
Чӑваш Енре ятарлӑ ҫар операцине хутшӑнакан салтаксене хушма хуҫалӑх тытма тата пӳрт тума ҫӗр параҫҫӗ. Анчах асӑннӑ лаптӑка ял-хуларан аякра уйӑрса панине кура ку пулӑшу хут ҫинче тӑрса юлать тесен те юрать. Ҫӗр илменнисене 250 пин тенкӗ параҫҫӗ-ха, анчах вӑл укҫа та пысӑк суммах мар.
Чӑваш Енӗн Патшалӑх Канашӗн депутачӗ Игорь Моляков асӑннӑ категорие ҫӗр ӑҫта панине уҫӑмлатас тесе ҫыру та шӑрҫаланӑ. Анчах ун патне ячӗшӗн тенӗ пек ҫырнӑ хурав килсе выртнӑ.
Ҫӗнӗ Шупашкарти Сергей Хваткин Инкеклӗ ӗҫсен министерствин тытӑмӗнче чылай ҫул ӗҫленӗ хыҫҫӑн ҫара кайнӑ. Унта вӑл миномет батарейинче пулнӑ. Ҫапӑҫусенчен пӗринче вӑл хӑрах урасӑр тӑрса юлнӑ. Тӑван тӑрӑха таврӑнсан ҫемье сусӑр ҫынна уйрӑм пӳртре пурӑнма меллӗрех тесе ҫӗр илме шухӑшланӑ. Ҫӗнӗ Шупашкарти тӳре-шара ӑна Сӗнтӗрвӑрри районӗнче ҫӗр сӗннӗ. Анчах унта шыв та, ҫутӑ та, ҫул та ҫук иккен. Каярах Ольдеево ҫывӑхӗнче сӗннӗ. Унта та услови ырах мар иккен.

Федерацин хӑрушсӑрлӑх службин Чӑваш Енри управленийӗн ӗҫченӗсем полицейски ӗҫченӗ Кӑркӑстана кайма тӑнине тупса палӑртнӑ. Ҫавӑншӑн ӑна 200 пин тенкӗ штраф хурса панӑ.
Ют ҫӗршыва тухса кайма тӑнӑ ҫын халӗ йӗрке хуралӗнче ӗҫлемест-ха. Апла пулин те унӑн ют ҫӗршыва кайма юраман. Мӗншӗн тесен вӑл патшалӑх вӑрттӑнлӑхӗпе ҫыхӑннӑ саккуна пӑснӑ.
Ҫав арҫын 2017–2024 ҫулсенче шалти ӗҫсен органӗнче тӑрӑшнӑ, патшалӑх вӑрттӑнлӑхӗ шутланакан даннӑйсене пӗлсе тӑнӑ. Ӗҫрен кайнӑ хыҫҫӑн унӑн 2025 ҫулхи чӳк уйӑхӗччен урӑх ҫӗршыва кайма юраман.
Экс-полицейски чӳк уйӑхӗччен тӑхтаса тӑрас темен, пӗлтӗрхи пуш уйӑхӗнче Кӑркӑстана кайса килес тенӗ. Ҫавӑншӑн ӑна суд 200 пин тенкӗ штраф тӳлеттерме йышӑннӑ. Суд приговорӗ вӑя кӗнӗ.

Канаш хулинче пушарнӑйсем пилӗк ҫулти хӗрачана ҫӑлнӑ. Ку инкек ӗнер, ҫӗртме уйӑхӗн 26-мӗшӗнче, каҫхине пулнӑ.
Хӗвелтухӑҫ микрорайонӗнче 5 хутлӑ ҫурт хваттерӗнче пушар тухнӑ – унта япала типӗтекен машина ҫунма тытӑннӑ. Кил хуҫи хӗрарӑмӗ лавккана кайнӑ, машинӑна вара сӳнтерсе хӑварман.
Ҫулӑм мачча, стенасем тата япаласем ҫине куҫнӑ. Килте вара пилӗк ҫулти хӗрача пӗчченех пулнӑ. Амӑшӗ ӑна пӗрле илсе кайман, хӑварнӑ.
Тӗтӗм тухнине курсан пушарнӑйсене кӳршисем чӗннӗ. Вӗсем вырӑна ҫитсен хваттер алӑкне ҫӗмӗрсе шала кӗнӗ, пӗчӗк хӗрачана тӗтӗм ӑшӗнчен илсе тухнӑ. Ҫав самант тӗлне ача сӗрӗмпе наркӑмӑшланса тӑнне ҫухатнӑ. Вӑйлах аптӑранӑскере Шупашкар хулинчи пульницӑна илсе ҫитернӗ. Халӗ унӑн пурнӑҫӗ хӑрушлӑхра мар.

Шупашкар хулинче пурӑнакан пӗр арҫын пӗлӗшне хӗнесе вӗлернӗ. Вилене тупнӑ хыҫҫӑн тӗпчевҫӗсем ҫын пурнӑҫне кам татнине тӗпчеме пуҫланӑ. Часах вӗсем кун пек усал ӗҫ тума пултарнӑ ҫын йӗрӗ ҫине те тухнӑ.
Тӗпчевҫӗсем палӑртнӑ тӑрӑх, кӑҫалхи ҫӗртме уйӑхӗн 20-мӗшӗнче 56 ҫулти арҫын ӳсӗр пулнӑ. Шупашкарти хваттерте вӑл пӗлӗшӗпе хирӗҫсе кайнӑ та чышкине ирӗке янӑ. Пӗрре сулса янипех ҫырлахман, хӗнесе пӗтернӗ. Суранланса пӗтнӗ арҫын инкек вырӑнӗнчех кӑштахран вилсе кайнӑ.
Ҫынна хӗнесе вӗлернӗ арҫынна пакунлисем кӑштахран тытса чарнӑ, ун тӗлӗшпе пуҫиле ӗс пуҫарнӑ. Суд ӑна вӑхӑтлӑха хупса хума йышӑннӑ.
Ҫав вӑхӑтрах тӗпчевҫӗсем ӗҫе малалла тӗпчеҫҫӗ, тӗрлӗ экспертиза ирттерӗҫ. Унтан ӗҫе суда ярса парӗҫ.

Шупашкар хулинче 22 ҫулти арҫын ҫынна вӗлернӗ. Халӗ ун тӗлӗшпе РФ Пуҫиле кодексӗн 111-мӗш статйин 4-мӗш пайӗпе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ. Ку вӑл ҫын сывлӑхне ятарласа йывӑр сиен кӳнине, ҫавна пула асӑрханмасӑр вӗлернине пӗлтерет.
Тӗпчевҫӗсем шухӑшланӑ тӑрӑх, кӑҫалхи ҫӗртме уйӑхӗнче вӑл хулари Хусанкай урамӗнче пӗлӗшӗпе хирӗҫсе кайнӑ. Хӑй мӗншӗн кӑмӑлсӑрланнине сӑмахпа ӑнлантарса парас темен курӑнать, ҫын ҫине алӑ ҫӗкленӗ. Ӑна пуҫӗнчен икӗ хутран кая мар ҫапнӑ. Йывӑр суранланнӑ арҫынна пульницӑна илсе кайнӑ-ха, анчах ӑна ҫӑлса хӑварма май килмен. Шар курни сиплев учрежденийӗнче вилсе кайнӑ.
Ҫынна хытӑ хӗнесе пӗтернӗ ҫамрӑка хальлӗхе хупса хунӑ. Ун тӗлӗшпе пуҫарнӑ пуҫиле ӗҫе специалистсем малалла тӗпчеҫҫӗ.

Чӑваш Енри арҫынна Краснодар тӑрӑхӗнчи ҫамрӑк арҫын улталанӑ.
Чӑваш Енре пурӑнакан 63 ҫулти арҫын йӗрке хуралҫисенчен кӑҫалхи нарӑс уйӑхӗнче пулӑшу ыйтнӑ. Вӑл пакунлисене каласа кӑтартнӑ тӑрӑх, ултӑ пине яхӑн тенкӗлех улталаннӑ. Пенсионер тӗнче тетелӗнче ҫӗр ҫырли сутни пирки пӗлтерӳ курнӑ. Унта 300 тӗм сутассине пӗлтернӗ. Арҫын укҫа тӳленӗ, анчах калчана кӗтсе илеймен.
Чӑваш Енри арҫынна улталанӑ ҫынна йӗрке хуралҫисем командировкӑна Краснодар тӑрӑхне кайсан тыса чарнӑ. Унта пахчаҫимӗҫ ӗҫӗпе аппаланса пурӑнакан 38 ҫулти арҫын унччен судпа айӑпланман иккен. Вӑл ӗнентернӗ тӑрӑх, калчана тӗрлӗ сӑлтава пула ярса пама май килмен.
Халӗ ун тӗлӗшпе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ. Краснодар тӑрӑхӗнчи арҫын тӑкака саплаштарма шантарнӑ.

Чӑваш Енре Сосновка поселокӗнче пурӑнакан арҫынна пӗлӗшне вӗлерсе Атӑла пенӗшӗн суд тунӑ.
Ку тискер преступлени пуш уйӑхӗн 18-мӗшӗнче ҫӗрле пулнӑ. Икӗ арҫын Сосновкӑра вӑрҫӑнса кайнӑ. Пӗри теприне хӗненӗ, кайран ҫӗҫӗпе чикнӗ. Лешӗ ҫавӑнтах вилнӗ.
Арҫын преступлени йӗрне пытарас тесе вилене тытнӑ та чӑнкӑ ҫыранран Атӑл юханшывне пенӗ. Ҫапах нимӗн те йӗрсӗр ҫухалмасть – вилене те, ҫак тискер ӗҫе кам тунине те тупнӑ.
Суд приговор кӑларнӑ: ҫак арҫынна ҫирӗп режимлӑ колоние 7 ҫуллӑха ӑсатма йышӑннӑ.

Шупашкар хулинчи йӗрке хуралҫисем, ведомствӑн общество канашӗ, ирӗклӗ халӑх дружини пӗрле пулса «Ночной город» (чӑв. Каҫхи хула) рейд ирттернӗ. Хальхинче вӗсем тӗрӗслевпе ҫӗртме уйӑхӗн 19-20-мӗшӗсенчи каҫхине ҫӳренӗ.
Полицейскисемпе общество хастарӗсем яш-кӗрӗмпе хӗр-упраҫ тата вӗсен ашшӗ-амӑшӗ комендант сехетне пӑхӑннине тӗрӗсленӗ.
Рейд вӑхӑтӗнче 14 ачана тупса палӑртнӑ. Вӗсем ҫӗрле ашшӗ-амӑшӗсӗр хула тӑрӑх ҫӳренӗ. Вӗсене полици уйрӑмне илсе кайнӑ, унтан вӗсене ашшӗ-амӑшӗ пырса киле илсе кайнӑ. 15 ҫулти шкул ачин ашшӗн ывӑлӗ патне Шупашкара Ҫӗрпӳрен килме тивнӗ. 15 ҫулти ӳсӗр яш патне амӑшӗ ирхи виҫҫӗре Куславккаран персе ҫитнӗ. Тепӗр виҫӗ ача патне ашшӗ-амӑшӗ Ҫӗнӗ Шупашкартан килнӗ.
Ашшӗ-амӑшӗ те йӗркене пӑсать. Шупашкарта 46 ҫулти хӗрарӑм ҫул ҫитмен ачисен умӗнчех общество вырӑнӗнче эрех ӗҫсе ларнӑ.

Чӑваш Енре «Благодать» тулли мар яваплӑ общество директорӗпе унӑн мӑшӑрне ҫынсене улталанӑ тесе шухӑшлаҫҫӗ. Вӗсем тӗлӗшпе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ. Тӗпчевҫӗсем шухӑшланӑ тӑрӑх, вӗсем ҫынсене 867 миллион тенкӗлӗх улталанӑ.
Укҫана юратакан (ӑна пурте юратаҫҫӗ-ха, анчах теприсем ҫавӑншӑнах ҫынна улталамаҫҫӗ) мӑшӑр тӗлӗшпе РФ Пуҫиле кодексӗн темиҫе статйипе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ.
Тӗпчевҫӗсем шухӑшланӑ тӑрӑх, 2008 ҫултан пуҫласа 2020 ҫулччен Игорь Нарышкин тата унӑн арӑмӗ Светлана Маркова пӗр-пӗринпе ҫыхӑннӑ 8 фирмӑпа хуҫаланнӑ. Ҫав вӑхӑтра 1472 ҫынтан 867 миллион ытла тенкӗ укҫа вӑрланӑ. Вӗсем укҫана процентпа тавӑрса пама шантарнӑ.
Организацисем Чӑваш Енре, Мари Элта тата Чулхула облаҫӗнче пулнӑ.

Чӑваш Енӗн Правительстви пилостӑр вӗҫекен аппаратсем ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнче шар кӑтартнӑ ҫынсене пулӑшма 15.1 миллион тенкӗ уйӑрма йышӑннӑ. Хушӑва республикӑн премьер-министрӗ Сергей Артамонов алӑ пуснӑ. Укҫа пӗр хутчен паракан тӳлев валли, пурлӑх шар курнине саплаштарма тата сиенленнӗ транспортшӑн тӳлеме кайӗ.
Пилӗк усламҫӑпа 10 предприятие 300-шер пин тенкӗ парӗҫ. Укҫана заявкӑсем ҫитнине кура куҫарса параҫҫӗ.
Аса илтерер: ҫу уйӑхӗн 5-мӗшӗнче хулан Ҫӗнӗ Кӑнтӑр районӗ, ВНИИР районӗ самай шар курчӗ. Вӗҫекен ҫав аппарат Строительсен урамӗнчи ҫурт ҫине те персе аннӑ. 44 ҫын аманнӑ, вӗсенчен виҫҫӗшӗ вилнӗ. Нумай хваттерлӗ 40 ҫурт сиенленнӗ.
