Сайта кӗр | Регистраци | Сайта кӗрсен унпа туллин усӑ курма пулӗ
 -3.0 °C
Инҫе хурсан, илме ҫывӑх.
[ваттисен сӑмахӗ]
 

Владимир Болгарский: Патӑръелте чӑвашлӑха ҫухатас енӗпе пӗрремӗш вырӑнта?

Владимир Болгарский24.08.2016 20:436684 хут пӑхнӑ

Патӑръел районӗ. Ӗлӗкрех мана Патӑръел таврашӗсем чӑвашлӑха тытса тӑракансем пек туйӑначчӗҫ. Халӗ те нумайӑшӗ ҫав йышрах. Чӑваш Республикинче чӑваш чунӗ пурри-ҫукки нумай чух «патӑръелсен» хастарлӑхӗнчен те килет пекчӗ. Ара ку районтан пурнӑҫӑн кашни енӗпе ҫав тери палӑрнӑ ҫынсем вӗт.

Писательсем Айхи, вилӗмсӗр Митта Ваҫлейӗ, поэтсем Раиса Сарпипе Альбина Юрату хӑйсем кӑна темиҫе поэт чухлӗ. Ультияр Цыпленковпа Ильтимер Ефремов хальхи чӑваш кино пуласлӑхӗшӗн чунтан тӑрӑшакансем кӑна мар, кашни ҫул вӗсене пула нумай чӑвашсем хӑйсен аслашшӗсен историнчи вырӑнӗсемпе паллашаҫҫӗ. Ҫавна пула чӑваш туйӑмӗсене чӗртеҫҫӗ, ҫирӗплетеҫҫӗ. Тата Илле Иванов пек килте сак-тенкел тулли тӑван ачисене чӑвашла вӗрентекенсене ара урӑх хӑш район ҫыннисем хушшинче тупма пулӗ?

Патӑръел районӗн тӗп ялӗнче, Патӑръел салинче мана пурте Сарпи пек, Юхма Мишши пек, Цыпленков пек ҫынсем, чӑвашлӑхшӑн ҫунакан ҫынсем пек туйӑнатчӗҫ. Ҫавӑнпа та 2012 ҫулхи сентябрь уйӑхӗнче Патӑръел районенчи шкулсен директорӗсемпе учителӗсем районти ачасен спорт ӑмӑртӑвӗсене ирттернине курнӑ хыҫҫӑн, хӗвеллӗ пӗлӗтре Аслати янӑранӑ пекех туйӑннӑччӗ. Ара темиҫе сехет «ӑмӑртусем» пынӑ вӑхӑтра микрофонсенчен те, микрофонсӑр калаҫнӑ чух та ҫур сӑмах та чӑвашла илтӗнмерӗ. Нумай учителӗсем вырӑссем мар пуль ӗнтӗ, е пач вырӑссем мар. Анчах та темшӗн халӑх умӗнче, ачасен умӗнче калаҫма тытӑнсанах пачах чӑвашла манса каяҫҫӗ вӗсем. Чӑваш республикинче икӗ чӗлхе саккунӗ пур. Ҫав саккуна пӑхӑнсан вӗсен пурин те официаллӑ мероприятисенче чӑвашла тата вырӑсла калаҫмалла. Чӑваш чӗлхине «хӗстермелле» мар вӗсен ҫав саккун тӑрӑх.

Мӗн тӑвӑн, пулнӑ-иртнӗ тейӗпӗр ку шкул ӑмӑртӑвӗ пирки. Тен ун пекки пӗртен пӗрре кӑна пулнӑ? Нумаях пулмасть манӑн каллех Патӑръелте нумай ҫынӑн пурнӑҫӗнче пулакан «пӗлтерӗшлӗ» уявра пулма тӳр килчӗ. Чӑваш туйӗнче, чӑн-чӑн чӑваш каччипе чӑн-чӑн чӑваш хӗрӗ пӗрлешнине уявланӑ ҫӗрте. Каччипе хӗрӗн ашшӗ-амӑшӗсем те, тӑванӗсем те Патӑръел сали ҫывӑхӗнчи чӑваш ялӗнчен, чӑн-чӑн чӑвашсем. Питӗ илемлӗ чӑваш хӗрӗпе чӑваш каччи малтан хӑйсем пӗрлешнине ЗАГСра регистрацилерӗҫ. Тӑванӗсем, тус-тантӑшӗсем ЗАГС ҫуртӗнче питӗ нумайччӗ. Тухрӗ пӗр «чӑваш хӗрарӑмӗ» Патӑръелӗнчи ЗАГСра ҫамрӑксен умне, тата халӑх умне ҫемье регистрацилеме...— каллех ҫав япала, 40-50 минут хушшинче пӗр сӑмах та, ҫур сӑмах та чӑвашла каламарӗ. Паллӑ ӗнтӗ, каллех саккуна пӑсни, мӑнкӑмӑлланни, чӑвашлӑха хисеплеменнине кӑна кӑтартрӗ ҫав хӗрарӑм. Темшӗн ҫав хӗрарӑм чӑваш халӑхӗн анчах ҫуралнӑ «общество ячейки» тата ҫав «ячейкӑ» тавра пуҫтарӑннӑ халӑх умӗнче калаҫнӑ хыҫҫӑн: «Патӑръелте чӑвашлӑха ҫухатас енӗпе пӗрремӗш вырӑнта» — пек туйӑнчӗ мана. Ара ытти районсенчи ҫав йышши мероприятисенче ертӳҫӗсем чӑвашла калаҫаҫҫех вӗт! Кӑштах та пулин.

Анчах ҫав хӗрарӑм бюджет системинче ӗҫлет. Ҫав икӗ чӗлхе саккунне сӗмсӗррӗн пӑсакан хӗрарӑм вӑхӑтра ӗҫ укҫи илтӗр тесе, — эпир кашни уйӑхра налук тӳлесе тӑратпӑр. Манӑн налук укҫи пайӗ пӗчӗкех мар. Пӗрре шутласан мӗншӗн ман ҫав хӗрарӑма, саккуна сӗмсӗррӗн пӑсать пулсан та, налук тӳлесе, «мӑшкӑлаттарса» лармалла. Ҫав хӗрарӑм пек ҫынсене питӗ хӑвӑрт ӗҫрен хӑтармалла мар-ши? Тен кунта, ҫав хӗрарӑм кӑна мар, район пуҫлахӗ те айӑплӑ? Нивушлӗ район пуҫлӑхӗ Селиванов Р.В. «совещанисем» ирттерместь Чӑваш Республикинчи икӗ чӗлхе саккунне пӑхӑнмалли ыйтусене хускатса?

Эпир тӑтӑшах «чӑвашлӑх» пӗтсе пынишӗн ЧНК айӑплӑ тетпӗр. Тен халиччен хӑнӑхрӑмӑр та чӑвашсен пӗртен-пӗр «конгрессне» айӑплама? Анчах та ытларах ЧНК мар пулӗ, эпир хамӑр кашни чӑвашӗ айӑплӑ. Хамӑр айӑплӑха пула ҫав «загсри хӗрарӑм» пеккисем хӑйсене питӗ меллӗ туяҫҫӗ.

Тӗлӗнмелле «парадоксла ситуацисем» пулса иртеҫҫӗ чӑваш тӗнчинче. Ӗлӗкрех совет влаҫӗ вӑхӑтӗнче чӑваш ялӗнче пӗр туй та «туй арӑмӗсемсӗр» иртмен, анчах та ҫав вӑхӑтра хулара нумай чӑваш чӑвашла калаҫма вӑтанатчӗҫ. Халӗ вара хулара чӑвашла калаҫма вӑтанмаҫҫӗ, анчах та чӑваш ялӗнчи «туйсенче» чӑвашлӑх пач та ҫук. Пӗр туйра та чӑвашла тум тумланнӑ «туй арӑмӗсене» кӑнтӑр кунӗнче «хунарпа» шырасан та тупаймӑн?

Кунта та «айӑплисем» ҫывӑхра тӑраҫҫӗ. Ял администраци пуҫлӑхӗсем япӑх ӗҫлеҫҫӗ чӑвашлӑхшӑн. Вӗсем вӗт маларах пӗлсе тӑраҫҫӗ, ӑҫта «обществӑ ячейкисем» ҫуралассине. Нивушлӗ уява чӑвашларах ирттермелли сӑмаха хускатмалла мар вӗсен? Чӑваш туйне «туй» мар, ахаль пӗчӗк ҫуралнӑ кун уявӗ шутне антарса лартрӗҫ республикӑра, ытларах вырӑнти влаҫсене пула. «Тамадисем те» Патӑръелӗнчи туйра «чӑваш пространствинче ориентир пӗлекен» ҫынсем пулмарӗҫ. Темиҫе хут «тамади» ялта ӳснӗ чӑваш ҫыннисемпе калаҫнӑ чух «весь ваш подъезд» текелерӗ. Чухлаймасть пулмалла чӑвашла пӗлмен тамада, чӑваш ялӗсенче «подъездсем» ҫуккине?

Ҫук, тем тесен те чӑвашлӑх ҫухалса пынишӗн хамӑр айӑплӑ. Кашни чӑвашӑн чӑвашлӑхшӑн тӑрӑшма тытӑнмалла, ку япалана «модӑна» кӗртсе ямалла. Вырӑнти влаҫсене чӑвашлӑхшӑн тӑрӑшманнишӗн уҫҫӑн каламалла. Вӗсем уссине кӑтартмасӑр, ахаль укҫа илсе лараҫҫӗ. Патӑръел район администраци пуҫлӑхӗнчен Селиванов Рудольф Васильевичран «ырӑ» хыпар кӗтетӗп. Ҫак статьяри Антонова хушаматлӑ хӗрарӑма (сӑнӗ статья пуҫламӑшӗнче) ӗҫрен «хӑтарни» пирки. Чӑвашлӑха хирӗҫ мӗн чул сиен кӳчӗ пулӗ, ҫав хӗрарӑм Чӑваш Республикин саккунне сӗмсӗррӗн пӑснипе.

 
Orphus

Радио (20.01.2017)

18:10
 
Юрă вăчăри (12+)
19:00
 
Новости (12+)
19:10
 
Юрă вăчăри (12+)
19:20
 
Социальный вопрос (12+)
20:00
 
Хыпарсем (12+)
20:10
 
Каçхи микс (12+)
21:00
 
Новости (12+)
21:10
 
Каçхи микс (12+)
22:00
 
Хыпарсем (12+)
22:10
 
Юрă вăчăри (12+)
23:00
 
Новости (12+)
23:10
 
Юрă вăчăри (12+)

Баннерсем

 
Сайт пирки | Пулӑшу | Статистика
(c) 2005-2010 Chuvash.Org | Сайтри материалсене (ытти ҫӑлкуҫсенчен илнисемсӗр пуҫне) CreativeCommons Attribution-ShareAlike 3.0 лицензипе килӗшӳллӗн усӑ курма пулать. Сайтпа ҫыхӑннӑ ыйтусене кунта ярӑр: p-code(a)mail.ru