Хӗвелтухӑҫ Африкӑри Аслӑ рифт тӑрӑхӗ — ахаль ҫурӑк кӑна мар, 200 миллион ҫултан вӑл Гималай тӑвӗсенчен те ҫӳллӗрех тусем йӗркелеме май паракан процесӑн пуҫламӑшӗ.
Халӗ континент ҫурӑлса пырать, вӑл пайланать: манти конвекцийӗ витӗм кӳнипе ҫӗр хуппи ҫинҫелет, 10–20 миллион ҫултан вара Сомалипе Мадагаскара уйӑрса кунта океан шывӗ йышӑнма пултарать. Анчах ӗҫ-пуҫ кунпа вӗҫленмӗ, процесс малалла тӑсӑлӗ. Инди океанӗ хупӑнма пуҫласан (субдукцие пула унӑн тӗпӗ ҫухалӗ), хӗвелтухӑҫнелле куҫакан Сомали Индипе пырса ҫапӑнӗ. «Сэндвича» лекнӗ тектоника плити аялалла анма пултараймасть — унӑн ирӗксӗрех ҫӳлелле хӑпарма тивӗ.
Тусем ҫапла йӗркеленеҫҫӗ те. Гималай тӑвӗсем те 50 миллион ҫул каялла ҫавнашкалах ҫӗкленнӗ. Ҫӗнӗ ту хырҫи, енчен те чӑн та йӗркеленӗ пулсан, планетӑн чылай лаптӑкри климата, юханшывсене тата экосистемӑсене улӑштарӗ. Тектоника васкамасть, анчах ӑна чарма ҫук.
Африка пайланать, анчах хӑҫан та пулин вӑл ҫавах тепӗр хут пӗрлешӗ. Паян эпир куракан пулӑм вара — пуласлӑхри пулса иртмелли процесӑн умӗнхи пӗрремӗш тапхӑрӗ кӑна.
+14.3 °C