Сайта кӗр | Регистраци | Сайта кӗрсен унпа туллин усӑ курма пулӗ
 -1.0 °C
Ҫӗнӗ шӑпӑр ҫӗнӗлле шӑлать.
[ваттисен сӑмахӗ]
 

Аçтахар Плотников: Ҫӑваҫӑ, ҫӑваҫ, чӑваш?

Аçтахар Плотников12.12.2012 21:255865 хут пӑхнӑ

«Чӑваш» сӑмах епле пулса кайни пирки кам мӗн кӑна шутласа кӑлармасть пулӗ? Пӗрисем «сӑвас» (сӑвар) халӑх ятӗнчен пулнӑ теҫҫӗ, теприсем «йӑваш» сӑмаха асаилеҫҫӗ, виҫҫӗмӗшсем — Чӑваш-паттӑра. Юлашки вӑхӑтра тепӗр юхӑм ҫуралчӗ теме пулать — чӑваша «ҫӑваҫӑ» (ҫӑва+ҫӑ) сӑмахпа ӑнлантарса парасшӑн.

Анчах та чылайӑшӗ ман шутпа пӗр пӗчӗк япала пирки манаҫҫӗ — «-ҫӑ/-ҫӗ» аффикс ӗлӗкрех урӑхларах илтӗннӗ, вӑл «-чӑ/-чӗ» пек янранӑ. Инҫе кайма та кирлӗ мар, пирӗн ума «элчӗ», «тимӗрчӗ» сӑмахсем аса килеҫҫӗ. Ку — пӗрре.

Иккӗмӗшӗнчен вара мӗнле халӑх хӑйне вилнисен тӗнчипе, ҫӑвапа ҫыхӑнтарса калӗ? Пирӗн йӑла-йӗрке тем тесен те вӑл вӑхӑтра ҫӑвапа ҫыхӑнман пулнӑ — пирӗн асаттесем ваттисене сума сунӑ. Халӑх тӗнӗн тӗп паллисенчен пӗри вӑл. Анчах акценчӗ ҫӑвана ҫӳресси пулман. «Ҫӑва» сӑмаха та тӳрремӗн каламан. «Автансӑр ял», «лутра ял» тенисем час-час тӗл пулаҫҫӗ. Ахальтен мар пулӗ?

«Ҫӑваҫӑ» сӑмахран «чӑваш» тума хӑтланнине, паллах, итлеме лайӑх, анчах та ӗненме, темскер, йывӑртарах. Хитре юмах пек кӑна йышӑнма пулать.

 

Комментари:

2012-12-13 21:13
Аксар Чунтупай
"Çăваç(ă)" сăмахăн этимологийĕ "çăва" сăмахпа çыхăнман ĕнтĕ...
Игорь Сайман // 4162.09.1845
2012-12-14 06:13
Тĕрлĕ версисене танлаштарса пăхмалла та шутламалла: Хăшĕ ăнăçлăрах?
оленька // 3967.24.4402
2012-12-16 21:51
Студент чухне Республика тулашĕнчи чăвашсем патĕнче пулнăччĕ, вĕсен çăвине кайса курма май килнĕччĕ. Унта çăва икĕ тĕрлĕ: пĕрне (юпасем лартнине) çăва теççĕ, теприне (хĕрессем лартнине) пачах урăх сăмахпа палăртаççĕ. Унта пурăнакансем каланă тăрăх çăва çине тĕне кĕмен чăн чăвашсене çеç пытараççĕ. Çавăн чухнех шута кайнăччĕ: апла çăва тата чăваш сăмахсем пĕр тымартан...
Игорь Сайман // 3520.44.0313
2012-12-18 08:11
А.П.Ковалевский версийĕ мана ма килĕшмест-ха?Вăт Х ĕмĕрте "сувар-сувас-суван" сăмах тупнă та çавна "предтеча" тесе хунă. XI,XII,XIII,XIV,XV ĕмĕрсене ăçта хумалла? ШЫРЛАН вĕт ку! Сăвасран мĕнле чăваш пулса тăнине палăртаймасть у верси.
Игорь Сайман // 3520.44.0313
2012-12-18 08:24
Çакна палăртмалла:Сăвар - пăлхарлăхăн пĕр пĕчĕк пайĕ çеç.Вĕсем исламран пăрăнса юлнă тени те, çемçен каласан, тĕрĕсех мар."Сăвар-Пăлхар çывăхĕнчи хула, унта та,Пăлхарти пекех,тĕншĕн(исламшăн-И.С.)кĕрешекенсем пурăнаççĕ"("Худуд ал-Алем").
Владимир // 2199.12.8952
2012-12-19 01:35
Çĕрпÿ районĕнче "çĕтĕк çăваç" ятлă ял пур. Вăл ят çын ячĕ пулни, пĕлтерни паллă ĕнтĕ. Калăпăр , хăшĕ-пĕри çĕтĕк сăмах ĕлĕкрех лайăх тенине пĕлтернĕ тесе шутласа тупăйĕ-и тен?
Agabazar // 3895.84.6158
2012-12-19 09:15
Agabazar
Кубрат:"Çĕрпÿ районĕнче "çĕтĕк çăваç" ятлă ял пур..." Тен ку официаллă ят мар, халăхра çÿрекенни? Ялăн чăн ячĕ мĕнле-ши? Вырăсла ят мĕнле?
Александр // 3647.00.9975
2012-12-20 12:25
Ун пек ял ятне илтмен.
Сайман // 1029.46.0167
2012-12-20 13:54
Мĕнле пĕр пĕчĕк пайĕ пирки калаçан.Кĕрсе пăх сувары р.ф.сайта.Урта лайăх ăнланăн суварсем пирки.Е есĕ СУБАРТУ пирки те илтмен-и.
Владимир // 4112.95.9038
2012-12-20 20:15
Пур, Медикасси çумĕнче. Вырăсла темлеччĕ, астумастăп, те Вторые Тюрары,те Анчиккассы. Йăнăшма та пултарап, вырăсла ячĕпе. Анчах та чăвашла вăл яла тавраллипех "Çĕтĕк çăваç" теççĕ.

Страницӑсем: 1, [2], 3

Комментариле

Сирӗн ятӑp:
Анлӑлатса ҫырни:
B T U T Ячӗ1 Ячӗ2 Ячӗ3 # X2 X2 Ӳкерчӗк http://
WWW:
ӐӑӖӗҪҫӲӳ

Пурӗ кӗртнӗ: 0 симв. Чи пысӑк виҫе: 1200 симв.
Сирӗн чӑвашла ҫырма май паракан сарӑм (раскладка) ҫук пулсан ӑна КУНТАН илме пултаратӑр.

Эсир усӑ курма пултаракан Wiki тэгсем:

__...__ - сӑмаха каҫӑ евӗр тӑвасси.

__aaa|...__ - сӑмахӑн каҫине тепӗр сӑмахпа хатӗрлесси («...» вырӑнне «ааа» пулӗ).

__https://chuvash.org|...__ - сӑмах ҫине тулаш каҫӑ лартасси.

**...** - хулӑм шрифтпа палӑртасси.

~~...~~ - тайлӑк шрифтпа палӑртасси.

___...___ - аялтан чӗрнӗ йӗрпе палӑртасси.


Orphus

Баннерсем

Шутлавҫӑсем

 
Сайт пирки | Пулӑшу | Статистика
(c) 2005-2018 Chuvash.Org
Сайтри материалсене (ытти ҫӑлкуҫсенчен илнисемсӗр пуҫне) CreativeCommons Attribution-ShareAlike 3.0 лицензипе килӗшӳллӗн усӑ курма пулать. Сайтпа ҫыхӑннӑ ыйтусене кунта ярӑр: site(a)chuvash.org