Илме хушĕ крем та пудра,

Чашкă-тиркĕ, такана.

Темшĕн каччăсем епреççĕ

Йăкăл-якăл хĕрсемпе.

Пурнăç çăмăл пулĕ теççĕ,

Тен, çав çăмăлттайсемпе?

Авланас килет пулсассăн,

Ма суйлас мар ыррине?

Унсăр ху та пулăн аскăн,

Сая ярăн ĕмĕрне.