Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хула тулашĕнчи сад пахчинче çу каçакан çывăх пĕлĕшĕм патне час-часах кайса çӳретĕп. Мана яланах ун кӳршин дачи улшăнса пыни тĕлĕнтерет. Малтан пĕр хутлă кирпĕч пӳртчĕ унăн, тепĕртакран шултра пĕренесенчен пураланă иккĕмĕш хут ӳссе ларчĕ. Пĕлтĕр çуркунне алăкĕ урамаллаччĕ, кĕркуннепе хуçи ăна хупларĕ, шал енчен çĕнĕ алăк уçрĕ. Кăçал тата тепĕр улшăну: хĕвел тухăç еннелле çĕнĕ чӳрече касрĕ. Çурт тăрри виçĕм çул çеç-ха хĕрлĕ тĕслĕччĕ, халь ак тепĕр хут симĕс-кăвак сăрăпа сăрлать.

— Мĕнле ĕçчен çын сан кӳршӳ? — тетĕп пĕлĕшĕме. — Дачин сăн-сăпатне пĕрмай улăштарать, вĕçĕмсĕр капăрлатать.

— Çынни-мĕнни... Мĕнле калас? Патшалăх Канашĕн депутачĕ вăл.

— Унта дачăсене улшăнусем кĕртсе хитрелетме вĕрентмеççĕ пулĕ те, — кулатăп эпĕ.

— Кулмалли нимĕн те çук, — тет мана пĕлĕшĕм. — Тăватă çул ĕнтĕ ман кӳршĕ саккунсене улшăнусем кĕртет. Саккунсене пĕрмай лайăхлатать. Кам валли — каламасть. Ху чухласа ил. Улшăнусем кĕртме хăнăхнă та, çак йăлана пăрахаймасть, дачине те çуллен улăштарать.

Ай-хай, пурнăçĕ те, пурнăçĕ

ăшăх кӳлĕри пулăсенĕн пек:

çăрттанĕ те пур, вĕтти пур,

хăшĕ пулма шăпам пӳрнĕ-ши?

Çăрттан пулсан шăллă пулас-мĕн,

вĕтти пулсан шăмлă пулас-мĕн.

Ытах чĕрĕ пулă пуличчен

мăклă чулĕ пулса выртас-мĕн.

Ай-хай, пурнăçĕ, пурнăçĕ

яшлăхпала ватлăх хушшинче.

Яшлăхĕ те чĕремре,

ватлăхĕ те питĕмре,

хăшĕ çĕнсе хăшĕ илĕ-ши?

Яшши пулса яка çӳрес-мĕн,

ватти пулса ваккăн пăхас-мĕн.

Ытах та терте тӳсиччен

хăрăк турат пулса выртас-мĕн.

Ӳсес те килет,

тӳсес те килет,

курас та килет,

хăрас та килет.

Пĕр сăмахпа –

пурнассăм килет.

7.05.1976

Ĕне суса пĕтернĕ хыççăн дояркăсем хĕрлĕ кĕтесе пухăнчĕç.

— Пăхăр-ха, пирĕн Ванькка! — телевизор экранĕ çинчи хура костюмлă лутра çын еннелле пуçĕпе сĕлтрĕ Ольга.

— Ай, чăнах та-çке! — Настя ун çумне пырса ларчĕ. — Хă, çӳçне кастарнă хайхи — мĕлке пек лăпăс-лапăс мар.

— Чарăнăр-ха эсир, палтăрккасем! — чарчĕ вĕсене Мавлей пичче, ферма хуралçи. — Çӳçĕ, сăнĕ... Эсир сăмахне итлĕр, ав епле ăслă калаçать.

Чăнах та, Ванькка, Иван Арханов, трибуна умĕнче-мĕн. Аслă Канаш сессийĕ паян. Унта сăмах илнĕ вĕсен ентеш-депутачĕ. «Рабочисен шалăвне пысăклатмасăр ĕç тухăçне ӳстерме çук! — така тăрăнтарнăн аллине малалла ялт! тăсрĕ Арханов. — Чылай çĕрте çак чăнлăха ăнланасшăн мар. Çавăнпа халăха кирлĕ таварсем çителĕклĕ туса кăлараймастпăр».

— Вăт пултарать! — шавласа кайрĕç хĕрлĕ кĕтесре. — Чи малтан çынсемшĕн тăрăшмаллине пĕлет.

— Хăюллăн тустарать!

— Эпир хушнине те ан мантăрччĕ тулĕк, — илтĕнчĕ çавăнтах кĕтесрен. — Астăватăр-и, хăйне депутата суйличчен мĕн-мĕн кăна тума шантармарĕ пулĕ!

— Ку та тĕрĕс...

Хăйсен депутачĕ Аслă Канашра мĕнле ĕçленине тимлĕн сăнаса тăраççĕ ферма çыннисем. Сесси пынă кунсенче пушă вăхăт тупăнсанах телевизор пăхма пуçтарăнаççĕ. Вĕсене пĕр япала уйрăмах тĕлĕнтерет те, савăнтарать те: депутат пулса тăнăранпа Ванькка питĕ ăсланса кайрĕ. Тĕрĕссипе, унччен те ухмах пулнă теме çук-ха. Ял хуçалăх институтĕнчен вĕренсе тухнă хыççăн зоотехникра ĕçлерĕ. Унтан — районти тĕрлĕ организацире. Анчах халь вăл пĕвĕпе, тавра курăмĕпе тата çӳлĕрех шая çĕкленнĕн туйăнать. Кирек мĕнле ыйтупа та тухса калаçма, тавлашма, сĕнӳ пама пултарать.

Малалла

Юр çинче тĕрленчĕк: «Эп сана çиллентĕм...»

Юмăç ятăм — пăхрăм тӳпене:

Хуйхă хыççăн хуйхă пурнăçа силленĕн

Юрпа хутăш пĕлĕт ӳпĕнет.

Хĕл — хĕлхемсĕр килĕм, çу хĕвелсĕр килĕ...

Асилӳ — асаплă тĕпĕнче.

Ытаму ăшшисĕр эрешленĕ, вилĕ

Хуçăлнă çунатăм чӳречӳ çинче.

Йывăçсем пасарĕç ялтăрса илемлĕн,

Çакнăн çăлтăрсем татса çĕрле —

Шутсăр шутласан та тавçăрса илеймĕн —

Тăлăх юрату хĕле тĕрлет.

Ӳкĕнмесĕр пурнăн, ӳпкелемĕп — чăтăп:

Чĕмсĕрлĕх — сăмахсăр кӳренӳ.

Те тӳпе, те кăмăл, те тĕнчи хăй кутăн —

Юр çине ӳкет те тӳрленет.

Юмăç ярăп — пăхăп: хĕл каймасăр тăрĕ —

Йăнăшпа хускалĕç папкасем,

Ылтăн, кĕмĕл, пăхăр çу сапса тултарĕ

Йăпăртлăх сивве тек илĕртсе.

Пурăнаççĕ çĕр çинче,

эх-ха-хах.

Пăрăнаççĕ çул çинчен,

эх-ху-хух.

Чи тарăн тинĕсре улмуççисем ӳсеççĕ,

Улмийĕсем ӳкеççĕ пĕлĕте.

Хумсен сарлакăшне çилсем чупса виçеççĕ,

Чăмса çитмешкĕн уйăх вĕрентет.

Çут кĕмĕл çиппинчен мана вĕрен явтарĕ.

Кăкарăп та хумсен кăралăхне

Хăрах вĕçне ирех хĕвел çакса антарăп

Вăлтса тăмашкăн тинĕс ырлăхне.

Улмуççисем кунта нихçан курман пек анăç —

Шыв пуллисем çӳреççĕ антăхса...

Тулли тураттисем улмисене тăкаççĕ

Сар кайăкшăн пĕрмай тунсăхласа.

Лăпланĕ тинĕс, пĕлĕт тăрĕ çепĕç —

Кунпа каçа хупатĕп кĕлете:

Сар кайăк куçĕнче панулмисем пиçеççĕ —

Чăмса татмашкăн уйăх вĕрентет.

Пĕррехинче Мишăпа амăшĕ хула çывăхĕнчи пахчана кайрĕç. Çĕр улми йăранĕсене çумланă чухне Миша сип-симĕс йăлтăркка япала асăрхарĕ. Куçран вĕçертес марччĕ тесе чупса пычĕ — нăрă иккен. Пĕр тенкĕлĕх тимĕр укçа пысăкăшскер. Çывăрать-ши е хĕвел ăшшипе килĕнет-ши? Пӳрнепе тĕксен майĕпен хускалчĕ. Ку чĕрĕ «тетте» питĕ килĕшрĕ арçыначана. Вĕçсе каясран шикленсе кап! тытрĕ, шăкăрт хупрĕ пӳрнисене. Ай! Алла кăтăклантарать. Миша пӳрте кĕрсе ăна кĕленче савăта хучĕ, канихвет таткипе хăналарĕ, унтан хаçатпа хупларĕ те амăшне пулăшма васкарĕ. Ытараймискере темиçе те кĕрсе пăхрĕ вăл, анчах вăрттăнлăхĕ пирки — пĕр сăмах та...

Хайхискер шыв ĕçме тесе тепре кĕчĕ — «тетте» курăнмарĕ. Ăçта шырама пĕлмелле-ши тăрук çухалнăскере? Миша ун-кун пăхкаларĕ те нăрă пӳртрен тухса кайман пулĕ-ха тесе лăпланчĕ.

...Ирхине вăл пĕчченехчĕ. Вырăн çинчен тăрса чӳречерен пăхрĕ. Амăшĕ пахчара иккен. Чӳрече каррине сирчĕ çеç, ак хайхи, лара парать симĕсскер çуталса! Миша хĕпĕртенипе чутах кăшкăрса яратчĕ.

— Ăçта тартăн-ха, чеескер? Пытанмалла выляс терĕн-им? Хырăму та выçрĕ пулĕ... Акă, çакна çиетĕн-ши? Тутанса пăх-ха, — тесе яшкари çĕр улми татăкне илсе ун патне хучĕ. Ку хутĕнче «читлĕхе» марльăпа витрĕ. — Эпĕ сана хамах кăларатăп, урăх ан тар çеç.

Малалла

Сакĕ çине сарă саппун

сартăмăр,

лĕпĕшсем пек иккĕн çуммăн

лартăмăр.

Саппун çине икĕ паллă

юлмĕ-ши,

пирĕн çинчен аннӳ ирпе

пĕлмĕ-ши?

5.05.1976.

Кăвас хутăм ир-ирех,

Çăртăм ӳркенмесĕрех.

Килти çăкăр тутлăрах,

Вăл тата усăллăрах.

Анне çук-çке. Мĕн тăвас?

Атя тăрăшса пăхас!..

Чусти хатĕр паçăрах,

Газĕ çунтăр вăйлăрах.

Эй, тĕрмешрĕм кунĕпех

Ачи-пăчи нумай пек.

Пиçсе тухрĕ чиперех,

Анчах икĕ питлĕрех.