Чăваш халăх сайчĕ — Чăвашсен историĕ, аваллăхĕ, тĕнĕ, халапĕсем, юмахĕсем, йăли-йĕркисем, юррисем, литератури, чĕлхи, тавралăхĕ, паллă çыннисем тата ытти. Çавăн пекех чăваш чĕлхине вĕренме пулать. http://chuvash.org cv p-code@mail.ru (Nickolay Plotnickov) p-code@mail.ru (Nickolay Plotnickov) Tue, 24 Feb 2004 16:49:44 GMT Tue, 24 Feb 2004 16:49:44 GMT Nation http://backend.userland.com/rss http://chuvash.org/news/2210.html <p>Çурхи тĕш тырăсемпе пăрçа йышши культурăсене <a href='/e/d092c483d180d0bdd0b0d18020d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b5'>Вăрнар районĕнче</a> 9670 гектар акса хăвармалла. Çăвăн 15-мĕшĕ тĕлне ĕç кăтартăвĕ — 7212 гектар е плана 75% пурнăçланă. Çурхи тулă 2026 гектар, урпа — 4600, пăрçа йышши культурăсем 585 гектар акса хăварнă.</p>

<p>«Луч», «Мураты» хуçалăхсем пулас тухăç никĕсне хывса пĕтернĕ, «Победа», «Юнтапа», Карл Маркс ячĕллĕ, «Хорнзор», «Знамя» кооперативсен, «Санары», «Агрохмель» агрофирмăсен, Алексей Игнатьевпа Игорь Сергеев фермерсен хуçалăхĕсен тырă пуссинче те ĕç вĕçленмелле. Кĕр тыррисен пĕр лаптăкĕ çанталăк условийĕсене пула пĕтнине шута илсе «Луч» кооперативра çурхисене планпа палăртнинчен 130 гектар ытларах акса хăварнă. «Кĕçех уй-хир ем-ешĕл кавирпе витĕнĕ», — савăнăçне пытармарĕ Вячеслав Егоров механизатор.</p>

<p>Вăрнарти аш-какай комбиначĕн пурнăçламалли ĕç калăпăшĕ пуринчен пысăк: тĕш тырăсемпе пăрçа йышши культурăсене 3148 гектар акмалла. Çак вăхăт тĕлне пулас тухăç никĕсне 1840 гектар хывнă.</p>

<p>Выльăх-чĕрлĕх отрасльне аталантарассине пысăк тимлĕх уйăракансем çуллен кукуруза çитĕнтереççĕ. Акă <a href='/e/d092c483d180d0bdd0b0d180d182d0b8'>Вăрнарти</a> аш-какай комбиначĕ хальлĕхе 155 гектар акнă.</p>

<p>Кĕр тыррисене минераллă удобренисемпе 3707 гектар (65,1 процент), нумай çул ӳсекен курăксене 3455 гектар (41,8 процент) апатлантарнă.</p>

<p>Районти аграрлă предприятисем çĕрулмине пĕтĕмпе 251 гектар (19,1 процент) лартнă. Алексей Игнатьев фермер хуçалăхĕнче ĕç кăтартăвĕ ытти аграрлă организацисенчен пысăкрах — «иккĕмĕш çăкăр» 60 гектар лартнă. «Мураты» кооперативра та хастар тăрăшаççĕ: çĕрулми 50 гектар лартнă.</p> 17.05.2012 17:11 http://chuvash.org/news/2210.html http://chuvash.org/news/2209.html <p><a href='/e/d09dd0b8d0bad0b8d182d0b020d0afd0bad0bed0b2d0bbd0b5d0b2d0b8d18720d091d0b8d187d183d180d0b8d0bd'>Никита Яковлевич Бичурин</a> (Иакинф) Китайпа Монголи Хĕвелтухăç çĕршывĕсене тĕпчекен пĕрремĕш ăсчах пулнине пурте пĕлетпĕр ĕнтĕ. Вăл 1777 çулта <a href='/e/d0a8d183d0bfd0b0d188d0bad0b0d18020d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Шупашкар районĕнчи</a> <a href='/e/d0a2d0b8d0bfd0bdd0b5d180'>Типнер</a> ялĕнче çуралса ӳснĕ. Никитăн аслашшĕпе ашшĕ те тĕн çыннисем пулнă, тен, çавăнпах арçын ачана та Хусанти тĕн семинарине вĕренме янă. Çак семинарине пулас манах лайăх паллăсемпе вĕренсе пĕтернĕ. 30 çула çитсен вара Иакинфа аякри Китай çĕршывне миссионер пулма, урăхла каласан христиан тĕнне сарма янă. Анчах та вăл ытларах тĕн ĕçĕпе мар, ăслăлăх енĕпе ĕçленĕ. Чăн малтан кĕске вăхăт хушшинче китай, монгол, тибет чĕлхисене вĕреннĕ. Вĕреннĕ çеç мар, вĕсене тарăннăн тĕпченĕ, вырăсла-китайла сăмахсар кăларма ĕмĕтленнĕ. Китай çĕрĕнче вунпилĕк çул пурăннă хыççăн каялла Раççее таврăннă. Хăйĕнпе пĕрле тĕвесем çине тиесе калама çук пысăк тупра: ултă пин те сакăрçĕр килограмм алçырăвĕсемпе кĕнекесем илсе килнĕ. Вĕсене тепĕр хут тĕпчесе йĕркелесе Ази халăхĕсен историпе ӳнерĕ, этнографипе географийĕ çинчен кĕнекесем пичетлесĕ кăларнă.</p>

<p>Хальхи вăхăтра паллă ăсчах-ентеше асăнса <a href='/e/d09ad183d0bad0b5c3a7'>Кукеç</a> поселокĕнче музей уçнă. Çак кунсенче <a href='/e/d09ad0bed0bcd181d0bed0bcd0bed0bbd18cd181d0bad0b820d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Комсомольски районĕнчи</a> <a href='/e/d0a5d18bd180d185c495d180d180d0b8'>Хырхĕрри</a> тĕп тата <a href='/e/d090d181d0b0d0bdd0bad0b0d181d181d0b8'>Асанкасси</a> вăтам шкулĕсенчи ачасен пĕр ушкăнĕ Л.А.Катмакова тата Г.А.Белкова тăван ен культури вĕрентекенĕсемпе музейе çитсе килчĕ. Экскурсийе ертсе пыракансем Никита Яковлевичăн ачалăхĕ, кил-йышĕ, Хусанти вĕренĕвĕ çинчен каласа пачĕç, вăл туса ирттернĕ ăслăлăх ĕçĕсем çинче чарăнса тăчĕç, тĕрлĕрен экспонатсемпе паллаштарчĕç. Курмалли-пĕлмелли чылай пулчĕ шкул ачисемшĕн. Çак музейрах вырнаçнă ытти куравсемпе те тĕплĕн паллашма тăрăшрĕç вĕсем. Юлашкинчен паллă ентешĕмĕрĕн палăкĕ патĕнче асăнмалăх сăнӳкерчĕксем турĕç.</p> 16.05.2012 23:44 http://chuvash.org/news/2209.html http://chuvash.org/news/2208.html <p>Çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче <a href='/e/d099c495d0bfd180d0b5c3a720d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Йĕпреç районĕнчи</a> <a href='/e/d09fd183d187d0b8d0bdd0bad0b5d180d0b8'>Пучинкери</a> вăтам шкулта вĕренекенсемпе вĕрентекенсем вăййа тухрĕç. Çанталăкĕ те илемлĕ пулчĕ¸ хĕвелĕ пăхать¸ шкул çумĕнчи стадион сарă чечек кавирĕпе витĕннĕ. Çакăнта çерем çинче çамрăк хĕрсемпе каччăсен вăййи çаврăнать. «Илемлĕ¸ илемлĕ¸ чăваш вăййи илемлĕ…» янăрать таврана вăйă юрри. Ăмсанмалла хитре тĕрĕ-эрешлĕ чăваш кĕписем тăхăнн㸠ахах-мерчен тухьяллă хĕрсемпе каччăсем вăйă курма килнĕ ял халăхне чуна уçăлтаракан сăвă-юрăпа¸ ташă-кĕвĕпе савăнтарчĕç. Уяв концертне вĕрентекенсем «Чечеклен¸ Чăваш ен! юрăпа уçрĕç¸ ун хыççăн кашни класс хăйĕн пултарулăхĕпе паллаштарчĕ. Чи хаваслă самант вара аслă класра вĕренекен хĕрсемпе каччăсен тупăшăвĕ пулчĕ. Хĕрсем кĕвентепе шыв йăтрĕç, чечек çыххи пуçтарчĕç.., каччăсем пĕр-пĕринпе вăй виçрĕç, вĕрен туртрĕç…</p>

<p>Халăх йăли-йĕркине, сăмахлăхне, юрри-кĕввине сыхласа хăварас тесе йĕркеленĕ уяв кăçал 15-мĕш хут иртрĕ. Кăçалхи уява пучинкесем Республикăра Чăваш чĕлхи тата Чăваш Патшалăх Символĕсен кунĕсене уявлама пуçланăранпа 20 çул çитнине халалларĕç.</p>

<p>Уява специалистсен хушма професси вĕрентĕвĕ (квалификацине ÿстерекен) «Чăваш республикин вĕрентÿ институчĕ» БВУ чăваш чĕлхипе литература кафедрин методисчĕсем Петрова Л.Г., Смирнова Л.А., ФГБОУ ВПО «И.Я.Яковлев ячĕпе хисепленекен Чăваш патшалăх педагогика университечĕ» истори теорийĕпе музыка методикин кафедра заведующийĕ Галкина В.Л., алгебра кафедрин доценчĕ Яников А.В., Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ вĕрентекенĕ, Шупашкарти 9-мĕш номерлĕ шкулăн музыка вĕрентекенĕ Глякина Р.В., Муркаш тата Йĕпреç районĕнчи чăваш чĕлхипе литература вĕрентекенсем хутшăнчĕç.</p>

<p>Чăваш вăййи – халăх çинчи савăнăç.</p> 16.05.2012 23:07 http://chuvash.org/news/2208.html http://chuvash.org/news/2207.html <p>Паян, çăвăн 15-мĕшĕнче, Вĕренӳ министерствинче <a target='blank' href='http://comissi.chv.su/'>Чăваш чĕлхин пĕрлехи комиссийĕн</a> черетлĕ ларăвĕ иртрĕ. Ăна Чăваш Республикин вĕренӳ тата çамрăксен политикин министрĕ Иванов Владимир Николаевич ертсе пычĕ.</p>

<p>Пурĕ комисси пайташĕсем 4 ыйту пăхса тухрĕç: <a href='/news/2181.html'>«Тăван чĕлхен кун-çул хевти» çавра сĕтел</a> панă сĕнӳсене ырласси; Раççей Федерацийĕпе Чăваш Республикин хисеплĕ ячĕсен куçарăвне çирĕплетесси; чăваш çыравçисен псевдонимĕсене йĕркене кĕртесси; Комиссин 2012 çулхи 2-мĕш ларури ыйтăвĕсене палăртасси.</p>

<p>«Тăван чĕлхен кун-çул хевти» çавра сĕтелĕн сĕнĕвĕсенче ырă шухăшсем нумай пулнине палăртрĕç. «Хăш-пĕрисем, паллах, укçа-тенкĕ тупма май килменрен тата ытти сăлтавсене пула сĕнӳ шайĕнчех юлĕç, теприсемпе вара ĕçлеме тивĕ», — тесе пĕтĕмлетрĕç.</p>

<p>Раççей Федерацийĕпе Чăваш Республикин хисеплĕ ятсен куçарăвĕсемпе <a href='/e/d090d182d0bdd0b5d18020d09fd0b5d182d180d0bed0b2d0b8d18720d0a5d183d181d0b0d0bdd0bad0b0d0b9'>Атнер Петрович Хусанкай</a> паллаштарчĕ. Тăратнă списока 1-мĕш утăмра пăхса тухнă тесе çирĕплетрĕç, гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ асăрханă уйрăм кăлтăксене тӳрлетнĕ хыççăн ăна тепĕр ларура çирĕплетме йышăнчĕç. Куçару моделĕпе те килĕшрĕç.</p>

<p>Чăваш çыравçисен псевдонимĕсене йĕркене кĕртессипе <a href='/e/d093d0b5d0bdd0bdd0b0d0b4d0b8d0b920d090d0bdd0b0d182d0bed0bbd18cd0b5d0b2d0b8d18720d094d0b5d0b3d182d18fd180d191d0b2'>Геннадий Анатольевич Дегтярёв</a> тухса калаçрĕ. Вăл ыйту мĕнле çуралнипе паллаштарчĕ, мĕншĕн çак вариантсене суйласа илнине каласа пачĕ. Комисси пайташĕсене Ижедер Ф., Ишентер Н., Рсай В., Кели Г., Еллиев Е. çыравçăсен псевдонимĕсем тавлаштарчĕç. Сӳтсе явнă хыççăн списока вырăсла вариантсемпе пуянлатма (тавлашулли вĕсен хушшинче те тупăннине асанчĕç), списока кĕмен псевдонимсене хушма йышăнчĕç.</p>

<p>Чăваш чĕлхин пĕрлехи комиссийĕн кăçалхи 2-мĕш ларăвне чӳк уйăхĕн 20-мĕшĕнче ирттерме килĕшрĕç, вăл кун чăваш чĕлхин орфографи правилисен ыйтăвĕпе тухнă статьясен тишкерĕвне тума, культура учрежденийĕсен чăвашла ячĕсене çирĕплетме тата ытти ыйтусене пăхса тухма килĕшрĕç.</p>

<p>Саланас умĕн комисси пайташĕсем <a href='/e/d098d0b2d0b0d0bd20d090d0bdd0b4d180d0b5d0b5d0b2d0b8d18720d090d0bdd0b4d180d0b5d0b5d0b2d0b0'>Иван Андреевич Андреева</a> ура çине тăрса асăнчĕç. Паллă чĕлхеçĕн паян çуралнă кунĕ, пурăннă пулсан 84 тултармаллаччĕ. Çавăн пекех вăл Чăваш Республикин чĕлхесен сакунне тунă ĕçе те хастар хутшăнни пирки асăнчĕç.</p> 15.05.2012 17:44 http://chuvash.org/news/2207.html http://chuvash.org/news/2206.html <p>2012 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнчен пуçласа пирĕн пĕрлĕх тата <a target='blank' href='http://inset.chv.su/'>Чăваш чĕлхин инçет вĕренӳ центрĕ</a> ачасемпе çамрăксен хушшинче «Çăлтăр çути» комикссен конкурсне ирттерчĕ. Ĕçсене эпир акан 30-мĕшĕччен йышăнтăмăр, халĕ вара çĕнтерӳçĕсене палăртма вăхăт çитрĕ.</p>

<p>Хаклавçăсем шутĕнче пулчĕç: Плотников Н.А, Чăваш халăх сайчĕн тĕп администраторĕ; Сосаева А.А., Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ кил-йыш вулав центрĕн библиотекарĕ; Иванова Н.Г., Чăваш Республикин вĕренӳ институчĕн доценчĕ; Мордвинова А.И., гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн ӳнер ăслăлăхĕсен пайĕн аслă ăслăлăх ĕçченĕ.</p>

<p>Пур хаклавсене пĕтĕмлетнĕ хыççăн çак ачасем мала тухрĕç:</p>

<p>• 1-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/137399/'><b>Ольга Вазина</b></a> (Хĕрлĕ Чутай районĕ, Питĕркасси шкулĕ, 10 кл., ертӳçи — Жукова Людмила Валентиновна, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекен), вăтам балл — 4.75;</p>

<p>• 2-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/138803/'><b>Ширяева Наташа, Сергеева Даша</b></a> (Канаш хули, 10-мĕш шкул, 7 кл., ертӳçи — Яклашкина Светлана Николаевна, чăваш чĕлхине вĕрентекен), вăтам балл — 4.7;</p>

<p>• 2-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/138804/'><b>Яковлева Наташа</b></a> (Çĕрпӳ районĕ, Михайловка шкулĕ, 7 кл., ертӳçи — Александрова Лилия Владимировна, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекен), вăтам балл — 4.5;</p>

<p>• 3-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/135983/'><b>Хохлов Евгений, Вазин Сергей</b></a> (Хĕрлĕ Чутай районĕ, Питĕркасси шкулĕ, 1-3 кл., ертӳçи — Хохлова Татьяна Яковлевна: пуçламăш классене вĕрентекен), вăтам балл — 4.4;</p>

<p>• 3-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/137719/'><b>Григорьева Ксения</b></a> (Шупашкар хули, 49-мĕш шкул, 7 кл., ертӳçи — Иванова Татьяна Владимировна, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекенĕ), вăтам балл — 4.35;</p>

<p>• 3-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/139182/'><b>Надежда Яковлева</b></a> (Красноармейски районĕ, Именкасси шкулĕ, 7 кл., ертӳçисем — Ильина Валентина Петровна, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекен; Евсеева Раиса Егоровна, ӳнер ăсталăхне вĕрентекен), вăтам балл — 4.33;</p>

<p>• 3-мĕш вырăн: <a target='blank' href='http://fotki.yandex.ru/users/chuvashorg/album/139177/'><b>Анастасия Соловьева</b></a> (Шупашкар хули, 2-мĕш лицей, 9 кл., ертӳçи — Михайлова Клара Никоновна, чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекенĕ), вăтам балл — 4.2;</p>

<p>Ыттисем çакăн чухлĕ балл пухрĕç: Дмитриев Константин (Çĕрпӳ районĕ, Михайловка шкулĕ, 7 класс) — <b>3.85</b>; Стас Илларионов (Красноармейски вăтам шкулĕ, 7 кл.) — <b>3.8</b>; Афанасьева Мария (Красноармейски вăтам шкулĕ, 7 кл.) — <b>3.6</b>; Прокопьев Александр (Красноармейски вăтам шкулĕ, 7 кл.) — <b>3.55</b>.</p>

<p>Çĕнтерӳçĕсене саламлатпăр! Пурне те пирĕн ытти ăмăртусене хутшăнма йыхравлатпăр!</p>

<p>//сăмах май, комикссен ăмăртăвне эпир кăçал, тен, тепре те ирттерĕпĕр.</p> 15.05.2012 10:23 http://chuvash.org/news/2206.html http://chuvash.org/news/2205.html <p>Юлашки çулсенче пирĕн республикăри шкулсенче чăваш халăхĕн историпе культурине тĕпчесе вĕренессине пысăк тимлĕх уйăра пуçларĕç. Çак пархатарлă ĕçе чăннипе те тивĕçлĕ шайра тума <a href='/e/d0952ed095d0bdd18cd0bad0bad0b0'>Е.Енькка</a> çырса хатĕрленĕ «Тăван ен» («Родной край») вĕренӳ кĕнекисем хистесе пыраççĕ. Елена Викторовна çак предмета шкулсенче сыхласа хăварас енĕпе те пĕр вăй-халне шеллемесĕр тăрăшать. Кашни класс валли, вĕренӳ кĕнекисемсĕр пуçне, ятарласа ĕç тетрачĕсем хатĕрленĕ. Вĕсемпе кашни шкултах анлăн усă кураççĕ. Хальхи вăхăтра 5-8 классем валли тестсен пуххисем тухнă, 6-7 классем валли видео-материалсем те пур. Каламасăрах паллă ĕнтĕ, ку чăн та питĕ пысăк ĕç. Танлаштарма аса илер-ха: 1992 çулта шкулсенче вĕренӳ программине КРК (культура родного края) предмета кĕртсенех, ачасене те, вĕрентекенсене те питĕ йывăр килнĕччĕ. Çав вăхăтра вĕренӳ кĕнекисем çеç мар, ятарласа хатĕрленĕ программăсем те пулман. Кашни вĕрентекен вара йывăрлăхран хăй мĕнлерех пултарать, çавăн пек тухнă. Улшăнусем ырă енне кайни куçкĕретех.</p>

<p>Тата тепĕр пысăк пуçару — республика шайĕнче 4-7 класра вĕренекен ачасем хушшинче «Родной край» («Тăван ен») олимпиада ирттересси. Маларах вăл <a href='/e/d0a8d183d0bfd0b0d188d0bad0b0d180'>Шупашкар</a> хулинчи ачасем валли çеç пулнă. Хальхи вăхăтра унта чăваш историпе культурине тĕпчекен, интересленекен пысăк тавракурăмлă вĕренекен (кашни шкултанах 4, 5, 6-7 классенчи икшер ача) хутшăнма пултарать. Хутшăнма кăмăл тăвакансем маларах вĕрентӳ институчĕн ятарлă электронлă адресĕ çине заявка ярса параççĕ. Шăпах çапла майпа <a href='/e/d09ad0bed0bcd181d0bed0bcd0bed0bbd18cd181d0bad0b820d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Комсомольски районĕнчи</a> <a href='/e/d0a5d18bd180d185c495d180d180d0b8'>Хырхĕрри</a> тĕп шкулĕнче вĕренекен тăватă ача çу уйăхĕн 12-мĕшĕнче ир-ирех тĕп хуламăра çул тытрĕ. Кӳршĕри <a href='/e/d090d181d0b0d0bdd0bad0b0d181d181d0b8'>Асанкасси</a> вăтам шкулĕнчи ултă вĕренекен те вĕсемпе пĕрле инçе çула тухрĕç.</p>

<p>Малтанах олимпиадăна Е.В. Александрова уçрĕ, пурне те ăнăçу сунчĕ. Ачасем кашниех уйăрнă кабинета пырса хăйсен вырăнĕсене йышăнчĕ. Хĕрӳ ĕç пуçланчĕ. Заданисем виçĕ пайран тăраççĕ. А пайра тестсем, вĕсенчен кашнинчех пĕр тĕрĕс хурава тупса палăртмалла. В пайри заданисем йывăртарах, унта ачасен темиçе хурав памалла, е тата ытти хушусем тумалла. С пайра пысăк мар эссе çырмалла. Олимпиада кашни çулах çӳллĕ шайра ирттĕр тесе Е.В. Александрова, Р.А. Волкова, Л.М. Иголкина ĕçченсем пысăк ĕç туса ирттереççĕ. Ачасем тунă ĕçсене парса пĕтерсенех комисси членĕсем валли хĕрӳ ĕç пуçланать. Кăçалхи çул икçĕр аллă ачан ĕçне тĕрĕслеме вĕсене питех те çăмăл пулмарĕ. Пĕтĕмлетӳсене çийĕнчех сайт çине вырнаçтарчĕç, пĕлеççĕ: ачасем çакна чăтăмсăррăн кĕтеççĕ.</p>

<p><a href='/e/d0a5d18bd180d185c495d180d180d0b8'>Хырхĕрри</a> тĕп шкулĕнче 7-мĕш класра пĕлӳ пухакан Максим Минин олимпиадăна иккĕмĕш çул хутшăнать. Иртнĕ çул вăл хăй улттăмĕш класра çеç вĕреннĕ пулин те, 6-7 классем хушшине тăваттăмĕш вырăна тухнăччĕ. Кăçал та питĕ тăрăшса хатĕрленчĕ Максим, çавăнпах та, вăтăр балл çурă пуçтарса, пĕрремĕш вырăна тухма пултарчĕ! Çиччĕмĕш класри Т.Хлебникова, пиллĕкĕмĕшри Н.Исаевапа Н.Белков та япăх мар кăтартусем турĕç. Маттур чăваш ачисене малашне те ăнăçу, тăван халăхăн культурине асра тытса малалла аталантарма сунас килет!</p> 14.05.2012 13:22 http://chuvash.org/news/2205.html http://chuvash.org/news/2204.html <p>Кăçал А.Г. Николаев ячĕллĕ ача-пăча паркне уçнăранпа 50 çул çитет. Ăна 1962 çулхи утă уйăхĕн 25-мĕшĕнче чыслă уяв ирттерсе никĕсленĕ. Çав çулах çурлан 13-мĕшĕнче, А.Г. Николаев пĕрремĕш хут космос уçлăхне вĕçсе хăпарнă вăхăтра (çурлан 11-15-мĕшĕсем), ăна ун ятне хисеплесе панă.</p>

<p>50 çул тултарнине паллăртса паркра нумай пулмасть кĕл чечек тĕммисене лартрĕç — шăп та лăп 50 тĕм. Хальлĕхе вĕсем ытла та черчен, çавах те тепĕр çул хитре те капăр чечексем çурасса парк ĕçченĕсем патĕ шанаççĕ. Кĕл чечек тĕммисене фото лапамра лартрĕç — сăн ӳкернĕ вăхăтра питĕ вырăнлă пулĕç ĕнтĕ.</p>

<p>А.Г. Николаев ячĕллĕ ача-пăча паркĕнче чăн та кил-йышпа канмалăх пĕтĕмпех пур: кунта ялан типтерлĕ, спорт лапамĕсемпе ача-пăча вылямалли вырăнсем пайтах, сăн çапмалли ятарлă лаптăк та пур. Халăха культурăпа паллаштаракан уявсем те чылай иртеççĕ — уяв программисем, пултарулăх ушкăнĕсен концерчĕсем тата ытти те. Хулан тĕп пайĕнче вырнаçнăран ача-пăчапа уçăлса çӳреме чылай ашшĕ-амăшĕ çак парка суйлать. Чăн та халăх кунта ялан йышлă канать.</p> 12.05.2012 23:10 http://chuvash.org/news/2204.html http://chuvash.org/news/2203.html <p><a href='/e/d0a1c495d0bdd182c495d180d0b2c483d180d180d0b820d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Сĕнтĕрвăрри районĕнчи</a> <a href='/e/c387d0b8d187c495d0bfd3b3d180d182'>Çичĕпӳрт</a> республикăра çеç мар, Раççей шайĕнче те паллă — ку ялта Терентий Дверенинăн музейĕ вырнаçнă.</p>

<p><a href='/e/d094d0b2d0b5d180d0b5d0bdd0b8d0bd20d0a2d0b5d180d0b5d0bdd182d0b8d0b920d09fd0b0d180d0b0d0bcd0bed0bdd0bed0b2d0b8d187'>Дверенин Терентий Парамонович</a> ватлăхра пуканесем ăсталанипе чапа тухнă. Хăйĕн килĕнчех музей йĕркеленĕ. Çак кунсенче Çĕнтерӳ кунне уявланă май унăн музейне айккинче, паллах, хăварма пултарайман — ăста, чылайăшĕ пĕлеççĕ ĕнтĕ, Тăван Çĕршывăн аслă вăрçин ветеранĕ. Нумай аманнă, çавах та Турри ăна вăрçăран сывă таврăнма май панă.</p>

<p>Пукане тавраш тума Терентий Дверенин ватлăхра çеç пуçланă, 2000-мĕш çулсенче. Хальхи вăхăта вара ун музейĕнче 100 яхăн экспонат пур. Ĕçĕсем çавăн пекех район музейĕнче, <a href='/e/d0a7c483d0b2d0b0d18820d0bdd0b0d186d0b820d0bcd183d0b7d0b5d0b9c495d0bdd187d0b5'>Чăваш наци музейĕнче</a> упранаççĕ.</p>

<p>Çĕнтерӳ кунĕнче ялти ăстан музейĕпе <a href='/e/c387d0b8d187c495d0bfd3b3d180d182'>Çичĕпӳрт</a> халăхĕ паллашрĕ. Экскурсие Николаева А.В. ирттерчĕ — вĕтти те ватти те Терентий Дверенинăн ĕçĕсемпе паллашнă май кăмăллă юлчĕ. Пукане те пуканех — пĕчĕккисене те, çитĕннисене те илĕртетех хăйĕн патне. Уйрăмах ăста хатĕрленĕскер.</p>

<p>Сăмах май, Терентий Дверенинăн музейĕпе паллашас кăмăллисем сахал мар, хăнасем кунта кашни кун тенĕ пекех.</p> 12.05.2012 14:03 http://chuvash.org/news/2203.html http://chuvash.org/news/2202.html <p><a href='/e/d0a1c495d0bdd182c495d180d0b2c483d180d180d0b8d0bdd187d0b5'>Сĕнтĕрвăрринче</a> нумай пулмасть шкул ачисем хушшинче район шайĕнче вутпа кĕрешекенсен ăмăртăвĕ иртрĕ. Унта <a href='/e/d09ed0bad182d18fd0b1d180d18cd181d0bad0b8'>Октябрьски</a> шкулĕнче вĕренекенсем те хутшăнчĕç.</p>

<p>Ачасен хăйсене тĕрлĕ енлĕ кăтартма тиврĕ — чăнкă пусмапа хăвăрт хăпарма, йывăрлăхсен сукмакĕпе тухма, эстефатăра вăй кăтартма. Теори енчен те тĕрĕслерĕç.</p>

<p>Октябрьски ачисем хăйсене хастаррăн кăтартрĕç:</p>

<p>• Тимофей Фонариков кĕçĕн ушкăнра йывăрлăхсен сукмакĕпе ыттисенчен хăвăртрах тухса 1-мĕш вырăна тивĕçрĕ;</p>

<p>• теори шайĕнче те Октябрьски ачисем малта пулчĕç;</p>

<p>• эстафетăра 2-мĕш вырăна тивĕçрĕç.</p>

<p>Ăмăртăва пĕтĕмлетнĕ хыççăн Октябрьски шкулĕн ачисем 2-мĕш вырăн йышăнчĕç.</p> 12.05.2012 11:33 http://chuvash.org/news/2202.html http://chuvash.org/news/2200.html <p>Çĕр ĕçченĕсенни пекех çурхи кунсем вăрманçăсемшĕн те хĕрӳ тапхăр. Йывăçсене каснипе çеç мар — вĕсен вырăнне çĕннисене лартса хăвармалла. <a href='/e/d0a8c483d0bcc483d180d188c48320d180d0b0d0b9d0bed0bdc495d0bdd187d0b8'>Шăмăршă районĕнчи</a> вăрман хуçалăхĕнче те пĕр тĕп вырăнне вунă тĕп ларт тенине асра тытса ĕçлеççĕ — кăçал хырпа чăрăш, юман, çăка, хурăн хунавĕсене 104 гектар лартса хăвармалла. Кунсăр пуçне маларах лартса хăварнă 450 гектар çинчи хунавсене те тепĕр хут тĕплĕн тĕрĕслесе тухмалла, аманнисемпе вăй илейменнисене, хăрнисене çĕннисемпе улăштармалла.</p>

<p>Çамрăк хунавсене лартас ĕçе вăрман хуçалăхĕн министерствипе килĕшӳ тунă подрядчик пурнăçлать. Хунавсене шăмаршăсем хăйсен питомниксенчех ӳстереççĕ, вĕсем çителĕклĕ. Хунавсен ытларах пайне 2010 çулта пушарсенче пĕтнĕ вăрмансене çĕнетме те параççĕ. Йывăç-тĕм лартмалли уйăхлăха хутшăнса тавралăха ешĕллетме ял тăрăхĕсене те хунавсемпе тивĕçтерме майсем пур. Питомникра та ĕç сахал мар — тĕрлĕ йывăçсен вăррисене акса хăвармалла. Вăрлăхсем 1,4 гектар лаптăка акса хăварма çителĕклĕ.</p>

<p>Вăрман — халăх, çутçанталăк пуянлăхĕ. Ăна упрасси, çĕнетсех тăрасси — вăрманçăсен тĕп тĕллевĕ. Эппин, кашлаччăр йывăçсем, пурне те савăнтарса ӳсчĕр.</p> 12.05.2012 11:10 http://chuvash.org/news/2200.html