Мӑн Катраҫ (выр. Большие Катраси, историлле ячӗ — Атайкасси) — Чӑваш Республикинчи Шупашкар районӗнчи ял. Мӑн Катраҫ ял тӑрӑхӗн административлӑ центрӗ.

Географийӗ

Ял Чӑваш Республикин ҫурҫӗр пайӗнче, Йӑршшу юханшывӗ пуҫланакан вырӑнта, М-7 автомагистраль ҫумӗнче вырнаҫнӑ. Республикӑн тӗп хулинчен, Шупашкартан, — 14 км, район центрӗнчен — 15 км, чи ҫывӑх чукун ҫул станцинчен 2–3 км аякра вырнаҫнӑ.

Историйӗ

Ял 1719 ҫултанпа паллӑ. Ун чухне кунта 182 арҫын пурӑннӑ. Историлле ячӗ — Катрясева. Халапсем тӑрӑх, яла Атай ятлӑ тутар пуҫланӑ; чӑвашла ячӗ — Атайкасси — унӑн ячӗнчен пулса кайнӑ. Вырӑсла ячӗ «большой» сӑмахран тата Катраҫ (Катри) текен авалхи ятран пулнӑ.

Пурӑнакансем — чӑвашсем. 1724 ҫулччен вӗсем ясак тӳлекенсен категорине кӗнӗ, 1866 ҫулччен — патшалӑх хресченӗсен категорине. Тӗп ӗҫӗсем — ҫӗр ӗҫӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни, килти ал ӗҫӗ, бурлак ӗҫӗ тата кулетка ӗҫӗ.

1886 ҫулта чиркӳ-прихут шкулӗ, 1909 ҫулта земство училище уҫӑлнӑ; лавкка тата вулавӑш (1930 ҫултанпа) пулнӑ. 1987 ҫулта шкул вӑтам шкул пулнӑ.

1930 ҫулта «Мотор» колхоз йӗркеленнӗ. 1960 ҫулта «Мичуринец», «Туслӑх» тата Владимир Ильич ячӗллӗ колхозсене «Тӑнӑҫлӑхшӑн» колхоза пӗрлештернӗ; 1965 ҫулта вӑл Шупашкарти улма-ҫырла совхозне кӗнӗ.

Ял Шупашкар уесӗн Сугут вулӑсне (XVIII ӗмӗр — 1858), Куславкка уесӗн Мӑнал волостьне (1858–1920), Шупашкар уесӗн Мӑнал тата Шупашкар вулӑсне (1920–1927), Шупашкар районне (1927–1935, 1959 ҫултан), Ишлей районне (1935–1959) кӗнӗ. Ял канашӗсем: Катраҫ ял канашӗ (1927 ҫултан), Мӑн Катраҫ ял канашӗ (1935 ҫултан).

Халӑх

2010 ҫулхи халӑх ҫыравӗн даннӑйӗсем тӑрӑх, ялта 1151 ҫын (545 арҫын, 606 хӗрарӑм) пурӑннӑ. 2002 ҫулхи даннӑйсемпе — 1026 ҫын (482 арҫын, 544 хӗрарӑм). 2025 ҫулхи даннӑйсемпе халӑх шучӗ 1520 ҫын пулнӑ — пурӑнакансен шучӗ 2020 ҫулхипе танлаштарсан 25% ӳснӗ. Пурӑнакансен ытларахӑшӗ — чӑвашсем (2002 ҫулхи ҫыравпа — 94%), ҫавӑн пекех вырӑссем, тутарсем тата ыттисем пурӑнаҫҫӗ.

Халӑх йышӗ ҫулсем тӑрӑх улшӑнни:

• 1719 — 182 арҫын;
• 1741 — 172 арҫын;
• 1795 — 42 кил-ҫурт, 189 арҫын, 178 хӗрарӑм;
• 1859 — 67 кил-ҫурт, 184 арҫын, 188 хӗрарӑм;
• 1897 — 508 ҫын;
• 1906 — 107 кил-ҫурт, 236 арҫын, 249 хӗрарӑм;
• 1926 — 123 кил-ҫурт, 276 арҫын, 315 хӗрарӑм;
• 1939 — 295 арҫын, 304 хӗрарӑм;
• 1979 — 270 арҫын, 311 хӗрарӑм;
• 1989 — 451 арҫын, 513 хӗрарӑм;
• 2002 — 318 кил-ҫурт, 1026 ҫын;
• 2010 — 348 харпӑр хуҫалӑх, 1151 ҫын;
• 2025 — 1520 ҫын.

Паллӑ ҫынсем

• Курбатов Вячеслав Петрович (1962 ҫулхи утӑн 12-мӗшӗнче ҫуралнӑ) — Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ машиностроителӗ (2017). Шупашкарти В. И. Чапаев ячӗллӗ производство пӗрлешӗвӗнче ӗҫленӗ.
• Терентьев Михаил Михайлович (1967 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче ҫуралнӑ) — Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ машиностроителӗ (2017). Шупашкарти В. И. Чапаев ячӗллӗ производство пӗрлешӗвӗнче водитель тата слесарь-ремонтник пулса ӗҫленӗ.
• Беспалова Ирина Ивановна — Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ. Тӑван ялне таврӑннӑ, Мӑн Катраҫри культура ҫуртӗнче ӗҫлет.
• Поручиков Николай Валерьевич — полици ӗҫченӗ, 2011 ҫулхи акан 19-мӗшӗнче Ҫурҫӗр Кавказра командировкӑра вилнӗ. Унӑн хисепӗпе Мӑн Катраҫри шкулта армрестлинг енӗпе турнир ирттереҫҫӗ.

Инфраструктура

Ялта вӑтам шкул, 110 вырӑнлӑ «Ӗмӗт» ача сачӗ (2020 ҫулта уҫӑлнӑ, агролаборатори пур), фельдшер-акушер пункчӗ, тӗслӗх вулавӑш, спорт лапамӗ, ҫыхӑну тата Перекет банкӗн уйрӑмӗсем, виҫӗ лавкка ӗҫлеҫҫӗ.

2020 ҫулта стадион уҫӑлнӑ: унта баскетбол тата волейбол лапамӗсем, чупмалли ҫул, мини-футбол уйӗ тата спорт тренажёрӗсем вырнаҫтарнӑ лапам пур.

Экономика

Экономика никӗсӗ — ял хуҫалӑх производстви. 2010 ҫул тӗлне «Сад» ял хуҫалӑх производство кооперативӗ тата «Шупашкарти кайӑк-кӗшӗк фабрики» тулли мар яваплӑ общество ӗҫленӗ.