Сайта кӗр | Регистраци | Сайта кӗрсен унпа туллин усӑ курма пулӗ
 -1.0 °C
Ялта ял пек пулмалла, ҫынра ҫын пек пулмалла.
[ваттисен сӑмахӗ]
 

Культура: Вӗҫекен кӳлӗ

Пулӑшу (Услуги) Хваттерте ремонт ӗҫӗсем тӑватӑп, плитка хуратӑп.
Сутатӑп Йывăçран тунă çурт сутатăп. Тăррине çĕнĕрен витнĕ, никĕсне çирĕплетнĕ. Мунча пур...
Туянатӑп Николай Терентьевăн "Суйласа илнисем" кĕнекин 1-мĕш томне (1994 ç. тух...
Agabazar 29.10.2018 16:07 | 439 хут пӑхнӑ
Харпӑр шухӑш Культура

Ева Николаевна Лисина, "Вӗҫекен кӳлӗ" калав авторӗ

Чӑваш ҫыравҫин Ева Лисинан "Вӗҫекен кӳлӗ" ятлӑ калав пур. Ӑна хальхи вӑхӑтра Тетелте ҫӑмӑллӑнах вуласа тухма пулать.

Мӗн ҫинчен-ха калав? Пӗр кӳлӗ пур. Анчах та ҫав кӳлӗ сасартӑк ҫухалать. "Вӗҫсе каять". Калав ак ҫапла вӗҫленет:

Ватӑлтӑм та, ҫавах пурӑнасчӗ-ха, хамӑр кӳлӗ каялла вӗҫсе киличчен пурӑнасчё. Курасчӗ ҫав телейлӗ куна! Эп мӑнтӑр пулла сӗре шанап — пусмарӗҫ вӗт-ха ӑна пирӗн ялсем, ыррӑнах кӑларса ячӗҫ, нивушлӗ ҫавна манса каймалла вӑл, нивушлӗ кӳлле калла ҫавӑрса килмелле мар? Килмелле!

Паллах, ку — легенда.

Унашкал легенда вара Марий-Эл ҫӗрӗ ҫинче те пур иккен.

Марий-Эл республикинчи "Вӗҫекен кӳлӗ"

Ку "вӗҫекен кӳлӗ" пирки вара ак ҫапла ҫырнӑ:

После некоторых поисков - мы посетили загадочное Шордурское озеро (сейчас оно практически заросло) про которое есть интересная легенда! Показала нам это озеро местная женщина – Светлана. Озеро находится за деревней – точнее это сейчас заросшее болото, в котором есть открытые окна воды. К нему можно подъехать на машине. Озеро явно карстового типа, скорее всего, шум карстового провала (дело было весной – то есть в момент активности наземных и подземных вод) – жители приняли за шум прилетевшего озера! Поэтому и возникла легенда о летающем озере.

 

<Куҫару: Кӑштах шыраса ҫӳренӗ хыҫҫӑн эпир тӗлӗнтермӗш Шордур кӳлли (вӑл халӗ пӗтӗмпех тенӗ пекех ӳсекен курӑкпа хупланса ларнӑ) патне пырса тухрӑмӑр, ун ҫинчен кӑсӑклӑ легенда пур! Ҫав кӳлле пире кунта пурнакан хӗрарӑм Светлана кӑтартрӗ. Кӳлӗ ял хыҫӗнче — тӗрӗсрех вӑл шурлӑх ентӗ, унта-кунта шыв кӳлленчӗкӗсем курӑнкалаҫҫӗ. Машшынпа патне пыма пулать. Кулӗ карст йышши, ӗнтӗ ҫав карст шавласа йӑтӑнса аннин шавӗ (ҫуркунне, шыв-шур уйрӑмах алхаснӑ чухне пулнӑ) ҫынсене кӳлле вӗҫсе килнӗ пек сӑнарлама хистенӗ! Ҫапла вара вӗҫекен кӳлӗ пирки легенда ҫуралнӑ.>

Тата тепӗр кунашкал легенда Самар Кукринчи чӑваш ялӗнче, Ҫӑлкуҫӗнче, пур иккен.

Ҫапла ӑнлантарнӑ:

Анна Ивановна чувашка по национальности, родилась в 1927г. в селе Севрюкаево. В Севрюкаево жили все ее предки. От мамы она слышала легенду появления села. Все началось с озера Портошней. За озеро дрались чуваши. Победил Севрюкей. Он и построил тут первый дом. За тем появились улицы. Будучи девочкой, Анна Ивановна видела его дом. Там жили лесники. Так же она рассказала нам легенду исчезновения озера Портошней. Озеро обиделось и утекло ночью по лугам. В овраге у деревни жили мать с дочерью. Дочь решила посмотреть, как уходит озеро. Взглянув на него девушка и ослепла.

 

<Куҫару: Анна Ивановна [Узюкова] чӑваш, 1927-мӗш ҫулта Ҫӑлкуҫ ялӗнче ҫуралнӑ. Кунтах унӑн несӗлӗсем пурӑннӑ. Амӑшӗнчен ял епле пуҫланни пирки легенда илтнӗ. Пӗтӗмпех Портошней кӳллинчен пуҫланнӑ. Кӳлӗшӗн чӑвашсем кӗрешнӗ. Ҫеврӳккей текенскер ҫӗнтернӗ. Вӑл вара пӗрремӗш ҫурта хӑпартнӑ.

Урамсем туса хунӑ. Ҫамрӑк хӗрача чухне Анна Ивановна ҫав ҫурта курнӑ. Вӑрманҫӑсем пурӑннӑ унта. Ҫавӑн пекех Портошней кӳлли епле ҫухални пирки каласа пачӗ Анна Ивановна. Кӳлӗ кӳренннӗ те ҫӗрле улӑх урлӑ таҫталла юхса кайнӑ. Ял ҫывӑхӗнчи ҫырмара амӑшӗпе хӗрӗ пурӑннӑ. Хӗрӗ кӳлӗ епле юхса кайнине курса юласшӑн пулнӑ. Пахнӑ та — суккӑр пулса юлнӑ.>

Ҫухалнӑ кӳлӗ пирки кунта "вӗҫсе кайнӑ" темен-ха. Анчах та ҫырса илекенӗ вырӑс та, ҫавна кура пӗтӗмпех ӑнланмасса та пултарнӑ.

Ҫӑлкуҫ ялӗнче.

"Ӑҫта эсӗ, тинӗс?" — тенӗччӗ тахҫан Хветӗр Уяр.

Е тата:

("Тенкӗр" тенӗ тинӗсе чӑваш —

Венкӑрсем ҫаплах калаҫҫӗ халь те.)

...............................................

Кун чипер килет те — каҫ пулать.

Эс мӗскер курман-ши, савнӑ халӑх?

Тӳснӗ, чӑтнӑ тӗрлӗ мӑшкӑла —

Тинӗс хӑватне манса каймалӑх.

 

Ку — Петӗр Яккусенӗн "Шупашкар тинӗсӗ" ятлӑ сӑвӑ ярӑмӗнчен. Хайхи "мӑнтӑр пулӑсем" (Ева Лисина калавӗнчи сӑнара аса илӗр!) пире "вӗҫсе кайнӑ" тинӗсе-кӳлле тавӑрса парӗҫ, тен.

 

P.S. "Карст" текен япала пирки ӑнлантармалла пуль. Пирӗн урасем айӗнче — тӑпра. Тата аяларах — тӑм, акшар тата ытти ҫавнашкал япаласем. Ҫав япаласенчен хӑшӗсем шывра хӑвӑрт ирӗлсе айккинелле юхса кайма пултараканнисем пулма пултараҫҫӗ. Юхса кайсан — ҫав вырӑнта пушӑ вырӑн тӑрса юлать. Ҫӗр (ҫиелти тӑпра) пушлӑха ишӗлсе анать те — кӳлӗ пулса тӑрать. Сӑмахран, Тӑвай районӗнчи Эл кӳллине ҫавнашкал кӳлӗ тесе шутлаҫҫӗ (Карст кӳлли).

#культура, #Мари Эл, #кӳлӗсем, #пултарулӑх

 

Ҫавӑн пекех пӑхӑр

«Атӑл асамачӗ» поэзи фестивалӗ иртӗ
2018, 05, 29
Хальхи вӑхӑтри авторсен хайлавӗсене шкул программине кӗртме сӗннӗ
2018, 05, 31
Ҫӗнӗ Шупашкарти «Химикра» RockestraLive концерт парӗ
2018, 08, 07
Шупашкарта ҫӗнӗ палӑк уҫӑлӗ
2018, 09, 28
Янравлӑ чӑваш юррине итлеме йыхравлаҫҫӗ
2018, 10, 21

Комментариле

Сирӗн ятӑp:
Анлӑлатса ҫырни:
B T U T Ячӗ1 Ячӗ2 Ячӗ3 # X2 X2 Ӳкерчӗк http://
WWW:
ӐӑӖӗҪҫӲӳ

Пурӗ кӗртнӗ: 0 симв. Чи пысӑк виҫе: 1200 симв.
Сирӗн чӑвашла ҫырма май паракан сарӑм (раскладка) ҫук пулсан ӑна КУНТАН илме пултаратӑр.

Эсир усӑ курма пултаракан Wiki тэгсем:

__...__ - сӑмаха каҫӑ евӗр тӑвасси.

__aaa|...__ - сӑмахӑн каҫине тепӗр сӑмахпа хатӗрлесси («...» вырӑнне «ааа» пулӗ).

__https://chuvash.org|...__ - сӑмах ҫине тулаш каҫӑ лартасси.

**...** - хулӑм шрифтпа палӑртасси.

~~...~~ - тайлӑк шрифтпа палӑртасси.

___...___ - аялтан чӗрнӗ йӗрпе палӑртасси.


Orphus

Баннерсем

Шутлавҫӑсем

 
Сайт пирки | Пулӑшу | Статистика
(c) 2005-2018 Chuvash.Org
Сайтри материалсене (ытти ҫӑлкуҫсенчен илнисемсӗр пуҫне) CreativeCommons Attribution-ShareAlike 3.0 лицензипе килӗшӳллӗн усӑ курма пулать. Сайтпа ҫыхӑннӑ ыйтусене кунта ярӑр: site(a)chuvash.org