Йӑршшу (Йӑшшу, выр. Рыкша) — Раҫҫейри юхан шыв, Чӑваш Республикинчи Шупашкар районӗнче юхать. Ҫавалӑн сулахай юппи. Юхан шыв тӑршшӗ — 39 км, шыв пухӑнакан бассейн лаптӑкӗ — 254 км².

Географийӗ

Юхан шыв пуҫӗ Моҫҫакасси ялӗнчен 400 метр анӑҫалла вырнаҫнӑ. Малалла Йӑршшу ытларах кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫнелле Апаш ялӗ патне ҫити юхать, ун хыҫҫӑн хӗвелтухӑҫнелле пӑрӑнать.

Юхан шывӑн 15 сылтӑм тата 9 сулахай юппи пур. Шыв ытларах юр шывӗнчен пухӑнать, ҫавӑн пекех ӑна урӑх шывсем те тултараҫҫӗ. Ҫурхи ейӳ вӑхӑтӗнче юхан шыври шыв шайӗ хӑвӑрт хӑпарать.

Юхан шыв ячӗ, пулас, финн-угрсен «икша» сӑмахӗнчен тухнӑ, вӑл «юхан шыв» е «пӗчӗк юхан шыв» тенине пӗлтерет. Чӑвашла «Йӑшшу» ят «йӗрӗх шывӗ» тенине каять, ку «сӑваплӑ шыв» пулать.

Гидрологи

Йӑршшу шывӗ пухӑнакан бассейнра промышленность лайӑх аталаннӑ, ял хуҫалӑхӗ те вӑйлӑ ӗҫлет.

Шыв управӗсенче тата юхан шывра карп, карас, окунь, кӑртӑш, ыраш пӑтри, йӑпӑлтак пулӑсем пурӑнаҫҫӗ.

Экологи

2013 ҫулта Йӑршшура пулӑ питӗ нумай вилнӗ. Тӗпчев вӑхӑтӗнче юхан шыв тӑрӑх 30 км тӑршшӗ 17 вырӑнта 1300 ытла вилнӗ пулӑ тупнӑ. Лаборатори тӗпчевӗсен даннӑйӗсем тӑрӑх, шыври аммиак виҫи гигиена норминчен 18 хут пысӑкрах пулнӑ. Вырӑнти агрохолдинг экологи енчен хӑрушӑ каяшсемпе, кайӑк-кӗшӗк тислӗкӗпе ӗҫлемелли йӗркесене пӑсни шыв вараланнин сӑлтавӗ пулнӑ.

Хуҫалӑхра усӑ курни

Юхан шыв хӗрринчи улӑхсенче тата айлӑмӗнче килти выльӑх-чӗрлӗх кӗтӗвӗ ҫӳрет, вырӑнти халӑх пахча ҫимӗҫ ӳстерет. Тӗмсемпе йывӑҫсем хӑш-пӗр вырӑнсенче ҫеҫ сыхланса юлнӑ.

Пурӑнмалли вырӑнсем

Юхан шыв ҫыранӗсем тӑрӑх тата ун ҫумӗнче Шупашкар районӗнчи пурӑнмалли вырӑнӗсем вырнаҫнӑ, вӗсен шутӗнче Моҫҫакасси, Апаш, Шемшер, Тавӑшкасси, Ердукасси ялӗсем.