Сайта кӗр | Регистраци | Сайта кӗрсен унпа туллин усӑ курма пулӗ
 +17.0 °C
Ырӑ тус укҫаран хаклӑрах.
[ваттисен сӑмахӗ]
 

Владимир Болгарский: Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫи ахрӑмӗ е ӗлкӗсӗр юлнӑ чӑвашлӑх

Владимир Болгарский23.03.2016 09:085930 хут пӑхнӑ

Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫинче империсем ҫапӑҫнине нумайӑшсем пӗлеҫҫӗ ӗнтӗ. Ку вӑрҫӑ 1914–1918-мӗш ҫулсенче Раҫҫей империйӗ, Германи империйӗ, Австро-Венгри империйӗ, Британи тата Осман (Турци) империйӗсем хушшинче пынӑ.

Импери вӑл темиҫе халӑха пӗрлештерсе, пусмӑрлас политикӑна тытса пыракан патшалӑх. Ҫав вӑрҫӑ хыҫҫӑн, империсем арканнине пула Европӑра нумай халӑхсем хӑйсен патшалӑхӗсене туса хураҫҫӗ. Раҫҫейра та ҫав вӑрҫӑна пула тӗп халӑхсем хӑйсен патшалӑх-республикисене туса хураҫҫӗ. Халӗ ӗнтӗ калама йывӑр — раҫҫейра пурӑнакан халӑхсем мӗнле ҫулпа кайӗччӗш-ши? — енчен те Ленин ҫав вӑрҫӑна пула халӑхсенче ҫуралнӑ ӗмӗтсене кирлӗ пек ярса, революци пуҫласа, ҫӗнӗ патшалӑх туса хуман пулсан?

Ахӑртнех Европӑри пекех, хӑйсен ирӗклӗ те никама пӑхӑнман патшалӑхӗсенче пурӑнӗччӗҫ? Анчах та халӗ пире кӑшт урӑх шухӑшсем канӑҫ памаҫҫӗ — чӑвашлӑха мӗнле те пулин ытти ӑрусем валли упраса хӑварасси! Ҫак шухӑшсем, нумай чӑвашсемшӗн — тӗп шухӑш!

1920-мӗш ҫулсенче чӑвашсем ытти раҫҫей халӑхӗсенчен маларах, пушкӑрт тата тутар халӑхӗсем хыҫҫӑн хӑйсен патшалӑх-республикине туса хураҫҫӗ. Тӗлӗнмелли ҫук кунта, пирӗн асаттесем халӗ пурӑнакан ҫӗрсем ҫине 8-мӗш ӗмӗрсенчех патшалӑх тытӑмӗпе ҫитнӗ. Ун чухнехи ытти халӑхсене — ҫармӑҫ, мӑкшӑ-ирҫе, ар(удмурт),коми, пӑртас халӑхӗсене, пирӗн пӑлхар-асаттесем патшалӑх тытӑмӗпе пурӑнма вӗрентнӗ.

Вӑл тытӑмсем, пӗрремӗш тӗнче вӑрҫин кризисла вӑхӑчӗсенче тепӗр хут хӑвӑрт чӗрӗлнӗ. Ҫавӑнпа та 1918-мӗш ҫул хыҫҫӑн, авӑк-кӗске тапхӑртах чӑвашсем 1920-мӗш ҫулта хӑйсен патшалӑхне туса хунӑ.

«Тумтире ӗлкӗпе (калӑппа) ҫӗлеҫҫӗ» — теҫҫӗ ӑста чӑвашсем. Пирӗн халӑхӑн авалтан, пӑлхар асаттесенчен пыракан «патшалӑх» ӗлкӗвӗ пулнӑ-пулнах ҫав «ашапатман» вӑхӑтсенче. Пӑлхар-чӑваш асаттесен Аслӑ Пӑлхар(Великая Болгария, пирӗн асаттесен патшалӑхӗ пирки кунта пӑхӑр) тата Атӑлҫи Пӑлхар патшалӑхӗсен ахрӑмне пула чӑвашсем 1926-мӗш ҫулта республика конституцине уҫӑмлӑн «патшалӑх» тесе ҫырса хунӑ.

Халӗ тинех ӗнтӗ тӗлӗнмеллисем пуҫланаҫҫӗ. Чӑваш Республикинче влаҫа илнӗ ҫынсем, пӑлхар асаттесенчен авалтан пыракан халӑх ӗлкисене пӑхмасӑр, нумай-нумай чӑваш пӗрремӗш тӗнче вӑрҫин, унта пуҫ хунӑ вӑхӑтсен ахрӑмне туймасӑр, — республика конституцийӗнчен «патшалӑх» текен, темле халӑха та мӑнаҫлантаракан сӑмаха сӗмсӗррӗн кӑларса пӑрахаҫҫӗ. Анчах та пирӗн халӑхран саккӑрмӗш ӗмӗртен пуҫласа, патшалӑх тытӑмне мӗнле тытса пымаллине вӗренсе пынӑ кӳршӗ ҫармӑс, ирҫе-мӑкшӑ, удмурт, коми, пушкӑрт, тутар(19-мӗш ӗмӗрччен вӗсем сӗмӗл-мӑсӑльман тӗнӗпе пурӑнакан чӑвашсем тесе шутланнӑ) халӑхӗсем хӑйсен конституцийӗсене пӗртте тӗкӗнмеҫҫӗ."Патшалӑх" текен мӑнаҫлӑ сӑмахне кӑларса пӑрахмаҫҫӗ, пӗрремӗш тӗнче вӑрҫи ахрӑмне илтсе, туйсах тӑраҫҫӗ. Эй тупата турӑ, чӑннипех чӑвашсемшӗн «ӑмӑр хыҫҫӑн хӑмӑр» вӑхӑтсем пуҫланаҫҫӗ-ши вара?

Чӑвашсем асӑрханӑр, сире пӗтермеллипех пӗтересшӗн! — тесе кӑшкӑрасах килет. Тӗлӗнмелле тискер тапхӑр пуҫланчӗ пулмалла чӑвашсемшӗн, чӑваш тӗнчишӗн «Аркату» тапхӑрӗ. Ҫав «Аркату» тапхӑрне ютсем мар, хамӑрӑн влаҫра ларакан хӑш-пӗр чӑвашсемех пуҫласа ячӗҫ те, чӑвашлӑха мӗнле хавшатас тесе тытса пыраҫҫӗ.

Аркату тапхӑрӗн чи витӗмлӗ палли, хамӑр сумлӑрах чӑвашсенчен «хӑрама» тытӑннинче. Аркату тапхӑрӗнче эпир сумлӑрах чӑвашсене килӗштерме мар, вӗсен "пултарулӑхӗнчен" именме тытӑнтӑмӑр. Пире халӗ ҫӳлерех ҫӗкленекен чӑвашсем пӗртте савӑнтармаҫҫӗ.

Тискер «Аркату» тапхӑрӗ чӑвашлӑхшӑн тинех, пуҫланатех пулас. Хӑрушӑ, чӑвашлӑхшӑн хӑрушӑ!

 

Комментариле

Сирӗн ятӑp:
Анлӑлатса ҫырни:
B T U T Ячӗ1 Ячӗ2 Ячӗ3 # X2 X2 Ӳкерчӗк http://
WWW:
ӐӑӖӗҪҫӲӳ

Пурӗ кӗртнӗ: 0 симв. Чи пысӑк виҫе: 1200 симв.
Сирӗн чӑвашла ҫырма май паракан сарӑм (раскладка) ҫук пулсан ӑна КУНТАН илме пултаратӑр.

Эсир усӑ курма пултаракан Wiki тэгсем:

__...__ - сӑмаха каҫӑ евӗр тӑвасси.

__aaa|...__ - сӑмахӑн каҫине тепӗр сӑмахпа хатӗрлесси («...» вырӑнне «ааа» пулӗ).

__https://chuvash.org|...__ - сӑмах ҫине тулаш каҫӑ лартасси.

**...** - хулӑм шрифтпа палӑртасси.

~~...~~ - тайлӑк шрифтпа палӑртасси.

___...___ - аялтан чӗрнӗ йӗрпе палӑртасси.


Orphus

Баннерсем

Шутлавҫӑсем

 
Сайт пирки | Пулӑшу | Статистика
(c) 2005-2018 Chuvash.Org
Сайтри материалсене (ытти ҫӑлкуҫсенчен илнисемсӗр пуҫне) CreativeCommons Attribution-ShareAlike 3.0 лицензипе килӗшӳллӗн усӑ курма пулать. Сайтпа ҫыхӑннӑ ыйтусене кунта ярӑр: site(a)chuvash.org