Маяк — Чӑваш Республикин Канаш районӗнчи ял. Вӑл Шелттем ял тӑрӑхне кӗрет. Вӑрӑм юханшывӗн сулахай ҫыранӗнче, А-151 федераци автомагистралӗ ҫывӑхӗнче вырнаҫнӑ. Шупашкар хулине ҫитме 101 км, район центрне Канаш хулине ҫитме — 17 км, чи ҫывӑхри чукун ҫул станцине ҫитме — ҫавӑн пекех 17 км.

Географи

Маяк ялӗ Чӑваш Республикин тӗп пайӗнче, Чӑваш плато чиккинче вырнаҫнӑ. Кунти рельеф тӳрем, ҫӳллӗш тӗлӗшӗнчен сахал улшӑнаҫҫӗ. Климат вӑтам континенталлӑ, хӗлле сивӗ те юрлӑ, ҫулла ӑшӑ пулать. Тӑпрасем тӗпрен илсен сӑрӑ вӑрман тата ҫеремлӗ-кӗллӗ тӑпрасем пулаҫҫӗ. Ӳсентӑрансем хутӑш вӑрмансенчен тата улӑхсенчен тӑраҫҫӗ. Ялӑн тухӑҫ енчи хӗррипе юхакан Вӑрӑм юханшывӗ Кӗҫӗн Ҫавал юханшывӗн сулахай юппи шутланать. Ял таврашӗнче пӗвесем пур.

Истори

Маяк ялӗ 1928 ҫулта йӗркеленнӗ. Ял ячӗ ҫутӑна, тӗллеве пӗлтерет, ку вара коллективизаци тата малтанхи пиллӗкҫуллӑхсен тапхӑрӗшӗн йӑлана кӗнӗ япала пулнӑ. Пӗрремӗш пурӑнакансем таврари ялсенчи чӑваш хресченӗсем пулнӑ. 1930 ҫулта ялта «Сунтал» колхоз йӗркеленнӗ. 1928 ҫултанпа ял Канаш районне кӗрет. Малтанхи ҫулсенче ялта нумай ҫурт-йӗр тунӑ, ака-суха лаптӑкӗсене анлӑлатнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче ял ҫыннисем фронтсенче ҫапӑҫнӑ, тылра вӑй хунӑ. Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи ҫулсенче «Сунтал» колхоза реорганизациленӗ, ӑна пысӑкрах хуҫалӑхӑн уйрӑмӗ туса хунӑ. 1960-мӗш ҫулсенче яла электроҫутӑпа радио кӗртнӗ. XX ӗмӗр вӗҫӗнче ялта лайӑхлатнӑ планировкӑллӑ ҫӗнӗ ҫуртсем тума пуҫланӑ. 2010 ҫулта вырӑнти ял хуҫалӑх производство базинче «Маяк» ТМЯП ӗҫленӗ.

Халӑх йышӗ

Маяк ялӗнчи халӑх йышӗ ҫакӑн пек улшӑнса пынӑ:

• 1928 ҫул — 72 кил, 345 ҫын;
• 1939 ҫул — 197 арҫын, 233 хӗрарӑм;
• 1979 ҫул — 187 арҫын, 216 хӗрарӑм;
• 2002 ҫул — 100 кил, 269 ҫын (123 арҫын, 146 хӗрарӑм);
• 2010 ҫул — 92 уйрӑм кил хуҫалӑхӗ, 276 ҫын (130 арҫын, 146 хӗрарӑм).

Ялта тӗпрен илсен чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ. Юлашки ҫулсенче халӑх ӳсӗмӗ пӗрешкел тӑрать, ҫамрӑксем хуласене кӑшт куҫса кайни палӑрать. Ӳсӗм тытӑмӗнче вӑтам ӳсӗмри халӑхпа пенсионерсем ытларах.

Инфраструктура

Маяк ялӗнче социаллӑ инфраструктура лайӑх аталаннӑ. Фельдшерпа акушер пункчӗ, ял клубӗ, лавкка ӗҫлеҫҫӗ. Общество апатланӑвӗн икӗ предприятийӗ пур. Ялти ҫулсене вырӑн-вырӑнпа асфальтланӑ, урамсенче ҫутӑ пур. Шыва артезиан скважинисемпе пусӑсенчен илеҫҫӗ. Ҫурт-йӗр фончӗ кил ҫумӗнчи ҫӗр лаптӑкӗсемлӗ пӗр хутлӑ йывӑҫ тата кирпӗч ҫуртсенчен тӑрать.

Экономика

Ял экономикин никӗсӗ ял хуҫалӑхӗн производстви пулать. 2010 ҫулта тӗп предприяти «Маяк» ТМЯП пулнӑ, вӑл тырӑ, ҫӗрулми тата пахчаҫимӗҫ ӳстерессипе, ҫавӑн пекех шултра мӑйракаллӑ выльӑх-чӗрлӗхпе сысна ӗрчетессипе ӗҫленӗ. Ял ҫыннисен пӗр пайӗ хӑйсен хушма хуҫалӑхӗсене тытса пырать, сад ӗҫӗпе тата пахчаҫимӗҫ ӳстерессипе тӑрмашать. Аш-пӑш тата сӗт-ҫу паракан выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетекен фермер хуҫалӑхӗсем пур.

Паллӑ ҫынсем

• Алексеев Петр Михайлович (1952 — 2005), журналист.
• Ендеров Михаил Михайлович (1982 — 2002), ҫар ҫынни.
• Ендерова Ольга Михайловна (1985 ҫ.ҫ.), эстрада юрӑҫи.
• Карсакова Светлана Анатольевна (1983 ҫ.ҫ.), эстрада юрӑҫи.
• Ларионова Галина Васильевна (1935 ҫ.ҫ.), ял хуҫалӑх производствине йӗркелекен.