Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗ (выр. Чувашский государственный театр оперы и балета) — Шупашкарти музыка театрӗ, Чӑваш Республикин оперӑпа балет енӗпе тӗп театрӗ. 2023 ҫултанпа «Атӑл Опера» («Волга Опера») ятлӑ.

Историйӗ

Театра йӗркелесси пирки 1930–1940-мӗш ҫулсенчех калаҫнӑ, ун чухне Чӑваш филармонийӗн вӑйӗпе чи малтанхи чӑваш музыкӑпа сцена хайлавӗсене лартнӑ. 1943 ҫулта Сарӑту консерваторийӗ ҫумӗнче Чӑваш опера студине уҫнӑ, чӑваш студенчӗсен пӗр ушкӑнне Хусан консерваторийӗн вокал факультечӗн хатӗрленӳ уйрӑмне янӑ. 1957 ҫулта Чӑваш Енри ачасене Ленинградри академи хореографи училищине вӗренме яма май тупӑннӑ.

Театр историйӗ официаллӑ майпа 1960 ҫулхи ҫӑвӑн 22-мӗшӗнчен пуҫланать, ҫак кун Чӑваш патшалӑх музыкапа драма театрӗн сцени ҫинче Ф. С. Васильевӑн «Шывармань» («Шыв арманӗ») пӗрремӗш наци оперин премьери иртнӗ. Театра Чӑваш АССР Министрсен Канашӗн йышӑнӑвӗ тӑрӑх 1959 ҫулхи утӑн 1-мӗшӗнче Чӑваш академи драма театрӗпе Чӑваш патшалӑх филармонийӗн симфони оркестрӗн никӗсӗ ҫинче йӗркеленӗ. Театр никӗслевҫи тата унӑн пӗрремӗш пултарулӑх ертӳҫи ГИТИСран вӗренсе тухнӑ Б. С. Марков (1959–1975) пулнӑ.

1969 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗнче Музыкапа драма театрне икӗ уйрӑм коллектива пайланӑ: Чӑваш патшалӑх музыка театрӗ тата К. В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш академи драма театрӗ. 1986 ҫулта театр Шупашкар кӳлмекӗн хӗрринчи уйрӑм ҫӗнӗ ҫурта куҫнӑ. 1993 ҫулта хальхи ятне — «Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗ ята» илнӗ. 2023 ҫулта ребрендинг тунӑ хыҫҫӑн театрӑн ҫӗнӗ ячӗ — «Атӑл Опера».

Ҫурчӗ

Театрӑн хальхи ҫуртне 1985 ҫулта Шупашкар кӳлмекӗн хӗрринче Р. А. Бегунцпа В. А. Тенета архитекторсен проекчӗпе туса лартнӑ. Куракансен 1000 вырӑнлӑ залне амфитеатр евӗр тунӑ. Архитекторсемпе строительсен ушкӑнне 1987 ҫулта РСФСР Патшалӑх премине панӑ.

Репертуар

Театр наци тата классика репертуарне мала хурать. Паллӑ наци оперисен шутӗнче — Г. Я. Хирпӳн «Нарспи» (1967), А. В. Асламасӑн «Ҫеҫпӗл» (1971) тата «Сӑваплӑ вӑрман» (1976), А. Г. Васильевӑн «Чакка» (1983). Театр сцени ҫинче ҫавӑн пекех вырӑс тата тӗнче классикин шедеврӗсене лартаҫҫӗ: Н. Римский-Корсаковӑн «Царская невеста», А. Бородинӑн «Князь Игорь», Дж. Вердин «Риголетто», «Травиата» тата «Трубадур», Ж. Бизен «Кармен», Дж. Пуччинин «Тоска», П. Чайковскин «Евгений Онегин». Балет труппи П. Чайковскин «Акӑш кӳлли», «Ҫывӑракан чиперкке» тата «Щелкунчик», С. Прокофьевӑн «Ромеопа Джульетта» балечӗсене, ҫавӑн пекех наци балечӗсене кӑтартать.

Паллӑ ӗҫченсем

• Марков Борис Степанович — театр никӗслевҫи, 1959–1975 ҫулсенче тӗп режиссёр тата пултарулӑх ертӳҫи.
• Денисов Мефодий Иванович — Чӑваш АССР халӑх артисчӗ, халӑх чи юратнӑ юрӑҫисенчен пӗри, Чӑваш оперӑ театрне никӗслекенсенчен пӗри.
• Чумакова Тамара Ивановна — театрта ӗҫленӗ опера юрӑҫи.
• Заломнов Петр Дмитриевич — театрта ӗҫленӗ опера юрӑҫи.
• Канюка Анатолий Романович — Раҫҫей халӑх артисчӗ, Чӑваш Енӗн чи чаплӑ тенорӗсенчен пӗри, унӑн сасси театрӑн кашни спектаклӗнче тенӗ пекех янӑранӑ.
• Нестерова Ольга Семёновна — 2008 ҫултанпа пултарулӑх ертӳҫи тата тӗп дирижёр.
• Серёгина Анна Владимировна — сцена ӑсти, 2005 ҫултанпа театрта ӗҫлет; Маша («Щелкунчик»), Лиза («Пиковая дама»), Одетта-Одиллия («Акӑш кӳлли»), Кармен («Кармен-сюита») партисене ташланӑ.
• Еланова Мария Ивановна — 1992–2024 ҫулсенче театрӑн тӗп солисчӗ.
• Снигирев Иван Витальевич — опера труппин сцена ӑсти, Чӑваш Республикин халӑх артисчӗ (2025).